Μετάβαση στο περιεχόμενο
Το αλάτι βρίσκεται σχεδόν σε κάθε κουζίνα και αποτελεί ένα από τα παλαιότερα συστατικά που χρησιμοποιούνται για τη βελτίωση της γεύσης και τη συντήρηση των τροφίμων. Παράλληλα, όμως, η υπερβολική κατανάλωσή του έχει συνδεθεί με σημαντικές επιπτώσεις στην υγεία, γεγονός που έχει δημιουργήσει αρκετές απορίες γύρω από το πόσο αλάτι πραγματικά χρειάζεται ο οργανισμός.
Το βασικό συστατικό του επιτραπέζιου αλατιού είναι το χλωριούχο νάτριο. Το νάτριο είναι απαραίτητο για τη φυσιολογική λειτουργία του σώματος, αλλά χρειάζεται σε σχετικά μικρές ποσότητες. Το πρόβλημα στη σύγχρονη διατροφή συνήθως δεν είναι η έλλειψη, αλλά η υπερβολική πρόσληψή του μέσα από επεξεργασμένα τρόφιμα και έτοιμα γεύματα.
Γιατί χρειάζεται ο οργανισμός το αλάτι;
Το νάτριο συμμετέχει σε αρκετές ζωτικές λειτουργίες. Βοηθά στη διατήρηση της ισορροπίας των υγρών, συμβάλλει στη φυσιολογική λειτουργία των μυών και είναι απαραίτητο για τη μετάδοση των νευρικών σημάτων.
Αυτό σημαίνει ότι το αλάτι δεν είναι από μόνο του «κακό». Ο ανθρώπινος οργανισμός χρειάζεται νάτριο για να λειτουργήσει σωστά. Ωστόσο, η ποσότητα που απαιτείται είναι πολύ μικρότερη από εκείνη που καταναλώνουν αρκετοί άνθρωποι καθημερινά.
Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας συνιστά στους ενήλικες να περιορίζουν την πρόσληψη αλατιού σε λιγότερο από περίπου 5 γραμμάρια ημερησίως. Η ποσότητα αυτή αντιστοιχεί περίπου σε ένα κουταλάκι του γλυκού συνολικά από όλες τις πηγές της ημέρας και όχι μόνο στο αλάτι που προστίθεται κατά το μαγείρεμα.
Εδώ βρίσκεται και μία από τις μεγαλύτερες παρεξηγήσεις. Το μεγαλύτερο μέρος του αλατιού στη διατροφή δεν προέρχεται απαραίτητα από την αλατιέρα. Ψωμί, τυριά, αλλαντικά, έτοιμες σάλτσες, αλμυρά σνακ, κονσερβοποιημένα προϊόντα και έτοιμα γεύματα μπορούν να περιέχουν σημαντικές ποσότητες νατρίου.
Επομένως, κάποιος μπορεί να χρησιμοποιεί ελάχιστο αλάτι στην κουζίνα και παρ’ όλα αυτά να καταναλώνει περισσότερο από όσο χρειάζεται.
Τι συμβαίνει όταν καταναλώνεται υπερβολικό αλάτι;
Η αυξημένη πρόσληψη νατρίου μπορεί να οδηγήσει σε μεγαλύτερη κατακράτηση νερού από τον οργανισμό. Αυτό μπορεί προσωρινά να προκαλέσει αίσθημα πρηξίματος ή μεγαλύτερη δίψα.
Το σημαντικότερο ζήτημα, όμως, αφορά την αρτηριακή πίεση. Η υψηλή κατανάλωση νατρίου μπορεί να αυξήσει την πίεση σε αρκετούς ανθρώπους και η υπέρταση αποτελεί σημαντικό παράγοντα κινδύνου για καρδιαγγειακές παθήσεις και εγκεφαλικό επεισόδιο.
Δεν αντιδρούν όλοι με τον ίδιο τρόπο στο αλάτι. Ορισμένοι άνθρωποι παρουσιάζουν μεγαλύτερη ευαισθησία στο νάτριο, ενώ η ηλικία, η νεφρική λειτουργία, η γενετική προδιάθεση και η συνολική διατροφή μπορούν να επηρεάζουν την αντίδραση του οργανισμού.
Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται συνήθως σε ανθρώπους με υπέρταση, καρδιακή ανεπάρκεια ή συγκεκριμένες νεφρικές παθήσεις. Σε αυτές τις περιπτώσεις, οι συστάσεις για την κατανάλωση νατρίου μπορεί να χρειάζεται να εξατομικεύονται από γιατρό ή διαιτολόγο.
Υπάρχει όμως και το αντίθετο άκρο. Η υπερβολικά χαμηλή συγκέντρωση νατρίου στο αίμα, γνωστή ως υπονατριαιμία, μπορεί να είναι επικίνδυνη. Συνήθως δεν προκαλείται απλώς επειδή κάποιος σταμάτησε να προσθέτει αλάτι στο φαγητό, αλλά μπορεί να σχετίζεται με ορισμένες παθήσεις, φάρμακα ή υπερβολική κατανάλωση νερού υπό συγκεκριμένες συνθήκες.
Ποιο αλάτι είναι καλύτερο και πώς μπορεί να μειωθεί η κατανάλωση;
Στα καταστήματα υπάρχουν πλέον πολλές επιλογές, όπως θαλασσινό αλάτι, ροζ αλάτι Ιμαλαΐων, ανθός αλατιού και κλασικό επιτραπέζιο αλάτι. Οι διαφορές στη γεύση, στην υφή και στην επεξεργασία μπορεί να είναι αισθητές, όμως από διατροφικής άποψης όλα εξακολουθούν να αποτελούν κυρίως πηγές χλωριούχου νατρίου.
Ορισμένα είδη περιέχουν ίχνη διαφορετικών μετάλλων, αλλά συνήθως σε ποσότητες τόσο μικρές ώστε δεν μετατρέπουν το αλάτι σε σημαντική πηγή αυτών των θρεπτικών συστατικών. Επομένως, το ροζ ή το θαλασσινό αλάτι δεν πρέπει να θεωρούνται τρόπος για απεριόριστη κατανάλωση νατρίου.
Μια σημαντική διαφορά μπορεί να υπάρχει στο ιωδιούχο αλάτι. Η προσθήκη ιωδίου συμβάλλει στην κάλυψη των αναγκών σε ένα στοιχείο απαραίτητο για τη φυσιολογική λειτουργία του θυρεοειδούς. Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία όταν άλλες πηγές ιωδίου στη διατροφή είναι περιορισμένες.
Η μείωση του αλατιού δεν χρειάζεται να γίνει απότομα. Οι γευστικοί κάλυκες μπορούν σταδιακά να προσαρμοστούν σε λιγότερο αλμυρές γεύσεις. Μυρωδικά, μπαχαρικά, λεμόνι, σκόρδο, ξίδι και αρωματικά βότανα μπορούν να δώσουν ένταση στο φαγητό χωρίς να απαιτούν μεγάλη ποσότητα αλατιού.
Χρήσιμο είναι επίσης να ελέγχονται οι ετικέτες των συσκευασμένων προϊόντων. Δύο παρόμοια τρόφιμα μπορεί να έχουν πολύ διαφορετική περιεκτικότητα σε αλάτι ή νάτριο. Η επιλογή λιγότερο επεξεργασμένων τροφίμων μπορεί επίσης να κάνει σημαντική διαφορά.
Το αλάτι, επομένως, δεν χρειάζεται ούτε να δαιμονοποιείται ούτε να χρησιμοποιείται χωρίς μέτρο. Είναι απαραίτητο σε μικρές ποσότητες, όμως η σύγχρονη διατροφή συχνά προσφέρει πολύ περισσότερο από όσο χρειάζεται ο οργανισμός.
Το σημαντικότερο είναι η ισορροπία: Η μεγαλύτερη προσοχή στις κρυφές πηγές νατρίου, η σταδιακή μείωση του πρόσθετου αλατιού και μια διατροφή βασισμένη κυρίως σε λιγότερο επεξεργασμένες τροφές μπορούν να βοηθήσουν ώστε η κατανάλωσή του να παραμένει σε λογικά επίπεδα.
Πηγή: Foodstruct