Η Black Friday αποτελεί μία από τις μεγαλύτερες εκπτωτικές περιόδους του χρόνου, προσφέροντας στους καταναλωτές την ευκαιρία να αποκτήσουν προϊόντα σε χαμηλότερες τιμές. Ωστόσο, η αυξημένη αγοραστική δραστηριότητα δημιουργεί και ευκαιρίες για επιτήδειους που επιχειρούν να εξαπατήσουν τους χρήστες του διαδικτύου.
Ψεύτικα ηλεκτρονικά καταστήματα, παραπλανητικές προσφορές, ύποπτα μηνύματα και προσπάθειες υποκλοπής τραπεζικών στοιχείων αποτελούν μερικούς από τους κινδύνους που εμφανίζονται κατά τη διάρκεια των μεγάλων εκπτώσεων.
Μάλιστα, οι σύγχρονες μέθοδοι εξαπάτησης γίνονται ολοένα πιο πειστικές, καθώς οι απατεώνες μπορούν να χρησιμοποιούν τεχνητή νοημοσύνη για τη δημιουργία ρεαλιστικών διαφημίσεων και μηνυμάτων.
Πώς μπορούμε, λοιπόν, να ξεχωρίσουμε μια πραγματική προσφορά από μια πιθανή απάτη και να πραγματοποιήσουμε τις αγορές μας με μεγαλύτερη ασφάλεια;
Ψεύτικα ηλεκτρονικά καταστήματα και προσφορές που μοιάζουν απίστευτες
Μία από τις συνηθέστερες μορφές εξαπάτησης κατά τη Black Friday είναι η δημιουργία ψεύτικων ηλεκτρονικών καταστημάτων.
Οι συγκεκριμένες ιστοσελίδες μπορεί να αντιγράφουν τον σχεδιασμό γνωστών επιχειρήσεων, χρησιμοποιώντας παρόμοια λογότυπα, φωτογραφίες προϊόντων και ιδιαίτερα χαμηλές τιμές.
Στόχος τους είναι να πείσουν τους καταναλωτές να ολοκληρώσουν μια αγορά, καταχωρίζοντας προσωπικά και οικονομικά στοιχεία.
Σε ορισμένες περιπτώσεις, οι χρήστες πληρώνουν για προϊόντα που δεν παραλαμβάνουν ποτέ. Σε άλλες, οι απατεώνες επιχειρούν να αποκτήσουν πρόσβαση στα στοιχεία των τραπεζικών καρτών τους.
Για αυτό, πριν πραγματοποιήσουμε μια αγορά από άγνωστο ηλεκτρονικό κατάστημα, είναι σημαντικό να ελέγχουμε τη διαδικτυακή του διεύθυνση και τα στοιχεία της επιχείρησης.
Ένα αξιόπιστο κατάστημα πρέπει να διαθέτει σαφείς πληροφορίες επικοινωνίας, στοιχεία της εταιρείας, όρους αγοράς και πολιτική επιστροφών.
Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται όταν μια ιστοσελίδα εμφανίζει μόνο μια φόρμα επικοινωνίας, χωρίς άλλα στοιχεία ταυτοποίησης.
Οι υπερβολικά μεγάλες εκπτώσεις αποτελούν επίσης λόγο για πρόσθετο έλεγχο.
Για παράδειγμα, όταν ένα ακριβό ηλεκτρονικό προϊόν προσφέρεται σε εξαιρετικά χαμηλή τιμή από ένα άγνωστο κατάστημα, είναι προτιμότερο να αναζητήσουμε περισσότερες πληροφορίες πριν προχωρήσουμε.
Αξίζει επίσης να συγκρίνουμε την τιμή με εκείνη άλλων καταστημάτων και να εξετάζουμε το ιστορικό της.
Στην Ελλάδα, όταν ανακοινώνεται μείωση τιμής, η τιμή αναφοράς πρέπει κατά κανόνα να βασίζεται στη χαμηλότερη τιμή που είχε εφαρμόσει ο έμπορος κατά τις προηγούμενες 30 ημέρες, με ειδικές εξαιρέσεις που προβλέπει η νομοθεσία.
Έτσι, μια εντυπωσιακή ένδειξη «-70%» δεν αρκεί από μόνη της για να αποδείξει ότι η προσφορά είναι πραγματικά συμφέρουσα.
Phishing, ύποπτα μηνύματα και οι παγίδες των social media
Οι διαδικτυακές απάτες δεν περιορίζονται στα ψεύτικα καταστήματα.
Κατά τη Black Friday, οι καταναλωτές μπορεί να λαμβάνουν email, SMS ή μηνύματα στα κοινωνικά δίκτυα που υποτίθεται ότι προέρχονται από γνωστές εταιρείες.
Τα μηνύματα αυτά συχνά αναφέρουν ότι υπάρχει μια αποκλειστική προσφορά, ότι κερδίσαμε κάποιο δώρο ή ότι πρέπει να επιβεβαιώσουμε άμεσα μια παραγγελία.
Πολλές φορές περιλαμβάνουν συνδέσμους που οδηγούν σε πλαστές ιστοσελίδες, σχεδιασμένες ώστε να υποκλέπτουν προσωπικά στοιχεία.
Η μέθοδος αυτή είναι γνωστή ως phishing.
Ιδιαίτερα συνηθισμένες είναι οι απόπειρες που εκμεταλλεύονται την αίσθηση του επείγοντος.
Φράσεις όπως «η προσφορά λήγει σε πέντε λεπτά» ή «ο λογαριασμός σας θα απενεργοποιηθεί» χρησιμοποιούνται για να μας οδηγήσουν σε βιαστικές αποφάσεις.
Η Ελληνική Ένωση Τραπεζών επισημαίνει ότι δεν πρέπει να αποκαλύπτουμε ποτέ κωδικούς ηλεκτρονικής τραπεζικής, PIN ή κωδικούς μιας χρήσης (OTP) σε άτομα που επικοινωνούν μαζί μας.
Ακόμη και όταν ένα μήνυμα φαίνεται να προέρχεται από την τράπεζά μας, χρειάζεται να επαληθεύουμε την προέλευσή του.
Ο ασφαλέστερος τρόπος είναι να επισκεπτόμαστε την επίσημη ιστοσελίδα ή εφαρμογή της επιχείρησης, αντί να ακολουθούμε συνδέσμους από άγνωστα μηνύματα.
Προσοχή χρειάζεται και στις διαφημίσεις των κοινωνικών δικτύων.
Ένας μεγάλος αριθμός ακολούθων, μια επαγγελματική εμφάνιση ή ένα βίντεο με γνωστό πρόσωπο δεν εγγυώνται ότι μια προσφορά είναι αυθεντική.
Οι καταναλωτές πρέπει να επιβεβαιώνουν ότι η διαφήμιση οδηγεί πράγματι στο επίσημο κατάστημα του διαφημιζόμενου brand.
Πώς να κάνουμε ασφαλείς αγορές και τι να κάνουμε εάν πέσουμε θύματα απάτης
Η προστασία από τις απάτες ξεκινά πριν από την πληρωμή.
Αρχικά, είναι σημαντικό να χρησιμοποιούμε ασφαλείς και ενημερωμένες συσκευές, αποφεύγοντας την πραγματοποίηση οικονομικών συναλλαγών μέσω άγνωστων δημόσιων δικτύων Wi-Fi.
Πριν καταχωρίσουμε τα στοιχεία της κάρτας μας, πρέπει να ελέγχουμε προσεκτικά τη διεύθυνση της ιστοσελίδας.
Η παρουσία του HTTPS είναι απαραίτητη για την κρυπτογράφηση της σύνδεσης, αλλά δεν αποδεικνύει από μόνη της ότι ένα ηλεκτρονικό κατάστημα είναι αξιόπιστο.
Εξίσου σημαντική είναι η επιλογή τρόπου πληρωμής.
Οι κάρτες και οι γνωστές υπηρεσίες πληρωμών μπορούν να προσφέρουν δυνατότητες αμφισβήτησης συναλλαγών, ανάλογα με τις προϋποθέσεις τους.
Αντίθετα, χρειάζεται μεγαλύτερη προσοχή όταν ένα άγνωστο κατάστημα απαιτεί αποκλειστικά τραπεζική μεταφορά ή άλλον τρόπο πληρωμής που δυσκολεύει την ανάκτηση χρημάτων.
Χρήσιμο είναι επίσης να ενεργοποιούμε ειδοποιήσεις συναλλαγών στην τραπεζική εφαρμογή μας, ώστε να εντοπίζουμε γρήγορα τυχόν ύποπτες χρεώσεις.
Πριν ολοκληρώσουμε μια παραγγελία, καλό είναι να διαβάζουμε τους όρους παράδοσης και επιστροφής.
Για τις περισσότερες διαδικτυακές αγορές από επαγγελματίες στην Ευρωπαϊκή Ένωση, ισχύει δικαίωμα υπαναχώρησης 14 ημερών, με ορισμένες νόμιμες εξαιρέσεις.
Τι συμβαίνει, όμως, εάν υποψιαστούμε ότι έχουμε πέσει θύματα απάτης;
Το πρώτο βήμα είναι να επικοινωνήσουμε αμέσως με την τράπεζά μας, ιδιαίτερα εάν έχουμε αποκαλύψει στοιχεία κάρτας ή παρατηρήσει μη εξουσιοδοτημένη συναλλαγή.
Η τράπεζα μπορεί να μας καθοδηγήσει σχετικά με την προστασία του λογαριασμού, την αντικατάσταση της κάρτας και τη δυνατότητα αμφισβήτησης της χρέωσης.
Εάν έχουμε καταχωρίσει κωδικούς πρόσβασης σε ύποπτη ιστοσελίδα, πρέπει να τους αλλάξουμε άμεσα από την επίσημη υπηρεσία και να ενεργοποιήσουμε, όπου είναι διαθέσιμη, την επαλήθευση δύο παραγόντων.
Παράλληλα, είναι χρήσιμο να διατηρήσουμε αποδεικτικά στοιχεία, όπως μηνύματα, αποδείξεις πληρωμής και στοιχεία της ιστοσελίδας.
Το περιστατικό μπορεί να καταγγελθεί στην Ελληνική Αστυνομία και, ανάλογα με τη φύση της υπόθεσης, στις αρμόδιες αρχές προστασίας καταναλωτή.
Η Black Friday μπορεί να προσφέρει πραγματικές ευκαιρίες εξοικονόμησης χρημάτων. Ωστόσο, η βιασύνη και ο ενθουσιασμός για μια μεγάλη έκπτωση δεν πρέπει να αντικαθιστούν τον έλεγχο.
Η σημαντικότερη συμβουλή είναι να μην αφήνουμε την πίεση μιας προσφοράς να καθορίζει την απόφασή μας.
Λίγα λεπτά για την επαλήθευση ενός καταστήματος, τη σύγκριση τιμών και τον έλεγχο της πληρωμής μπορούν να μας προστατεύσουν από μια οικονομική απώλεια πολύ μεγαλύτερη από το ποσό που ελπίζαμε να εξοικονομήσουμε.
Πηγή: BBC