Τα «σφηνάκια» ελαιόλαδου έχουν γίνει δημοφιλή στα social media ως μια γρήγορη πρωινή συνήθεια ευεξίας. Η πρακτική είναι απλή: κάποιος καταναλώνει μία ή δύο κουταλιές ελαιόλαδο σκέτο, συνήθως με άδειο στομάχι, περιμένοντας οφέλη για την καρδιά, την πέψη, το δέρμα ή ακόμη και την απώλεια βάρους. Το ελαιόλαδο είναι πράγματι ένα ιδιαίτερα θρεπτικό τρόφιμο. Ωστόσο, αυτό δεν σημαίνει ότι η κατανάλωσή του σαν «σφηνάκι» προσφέρει κάποιο πρόσθετο ή μαγικό όφελος.
Τι πραγματικά προσφέρει το ελαιόλαδο
Το εξαιρετικό παρθένο ελαιόλαδο αποτελεί βασικό συστατικό της μεσογειακής διατροφής και είναι πλούσιο σε μονοακόρεστα λιπαρά. Περιέχει επίσης πολυφαινόλες, δηλαδή φυτικές ενώσεις με αντιοξειδωτική δράση. Η Ευρωπαϊκή Αρχή για την Ασφάλεια των Τροφίμων έχει αναγνωρίσει ότι συγκεκριμένη ποσότητα πολυφαινολών του ελαιόλαδου συμβάλλει στην προστασία των λιπιδίων του αίματος από το οξειδωτικό στρες.
Οι θετικές επιδράσεις του, όμως, έχουν μελετηθεί κυρίως στο πλαίσιο μιας συνολικά ισορροπημένης μεσογειακής διατροφής. Στη μελέτη PREDIMED, άτομα με αυξημένο καρδιαγγειακό κίνδυνο που ακολούθησαν μεσογειακή διατροφή εμπλουτισμένη με εξαιρετικό παρθένο ελαιόλαδο παρουσίασαν λιγότερα σοβαρά καρδιαγγειακά επεισόδια σε σύγκριση με την ομάδα ελέγχου. Αυτό δεν αποδεικνύει ότι ένα καθημερινό σφηνάκι ελαιόλαδου λειτουργεί σαν φάρμακο. Δείχνει ότι το ελαιόλαδο μπορεί να είναι ωφέλιμο όταν αντικαθιστά λιγότερο υγιεινά λίπη και συνοδεύει λαχανικά, όσπρια, ψάρια και δημητριακά ολικής άλεσης.
Το ελαιόλαδο βοηθά επίσης τον οργανισμό να απορροφήσει λιποδιαλυτές βιταμίνες από τις τροφές. Για παράδειγμα, η προσθήκη του σε μια σαλάτα έχει μεγαλύτερη διατροφική χρησιμότητα από το να καταναλωθεί μόνο του, καθώς συνδυάζεται με λαχανικά και άλλα απαραίτητα θρεπτικά συστατικά.
Δεν υπάρχουν, πάντως, επαρκή επιστημονικά στοιχεία ότι η λήψη του με άδειο στομάχι «αποτοξινώνει» τον οργανισμό, καθαρίζει το έντερο ή επιταχύνει σημαντικά τον μεταβολισμό. Το σώμα διαθέτει ήδη όργανα αποτοξίνωσης, κυρίως το ήπαρ και τους νεφρούς.
Superfood, περιττή μόδα ή πιθανός κίνδυνος;
Ένα σφηνάκι ελαιόλαδου δεν είναι απαραίτητα επικίνδυνο για έναν υγιή άνθρωπο, αλλά δεν είναι και απαραίτητο. Μία κουταλιά της σούπας προσφέρει περίπου 120 θερμίδες. Εάν προστεθεί καθημερινά στη διατροφή χωρίς να αντικαθιστά κάποια άλλη πηγή λίπους, μπορεί να αυξήσει αισθητά τη συνολική πρόσληψη θερμίδων. Τα λίπη είναι απαραίτητα, αλλά έχουν υψηλή ενεργειακή πυκνότητα, γι’ αυτό και η ποσότητα παραμένει σημαντική.
Η κατανάλωση μεγάλης ποσότητας σκέτου ελαιόλαδου μπορεί επίσης να προκαλέσει ναυτία, δυσφορία, διάρροια ή παλινδρόμηση σε ευαίσθητα άτομα. Όσοι αντιμετωπίζουν προβλήματα στη χοληδόχο κύστη, γαστρεντερικά συμπτώματα ή ακολουθούν ειδική διατροφή καλό είναι να συμβουλεύονται γιατρό ή διαιτολόγο πριν υιοθετήσουν τέτοιες πρακτικές.
Το συμπέρασμα είναι ότι το ελαιόλαδο δικαιολογημένα θεωρείται εξαιρετική επιλογή λίπους, αλλά το «σφηνάκι» αποτελεί περισσότερο διατροφική μόδα παρά επιστημονική ανάγκη. Η καλύτερη χρήση του είναι μέσα στα γεύματα: σε σαλάτες, λαχανικά, όσπρια ή αντί για βούτυρο και άλλα κορεσμένα λίπη. Οι καρδιολογικές οδηγίες δίνουν έμφαση στο συνολικό διατροφικό πρότυπο και όχι σε μεμονωμένες «θαυματουργές» τροφές.
