Μετάβαση στο περιεχόμενο
Γιατί ορισμένα παιδιά αγαπούν τα λαχανικά, ενώ άλλα αρνούνται ακόμη και να τα δοκιμάσουν; Γιατί κάποιες γεύσεις μάς φαίνονται οικείες από μικρή ηλικία, ενώ άλλες χρειάζονται χρόνο μέχρι να τις συνηθίσουμε; Η απάντηση συνδέεται σε μεγάλο βαθμό με τις διατροφικές εμπειρίες των πρώτων χρόνων της ζωής μας.
Η επιστημονική έρευνα δείχνει ότι οι προτιμήσεις μας στο φαγητό δεν καθορίζονται αποκλειστικά από τη γενετική προδιάθεση. Το οικογενειακό περιβάλλον, οι πρώτες γεύσεις, οι καθημερινές συνήθειες και ο τρόπος με τον οποίο οι γονείς αντιμετωπίζουν το φαγητό συμβάλλουν στη διαμόρφωση της διατροφικής μας συμπεριφοράς.
Μάλιστα, η διαδικασία αυτή μπορεί να ξεκινά ακόμη και πριν από τη γέννηση. Παρότι οι προτιμήσεις συνεχίζουν να μεταβάλλονται σε όλη τη διάρκεια της ζωής, η πρώιμη παιδική ηλικία αποτελεί μια ιδιαίτερα σημαντική περίοδο για τη δημιουργία θετικών διατροφικών συνηθειών.
Οι πρώτες γεύσεις διαμορφώνονται νωρίτερα απ’ όσο φανταζόμαστε
Η ανάπτυξη της γευστικής αντίληψης ξεκινά ήδη κατά την εμβρυϊκή ζωή. Ορισμένες αρωματικές ενώσεις από τη διατροφή της μητέρας μπορούν να περάσουν στο αμνιακό υγρό, προσφέροντας στο έμβρυο τις πρώτες αισθητηριακές εμπειρίες.
Έρευνες υποδεικνύουν ότι η έκθεση σε συγκεκριμένες γεύσεις κατά την εγκυμοσύνη μπορεί να επηρεάσει την εξοικείωση του βρέφους με αυτές μετά τη γέννηση.
Παρόμοια διαδικασία μπορεί να παρατηρηθεί και κατά τον θηλασμό, καθώς ορισμένα αρώματα τροφίμων μεταφέρονται στο μητρικό γάλα.
Ωστόσο, αυτό δεν σημαίνει ότι η διατροφή της μητέρας καθορίζει οριστικά τις μελλοντικές προτιμήσεις του παιδιού.
Η σημαντικότερη περίοδος άμεσης εξοικείωσης με διαφορετικά τρόφιμα ξεκινά όταν εισάγονται οι συμπληρωματικές τροφές, συνήθως γύρω στους έξι μήνες.
Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, η περίοδος από τους 6 έως τους 23 μήνες είναι ιδιαίτερα σημαντική για την ανάπτυξη της αποδοχής διαφορετικών τροφών και τη διαμόρφωση διατροφικών συνηθειών.
Σε αυτή τη φάση, το παιδί ανακαλύπτει νέες γεύσεις, αρώματα και υφές, μαθαίνοντας σταδιακά να διαχειρίζεται διαφορετικές μορφές τροφής.
Ένα ενδιαφέρον χαρακτηριστικό είναι ότι τα βρέφη παρουσιάζουν φυσική προτίμηση στις γλυκές γεύσεις, ενώ μπορεί να αντιδρούν επιφυλακτικά στις πικρές.
Αυτό εξηγεί εν μέρει γιατί ορισμένα λαχανικά χρειάζονται περισσότερες προσπάθειες μέχρι να γίνουν αποδεκτά.
Η σταδιακή έκθεση σε ποικιλία τροφίμων, με υφές κατάλληλες για την ηλικία και την αναπτυξιακή ετοιμότητα του παιδιού, μπορεί να διευκολύνει την εξοικείωση.
Γιατί τα παιδιά απορρίπτουν ορισμένα φαγητά και τι ρόλο παίζει η επανάληψη;
Πολλοί γονείς ανησυχούν όταν το παιδί τους αρνείται να δοκιμάσει κάποιο καινούργιο τρόφιμο.
Ωστόσο, η συγκεκριμένη συμπεριφορά είναι ιδιαίτερα συνηθισμένη κατά την πρώιμη παιδική ηλικία.
Το φαινόμενο ονομάζεται τροφική νεοφοβία και περιγράφει την επιφυλακτικότητα απέναντι σε άγνωστα τρόφιμα.
Συχνά γίνεται πιο έντονο κατά τη νηπιακή ηλικία και μπορεί να αποτελεί φυσιολογικό στάδιο της ανάπτυξης.
Η επαναλαμβανόμενη παρουσίαση ενός τροφίμου μπορεί να βοηθήσει το παιδί να εξοικειωθεί μαζί του.
Σύμφωνα με τα Κέντρα Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων των ΗΠΑ (CDC), ορισμένα παιδιά μπορεί να χρειαστούν περίπου οκτώ έως δέκα επαφές με ένα νέο τρόφιμο προτού θελήσουν να το δοκιμάσουν.
Αυτό δεν αποτελεί αυστηρό κανόνα. Κάποια παιδιά χρειάζονται λιγότερες προσπάθειες, άλλα περισσότερες, ενώ ορισμένα μπορεί να μην αποκτήσουν ποτέ ιδιαίτερη προτίμηση για μια συγκεκριμένη γεύση.
Για παράδειγμα, ένα παιδί που απορρίπτει αρχικά το μπρόκολο μπορεί σταδιακά να το αποδεχθεί όταν το βλέπει συχνά στο τραπέζι, σε διαφορετικές κατάλληλες παρασκευές και χωρίς πίεση.
Η επιμονή, όμως, δεν πρέπει να μετατρέπεται σε εξαναγκασμό.
Η πίεση για κατανάλωση φαγητού, οι απειλές ή η χρήση γλυκών ως ανταμοιβής μπορούν να δημιουργήσουν ανεπιθύμητους συνειρμούς γύρω από τη διατροφή.
Αντίθετα, η ήρεμη προσφορά τροφίμων και ο σεβασμός στα σημάδια πείνας και κορεσμού βοηθούν στη δημιουργία μιας πιο θετικής σχέσης με το φαγητό.
Πώς το οικογενειακό περιβάλλον επηρεάζει τις διατροφικές συνήθειες;
Τα παιδιά μαθαίνουν σε μεγάλο βαθμό παρατηρώντας τους ανθρώπους γύρω τους.
Όταν βλέπουν τους γονείς ή άλλα μέλη της οικογένειας να καταναλώνουν φρούτα, λαχανικά και διαφορετικά θρεπτικά τρόφιμα, αποκτούν περισσότερες ευκαιρίες να εξοικειωθούν με αντίστοιχες επιλογές.
Η συμπεριφορά αυτή συνδέεται με την κοινωνική μάθηση, δηλαδή τη διαδικασία μέσω της οποίας υιοθετούμε συνήθειες παρατηρώντας άλλους ανθρώπους.
Τα κοινά οικογενειακά γεύματα μπορούν επίσης να δημιουργήσουν ένα σταθερό και ευχάριστο περιβάλλον γύρω από το φαγητό.
Η συμμετοχή των παιδιών σε απλές δραστηριότητες, όπως η επιλογή λαχανικών ή η προετοιμασία ενός γεύματος, μπορεί να ενισχύσει το ενδιαφέρον τους για διαφορετικά τρόφιμα.
Εξίσου σημαντικός είναι ο τρόπος με τον οποίο μιλάμε για το φαγητό.
Χαρακτηρισμοί όπως «κακό», «απαγορευμένο» ή «παχυντικό» μπορεί να δημιουργήσουν περιττή ανησυχία και αρνητικές αντιλήψεις.
Η παρουσίαση μιας ποικιλίας τροφίμων χωρίς υπερβολικούς περιορισμούς αποτελεί συνήθως πιο ισορροπημένη προσέγγιση.
Παράλληλα, είναι σημαντικό να αναγνωρίζουμε ότι η επιλεκτική διατροφή δεν οφείλεται πάντοτε στις συνήθειες των γονέων. Ατομικές διαφορές στην αισθητηριακή ευαισθησία, στην ανάπτυξη και στην υγεία μπορούν επίσης να επηρεάζουν τη συμπεριφορά του παιδιού.
Όταν οι διατροφικοί περιορισμοί είναι έντονοι, επιμένουν ή επηρεάζουν την ανάπτυξη, χρειάζεται αξιολόγηση από παιδίατρο.
Τα πρώτα χρόνια της ζωής αποτελούν μια σημαντική ευκαιρία για τη δημιουργία θετικών διατροφικών εμπειριών, χωρίς όμως να καθορίζουν αμετάκλητα το μέλλον.
Οι γεύσεις που αγαπάμε μπορούν να αλλάξουν και αργότερα. Η ποικιλία, η υπομονή, το θετικό παράδειγμα και η αποφυγή πίεσης βοηθούν τα παιδιά να αναπτύξουν μια πιο υγιή και ευχάριστη σχέση με το φαγητό.