Η συζήτηση γύρω από την επικοινωνία και τα συναισθήματα των φυτών έχει ξεκινήσει αιώνες πριν, από την προχριστιανικούς ακόμα χρόνους. Τη δεκαετία του 70 όμως, έρχεται ένα βιβλίο, που θα γίνει best seller και θα ταράξει τα νερά. Πρόκειται για το «Η μυστική ζωή των φυτών» (The secret life of plants) των Peter Tompkins & Christopher Bird.
Στο βιβλίο αυτό ισχυρίζονται, ότι τα φυτά, όχι μόνο έχουν συναισθήματα αλλά και διαίσθηση. Για να το υποστηρίξουν, παρουσιάζουν μια σειρά από πειράματα, όπου μιλούν στα φυτά, χρησιμοποιουν δονήσεις, τους παίζουν μουσική κ.α. Τα αποτελέσματα των ερευνών τους όμως, αμφισβητήθηκαν και κρίθηκαν ως αναξιόπιστα.
Το 2005, ο Βοτανολόγος Stephano Mancuso, ανακάλυψε, ότι οι ρίζες των φυτών έχουν αισθητήρες επικοινωνίας, οι οποίοι έχουν παρόμοια λειτουργία με αυτή των ανθρώπινων νευρικών κυττάρων. Εκτός από τον Mancuso, συγγραφείς όπως ο Eric D. Brenner, η František Baluška, η Elizabeth Van Volkenburgh, υποστήριξαν, ότι ένα νέο πεδίο φυτικής νευροβιολογίας, πρέπει να γεννηθεί για την περαιτέρω κατανόηση των φυτών.
Αυτός ο τομέας έρευνας θα «αποσκοπεί στο να καταλάβει, πώς τα φυτά, επεξεργάζονται τις πληροφορίες, που λαμβάνουν από το περιβάλλον τους για να αναπτυχθούν, να ευημερήσουν και να αναπαραχθούν άριστα”, έγραψαν.
Παρατήρησαν, ότι τα φυτά δείχνουν συμπεριφορές, που συντονίζονται από κάποιο είδος “ολοκληρωμένου συστήματος σηματοδότησης, επικοινωνίας και απόκρισης” με άλλες μονάδες. Αυτές οι συμπεριφορές περιλαμβάνουν την ανταπόκριση σε πολλές περιβαλλοντικές μεταβλητές, όπως το φως, η θερμοκρασία, το νερό, τα μικρόβια, τα συστατικά του εδάφους, ακόμα και η βαρύτητα.
Επιπλέον, τα φυτά χρησιμοποιούν ένα είδος ηλεκτρικού σήματος και παράγουν χημικές ουσίες παρόμοιες με τους νευρώνες στα ζώα, επιτρέποντάς τους να αποκρίνονται σε άλλα φυτά. Αυτό οδήγησε τους ερευνητές, στο να αναπτύξουν τη θεωρία, ότι τα φυτά παρουσιάζουν ευφυΐα, που τους επιτρέπει να αντιδρούν στο περιβάλλον τους τόσο για τις παρούσες όσο και για τις μελλοντικές ενέργειες. (Πηγή: Πενταπόσταγμα)
Αν και κανένας δεν ισχυρίζεται, πως τα φυτά «αισθάνονται» όπως οι άνθρωποι, αυτά δείχνουν σημάδια, ότι έχουν «αίσθηση» του περιβάλλοντος τους , αλλάζουν και προσαρμόζονται μέσα σε αυτό. Μπορεί όμως αυτό να θεωρηθεί ευφυΐα; Αν σκεφτούμε ότι τα φυτά δεν έχουν εγκέφαλο, ούτε κεντρικό νευρικό σύστημα, που είναι αυτά που καθορίζουν την ευφυΐα, θεωρείται μάλλον απίθανο να έχουν συναισθήματα και νοημοσύνη.
Έχουν όμως σίγουρα την ικανότητα, να αντιδρούν σε εξωτερικά ερεθίσματα.
- Κάποια φυτά για παράδειγμα αντιδρούν στο άγγιγμα, «μαζεύονται και κλείνουν».
- Τα σαρκοφάγα φυτά ξέρουν, πότε, είναι η κατάλληλη στιγμή για καταβροχθίσουν ένα έντομο.
- Τα φυτά, μπορεί να μην έχουν συναισθήματα αλλά «αισθάνονται» τον αέρα, τον ήλιο, το νερό, τη βαρύτητα.
- Μπορούν να επιλέξουν την κατεύθυνση προς την οποία θα αναπτυχθούν.
- Μπορούν να διευκολύνουν τη γονιμοποίηση τους μετακινώντας τα πέταλα η τους στήμονες τους.
- Παράγουν χημικές ουσίες (φερορμόνες), που ελκύουν η απωθούν, όπως περίπου γίνεται και στους ανθρώπους, στα ζώα και στα έντομα.
Όπως αναφέρει ο Mancuso, «αυτό που δεν έχουν τα φυτά, είναι το κέντρο ελέγχου, τον εγκέφαλο δηλαδή, που κυβερνά και κατευθύνει τα όργανα στον άνθρωπο. Τα φυτά δεν έχουν όργανα ούτε κέντρο ελέγχου. Οι λειτουργίες τους είναι διάσπαρτες σε ολόκληρο το «σώμα» τους. Ένα φυτό βλέπει, ακούει, αναπνέει, αισθάνεται με ολόκληρο το σώμα του. Δε βλέπει για παράδειγμα μόνο με τα μάτια».
Παρά τις ενδιαφέρουσες παρατηρήσεις τόσο του Mancuso όσο και άλλων ερευνητών, δε μας επιτρέπετε ακόμα και σήμερα να καταλήξουμε σε ασφαλή συμπεράσματα σχετικά με τα συναισθήματα των φυτών.
Έχουν τελικά τα φυτά συναισθήματα;
Οι περισσότερες απόψεις βρίσκονται στα δυο άκρα. Ας υιοθετήσουμε λοιπόν την άποψη των μετριοπαθών: Όπως όλοι οι ζωντανοί οργανισμοί, τα φυτά έχουν την ικανότητα της προσαρμογής προκειμένου να επιβιώσουν και την ικανότητα να «αντιδρούν» σε εξωτερικά ερεθίσματα.
Ο γνωστός Plant Biologist και μεγάλος λάτρης των φυτών, Lincoln Taiz και με αυτό θα κλείσω, γράφει: «Δεν υπάρχει όμως τίποτα στα φυτά, που να μπορεί να συγκριθεί στο ελάχιστο με την πολυπλοκότητα του ανθρώπινου ή του εγκεφάλου των ζώων. ΑΓΑΠΩ τα φυτά – όχι επειδή σκέφτονται και αισθάνονται όπως οι άνθρωποι – αλλά απλά γι’ αυτό που είναι και για τον τρόπο, που ζουν τη ζωή τους ως φυτά».
Και συνεχίζει λέγοντας: «Τα φυτά ούτως ή άλλως έχουν αρκετά να κάνουν, χωρίς να χρειάζεται να είναι έξυπνα ή να νιώθουν. Με λίγο ήλιο, νερό και διοξείδιο του άνθρακα, τα φυτά συνθέτουν εκείνα τα συστατικά, εκείνες τις χημικές ενώσεις, που συντηρούν μεγάλο μέρος της υπόλοιπης ζωής στον πλανήτη Γη. Αλήθεια, δεν είναι αρκετό αυτό;»