Στον «Οθέλλο» του Σαίξπηρ, η υπηρέτρια Αιμιλία λέει στον Οθέλλο, ότι το φεγγάρι έχει πλησιάσει πολύ τη Γη – και έχει τρελάνει τους άντρες. Η ιδέα, ότι μια πανσέληνος μπορεί να προκαλέσει συναισθήματα, παράξενη συμπεριφορά ή ακόμη και να προκαλέσει σωματικές ασθένειες δεν είναι απλώς ένα λογοτεχνικό εύρημα. Είναι μια ισχυρή πεποίθηση, ακόμη και σήμερα. Στην πραγματικότητα, μια μελέτη λέει, ότι σχεδόν το 81% των επαγγελματιών ψυχικής υγείας πιστεύουν, ότι η πανσέληνος μπορεί να κάνει τους ανθρώπους να αρρωστήσουν. Όσο ισχυρή κι αν φαίνεται να είναι αυτή η πανάρχαια πεποίθηση, υπάρχουν ελάχιστα επιστημονικά ευρήματα, που να υποστηρίζουν αυτή τη θεωρία.
Το φαινόμενο της πανσέληνου ιστορικά
Για αιώνες, οι γιατροί και οι φιλόσοφοι απέδιδαν τις αλλαγές συμπεριφοράς στην έλξη του φεγγαριού. Η ιδέα ότι το φεγγάρι επηρεάζει ορισμένες πτυχές της σωματικής και ψυχικής υγείας μπορεί να εντοπιστεί στην αρχαία Ελλάδα και τη Ρώμη και είναι καλά τεκμηριωμένη στα γραπτά κλασικών συγγραφέων όπως ο Αριστοτέλης και ο Λουκίλιος. Κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του 1970, ο ψυχίατρος Arnold Lieber θεώρησε ότι το φεγγάρι επηρέαζε τις «βιολογικές παλίρροιες» του σώματος και άλλαζε την ανθρώπινη συμπεριφορά, οδηγώντας σε αυξημένα ποσοστά βίας και ανθρωποκτονιών.
Ενώ πολλές από αυτές τις θεωρίες έκτοτε καταρρίφθηκαν, η πιθανότητα, ότι οι άνθρωποι θα μπορούσαν να επηρεαστούν από τους κύκλους της σελήνης δεν είναι εντελώς αβάσιμη. Οι παλίρροιες του ωκεανού ανεβαίνουν και πέφτουν με τις φάσεις της σελήνης και αρκετά θαλάσσια είδη – συμπεριλαμβανομένων των κοραλλιογενών υφάλων, σκουληκιών που κατοικούν στη θάλασσα και ορισμένων ψαριών – έχουν κύκλους αναπαραγωγής που είναι κατά προσέγγιση συγχρονισμένοι με τους σεληνιακούς κύκλους.
Ωστόσο, δεν υπάρχουν πολλές μελέτες που συνδέουν το φεγγάρι με την ανθρώπινη συμπεριφορά και υγεία. Δείτε τι μπορούν να μας πουν οι ερευνητές για τις συνδέσεις που υπάρχουν μεταξύ των ανθρώπων και της πανσέληνου:
Πανσέληνος και ύπνος
Όταν το φεγγάρι είναι γεμάτο και φωτεινό, μπορεί να επηρεάσει την ποιότητα του ύπνου σας. Μελέτη του 2021 διαπίστωσε, ότι οι άνθρωποι κοιμόντουσαν αργότερα και κοιμόντουσαν λιγότερο συνολικά, τις νύχτες πριν από την πανσέληνο. Άλλες έρευνες δείχνουν ότι η πανσέληνος μπορεί να σχετίζεται με λιγότερο βαθύ ύπνο και αυξημένη καθυστέρηση REM (ταχεία κίνηση των ματιών). Επίσης, μελέτη διαπίστωσε, ότι η πανσέληνος μπορεί να επηρεάσει διαφορετικά τον ύπνο σε άνδρες και γυναίκες. Πολλές γυναίκες κοιμούνται λιγότερο και έχουν λιγότερο ύπνο REM όταν πλησιάζει η φάση της πανσελήνου, ενώ στους άνδρες συμβαίνει το αντίθετο.
Πανσέληνος, διάθεση και ψυχική υγεία
Το ανθρώπινο σώμα έχει προσαρμοστεί εδώ και αιώνες στην έκθεση στο φως της ημέρας και στο σκοτάδι. Αυτό οδήγησε στην ανάπτυξη κιρκάδιων ρυθμών, που επηρεάζουν πολλά από τα συστήματα του σώματός μας – όχι μόνο τον κύκλο ύπνου-αφύπνισης. Οι κιρκάδιοι ρυθμοί επηρεάζουν επίσης τη σωματική και ψυχική μας υγεία. Αλλά η ευρεία χρήση του ηλεκτρικού φωτός σημαίνει, ότι πολλοί από τους κιρκάδιους ρυθμούς μας προσαρμόζονται σε νέα φωτεινά και σκοτεινά μοτίβα. Όταν οι κιρκάδιοι ρυθμοί ταλαντεύονται, θα μπορούσαν να προκαλέσουν ή να αυξήσουν τα συμπτώματα ορισμένων διαταραχών ψυχικής υγείας, όπως: άγχος, διπολική διαταραχή, κατάθλιψη, σχιζοφρένεια. Έχει τελικά η πανσέληνος τη δύναμη να διαταράξει τον κιρκάδιο ρυθμό σας; Σκεφτείτε, ότι φωτίζει τον ουρανό με 0,1 έως 0,3 lux σε σύγκριση με ένα μόνο φως του δρόμου (15 lux) ή μια οθόνη κινητού τηλεφώνου (40 lux)!
Συνδέονται, λοιπόν, οι πανσέληνοι με αλλαγές στη διάθεση και την ψυχική υγεία; Τα επικρατέστερα επιστημονικά στοιχεία λένε όχι. Καμία σχέση δεν έχει βρεθεί μεταξύ των σεληνιακών κύκλων και της διάρκειας παραμονής στο νοσοκομείο ή του αριθμού των εισαγωγών ή των εξιτηρίων σε ψυχιατρικές εγκαταστάσεις.
Τι συμβαίνει με τη διπολική διαταραχή
Υπάρχει μια αξιοσημείωτη εξαίρεση σε αυτό το γενικό συμπέρασμα. Οι ερευνητές ανακάλυψαν, ότι όσοι πάσχουν από διπολική διαταραχή μπορεί να επηρεαστούν από αλλαγές στον σεληνιακό κύκλο. Συγκεκριμένα, μια μελέτη του 2018 εξέτασε 17 άτομα των οποίων η διπολική διαταραχή έτεινε να αλλάζει γρήγορα από την κατάθλιψη στη μανία. Η μελέτη έδειξε ότι ο κιρκάδιος βηματοδότης (μια μικρή ομάδα νεύρων) σε αυτά τα άτομα συγχρονίστηκε με σεληνιακά μοτίβα. Αυτό προκάλεσε αλλαγές στον ύπνο τους που στη συνέχεια προκάλεσαν μια μετατόπιση από συμπτώματα κατάθλιψης σε συμπτώματα μανίας.
Πανσέληνος και καρδιαγγειακό σύστημα
Καθώς το φεγγάρι πλησιάζει πιο κοντά στη Γη, η βαρυτική του έλξη αλλάζει – και τα μεγάλα υδάτινα σώματα της Γης ανταποκρίνονται με υψηλότερες παλίρροιες. Οι επιστήμονες αναρωτήθηκαν, αν η μεταβαλλόμενη βαρυτική έλξη μπορεί επίσης να επηρεάσει τον τρόπο με τον οποίο αντιδρούν τα υγρά μέσα στο σώμα μας. Σε μια μελέτη βρέθηκε, ότι η αρτηριακή πίεση μειώθηκε κατά περίπου 5 mm Hg κατά τις φάσεις της νέας σελήνης και της πανσελήνου. Ωστόσο, αυτό το εύρημα συγκρούεται με άλλες έρευνες. Μια άλλη μελέτη όμως σε άτομα με διαβήτη τύπου 2, διαπίστωσε, ότι οι σεληνιακές κύκλοι δεν επηρέασαν την αρτηριακή πίεση, αλλά επηρέασαν άλλες σχετικές λειτουργίες, συμπεριλαμβανομένων των επιπέδων σακχάρου στο αίμα και του καρδιακού παλμού.
Πανσέληνος και βία, επιθετικότητα και αυτοκτονίες
Για δεκαετίες – πιθανώς και αιώνες – οι άνθρωποι επέμεναν να πιστεύουν, ότι υπάρχουν περισσότερες επιθέσεις, τραυματισμοί και αυτοκτονίες κατά τη διάρκεια των περιόδων πανσελήνου. Πολλοί ερευνητές έχουν αντιμετωπίσει αυτά τα ερωτήματα. Εξέτασαν αρχεία, διεξήγαγαν τις δικές τους μελέτες και κατέληξαν στο εξής συμπέρασμα: Η πανσέληνος δεν προκαλεί αύξηση σε αυτές τις ανθρώπινες συμπεριφορές. Στην πραγματικότητα, μια μελέτη διαπίστωσε, ότι κατά τη διάρκεια της πανσελήνου, τα περιστατικά ανθρωποκτονιών μειώθηκαν ελαφρώς. Ομοίως, μια άλλη μελέτη έδειξε, ότι δεν υπήρχε σημαντική διαφορά στις εισαγωγές στα επείγοντα κατά τη διάρκεια μιας πανσελήνου.
Εν κατακλείδι, ως επί το πλείστον, μια πανσέληνος δεν κάνει τους ανθρώπους να γίνουν πιο επιθετικοί, βίαιοι, ανήσυχοι ή καταθλιπτικοί. Φαίνεται όμως να υπάρχει σύνδεση μεταξύ των φάσεων της σελήνης και των αλλαγών στα συμπτώματα της διπολικής διαταραχής. Επίσης υπάρχουν ενδείξεις, ότι μια πανσέληνος μπορεί να οδηγήσει σε λιγότερο βαθύ ύπνο και σε καθυστέρηση στον ύπνο REM και ορισμένες μελέτες έχουν δείξει μια μικρές αλλαγές στις καρδιαγγειακές παθήσεις κατά τη διάρκεια μιας πανσελήνου. Οι επιστήμονες συνεχίζουν να μελετούν πώς το φεγγάρι επηρεάζει διάφορα φυσιολογικά και ψυχολογικά συστήματα. Προς το παρόν, ωστόσο, φαίνεται ότι η επίδραση αυτού του ουράνιου σώματος στο σώμα σας είναι λιγότερο ισχυρή από ό,τι πιστεύαμε κάποτε.
Πηγή: www.healthline.com
