Μετάβαση στο περιεχόμενο
Η 28η Οκτωβρίου αποτελεί μία από τις σημαντικότερες ημερομηνίες της νεότερης ελληνικής ιστορίας. Κάθε χρόνο, η Ελλάδα τιμά την άρνησή της να αποδεχθεί το τελεσίγραφο της φασιστικής Ιταλίας το 1940, ένα γεγονός που σηματοδότησε την είσοδο της χώρας στον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο.
Η ημερομηνία έχει συνδεθεί με το ιστορικό «Όχι», την αντίσταση απέναντι στην ιταλική εισβολή και τις στρατιωτικές επιχειρήσεις που ακολούθησαν στα βουνά της Ηπείρου και της Αλβανίας. Πέρα από τον εορταστικό της χαρακτήρα, η επέτειος αποτελεί ευκαιρία για την κατανόηση των γεγονότων εκείνης της περιόδου, των συνθηκών που οδήγησαν στον πόλεμο και των συνεπειών του για την ελληνική κοινωνία.
Τι συνέβη τα ξημερώματα της 28ης Οκτωβρίου 1940;
Το 1940, η Ευρώπη βρισκόταν ήδη στη δίνη του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου, ο οποίος είχε ξεκινήσει τον Σεπτέμβριο του 1939 με τη γερμανική εισβολή στην Πολωνία.
Η Ιταλία, υπό τη δικτατορία του Μπενίτο Μουσολίνι, επιδίωκε να επεκτείνει την επιρροή της στη Μεσόγειο και στα Βαλκάνια. Οι σχέσεις της με την Ελλάδα είχαν επιδεινωθεί, ιδιαίτερα μετά τον τορπιλισμό του ελληνικού καταδρομικού «Έλλη» στην Τήνο, στις 15 Αυγούστου 1940, από ιταλικό υποβρύχιο.
Τα ξημερώματα της 28ης Οκτωβρίου, περίπου στις 3:00, ο Ιταλός πρεσβευτής στην Αθήνα, Εμανουέλε Γκράτσι, επισκέφθηκε τον πρωθυπουργό Ιωάννη Μεταξά στην κατοικία του στην Κηφισιά.
Ο Γκράτσι παρέδωσε τελεσίγραφο της ιταλικής κυβέρνησης, με το οποίο ζητούνταν να επιτραπεί η είσοδος ιταλικών στρατευμάτων στην ελληνική επικράτεια και η κατάληψη στρατηγικών θέσεων.
Ο Μεταξάς, ο οποίος κυβερνούσε τη χώρα με δικτατορικό καθεστώς από το 1936, αρνήθηκε να αποδεχθεί τους όρους. Σύμφωνα με τις ιστορικές μαρτυρίες, η απάντησή του δόθηκε στα γαλλικά και αποδίδεται ως «Λοιπόν, έχουμε πόλεμο».
Η λέξη «Όχι» καθιερώθηκε στη συνέχεια ως συμβολική απόδοση της άρνησης και συνδέθηκε με την αντίδραση του ελληνικού πληθυσμού.
Λίγες ώρες αργότερα, οι ιταλικές δυνάμεις εισέβαλαν στην Ελλάδα από την κατεχόμενη από την Ιταλία Αλβανία, ξεκινώντας τον Ελληνοϊταλικό Πόλεμο.
Το Έπος του 1940 και η ελληνική αντίσταση
Η ιταλική επίθεση συνάντησε την αντίσταση του ελληνικού στρατού, ο οποίος κινητοποιήθηκε για να αντιμετωπίσει την εισβολή στα βορειοδυτικά σύνορα της χώρας.
Οι πρώτες συγκρούσεις πραγματοποιήθηκαν σε δύσκολες γεωγραφικές και καιρικές συνθήκες, με σημαντικές μάχες στην περιοχή της Πίνδου και της Ηπείρου.
Παρά τις αρχικές δυσκολίες, οι ελληνικές δυνάμεις κατάφεραν να ανακόψουν την ιταλική προέλαση και στη συνέχεια να περάσουν στην αντεπίθεση.
Κατά τους επόμενους μήνες, ο ελληνικός στρατός προχώρησε μέσα στο αλβανικό έδαφος, καταλαμβάνοντας σημαντικές θέσεις και περιοχές.
Οι στρατιωτικές αυτές επιτυχίες απέκτησαν ιδιαίτερη σημασία, καθώς αποτέλεσαν μία από τις πρώτες σημαντικές αποτυχίες των δυνάμεων του Άξονα στην Ευρώπη.
Στην πολεμική προσπάθεια συμμετείχαν και πολίτες, οι οποίοι υποστήριξαν τον στρατό με διαφορετικούς τρόπους. Χαρακτηριστική ήταν η συμβολή των γυναικών της Πίνδου, που μετέφεραν τρόφιμα, πολεμοφόδια και άλλα εφόδια σε δύσβατες ορεινές περιοχές.
Ωστόσο, οι πολεμικές επιχειρήσεις συνοδεύτηκαν από σημαντικές ανθρώπινες απώλειες και δυσκολίες για τον πληθυσμό.
Τον Απρίλιο του 1941, η ναζιστική Γερμανία εισέβαλε στην Ελλάδα, αλλάζοντας την πορεία των στρατιωτικών επιχειρήσεων. Η χώρα καταλήφθηκε τελικά από τις δυνάμεις του Άξονα και ακολούθησε μια ιδιαίτερα δύσκολη περίοδος Κατοχής.
Τα επόμενα χρόνια χαρακτηρίστηκαν από πείνα, διώξεις, καταστροφές και την ανάπτυξη αντιστασιακών οργανώσεων.
Γιατί γιορτάζουμε την 28η Οκτωβρίου και πώς καθιερώθηκε η επέτειος;
Ένα ιδιαίτερο χαρακτηριστικό της 28ης Οκτωβρίου είναι ότι η Ελλάδα τιμά την έναρξη της πολεμικής της αντίστασης και όχι το τέλος του πολέμου, όπως συμβαίνει με αρκετές άλλες εθνικές επετείους.
Ο εορτασμός της ημερομηνίας ξεκίνησε ήδη κατά τη διάρκεια της Κατοχής, όταν πραγματοποιήθηκαν εκδηλώσεις μνήμης και αντίστασης, παρά τους περιορισμούς των κατοχικών αρχών.
Μετά την απελευθέρωση της Αθήνας, τον Οκτώβριο του 1944, η επέτειος άρχισε να τιμάται επίσημα, αποκτώντας σταδιακά τη μορφή που γνωρίζουμε σήμερα.
Κεντρικό στοιχείο των εκδηλώσεων αποτελούν οι μαθητικές και στρατιωτικές παρελάσεις, οι καταθέσεις στεφάνων και οι τελετές μνήμης.
Στα σχολεία πραγματοποιούνται αφιερώματα, παρουσιάσεις και εκδηλώσεις που αναφέρονται στα ιστορικά γεγονότα του 1940, προσφέροντας στους μαθητές την ευκαιρία να γνωρίσουν την περίοδο του πολέμου.
Η επέτειος συνδέεται επίσης με τον εορτασμό της Αγίας Σκέπης της Θεοτόκου, ο οποίος στην Ελλάδα μεταφέρθηκε από την 1η στην 28η Οκτωβρίου το 1952.
Πέρα από τις επίσημες τελετές, η 28η Οκτωβρίου αποτελεί αφορμή για ιστορική αναδρομή και προβληματισμό σχετικά με τις επιπτώσεις του πολέμου.
Η μελέτη της συγκεκριμένης περιόδου αναδεικνύει τόσο τις στρατιωτικές και πολιτικές εξελίξεις όσο και τις εμπειρίες των ανθρώπων που βρέθηκαν αντιμέτωποι με την επιστράτευση, τις στερήσεις και την Κατοχή.
Η 28η Οκτωβρίου παραμένει μια ημερομηνία με ιδιαίτερη θέση στη συλλογική μνήμη της Ελλάδας. Ο εορτασμός της διατηρεί ζωντανή την ιστορία του Ελληνοϊταλικού Πολέμου και προσφέρει στις νεότερες γενιές την ευκαιρία να κατανοήσουν τις συνθήκες μιας από τις πιο καθοριστικές περιόδους της σύγχρονης ελληνικής ιστορίας.