Φαινόμενο Μπάρνουμ, γνωστό και ως φαινόμενο Φόρερ (Forer Effect), ονομάζεται η τάση των ανθρώπων, να εκλαμβάνουν ως αξιόπιστες και έγκυρες, «γενικές» περιγραφές για την προσωπικότητά τους, θεωρώντας, ότι περιλαμβάνουν μοναδικά στοιχεία, που τους αφορούν «προσωπικά».
Αυτό που δεν συνειδητοποιούν είναι, ότι η ίδια περιγραφή, όντας εξαιρετικά αόριστη και ασαφής,θα μπορούσε να ταιριάζει και σε οποιοδήποτε άλλο άτομο.
Ο όρος επινοήθηκε από τον ψυχολόγο Paul Meehl το 1956, ο οποίος συσχέτισε περιγραφές χαρακτηριστικών, που χρησιμοποιούνται σε Τεστ Προσωπικότητας, με τις ψυχολογικες δοκιμασίες του Αμερικανού κωμικού, showman και πολιτικού P.T.Barnum, που ήταν ικανός να χειραγωγεί ψυχολογικά τα πλήθη μέσω της τέχνης και να εκμεταλλεύεται την ευπιστία τους.
Απο πάντα οι άνθρωποι αναζητούσαν στοιχεία για το άγνωστο, για το μέλλον, για την προσωπικότητα τους, στοιχεία που θα αποτελούσαν εφόδια και θα βοηθούσαν να πετύχουν και να εκπληρώσουν τα όνειρα τους
Αυτό τους οδηγεί στο να στρέφονται στην αστρολογία αλλά και σε «ψευδοεπιστήμονες» όπως μέντιουμ, μελλοντολόγους, χαρτορίχτρες κλπ.
Ο Bertram Forer το 1948 πραγματοποίησε ένα πείραμα με φοιτητές, στους οποίους χορήγησε ένα «πλαστό» Τεστ Προσωπικότητας και τους ενημέρωσε ότι στο τέλος θα δώσει ξεχωριστά στον καθένα μια «μοναδική» αξιολόγηση για την προσωπικότητά τους.
Στο τέλος έδωσε σε όλους τους φοιτητές, χωρίς οι ίδιοι να το γνωρίζουν, τα ίδια αποτελέσματα, που ήταν αποσπάσματα από αστρολογικές στήλες, και τους ζήτησε να βαθμολογήσουν, σε τι βαθμό ταίριαζαν με τα δικά τους χαρακτηριστικά.
Η πλειοψηφία των φοιτητών, συμφώνησε με την ακρίβεια της τελικής εκτίμησης της προσωπικότητας τους, σε ποσοστό 4,3 στα 5, ποσοστό ιδιαίτερα υψηλό για ενα ψυχολογικό τεστ.
Μερικές απο τις προτάσεις του Barnum, που με την ασάφεια και τη γενικότητά τους, επιβεβαιώνουν αυτό το φαινόμενο είναι οι εξής:
- Έχεις μια μεγάλη ανάγκη να σε θαυμάζουν και να αρέσεις στους άλλους.
- Έχεις σημαντικές ικανότητες τις οποίες δεν έχεις ακόμα χρησιμοποιήσει προς όφελος σου.
- Είσαι πειθαρχημένος και με αυτοέλεγχο εξωτερικά, αλλά ανήσυχος και ανασφαλής μέσα σου.
- Προτιμάς ένα συγκεκριμένο ποσοστό και ποικιλία αλλαγών ενώ δυσανασχετείς όταν παρουσιάζονται εμπόδια και περιορισμοί.
- Είσαι υπερήφανος για τον εαυτό σου, καθώς είσαι ένα ελεύθερα σκεπτόμενο άτομο και δεν δέχεσαι τις δηλώσεις των άλλων χωρίς ικανοποιητικές αποδείξεις.
- Έχεις μια τάση να είσαι επικριτικός με τον εαυτό σου.
- Άλλοτε είσαι εξωστρεφής και κοινωνικός, ενώ άλλοτε εσωστρεφής και επιφυλακτικός.
Ο λόγος, που οι περισσότεροι από εμάς μπορούμε εύκολα να ταυτιστούμε με προτάσεις όπως οι παραπάνω, είναι, γιατί όλοι έχουμε τα χαρακτηριστικά στα οποία αναφέρονται, άλλοι σε μικρότερο και άλλοι σε μεγαλύτερο βαθμό. Δεν είναι η απουσία αυτών των χαρακτηριστικών που μας καθορίζει, αλλά ο βαθμός στον οποίο έχουμε κάθε χαρακτηριστικό.
Σκεφτείτε λίγο την πρόταση «άλλοτε είσαι εξωστρεφής και κοινωνικός, ενώ άλλοτε εσωστρεφής και επιφυλακτικός». Δεν είναι λίγο σα να λέμε «έχεις μια καρδιά και δυο πνεύμονες»;
Όταν διαβάζουμε λοιπόν τις προβλέψεις του ζωδίου μας έχουμε την τάση να τις ερμηνεύουμε με τρόπο που να επιβεβαιώνει όσα πιστεύουμε ή όσα θέλουμε να ακούσουμε ή να μας συμβούν.
Αυτό εξηγεί και την ευρεία αποδοχή ορισμένων παραφυσικών πεποιθήσεων, πρακτικών και απόψεων όπως η αστρολογία και αλλά και ορισμένων τύπων τεστ προσωπικότητας.
Παράλληλα, η πίστη του ανθρώπου στα ζώδια, βασίζεται στην ανάγκη του, να πιστέψει, ότι κάθε γεγονός έχει λόγο για να συμβαίνει, ότι ο άνθρωπος δεν είναι «µόνος στην άκρη του σύμπαντος» αλλά ενώνεται µε αυτό, µε μια υπέρτατη δύναμη που ρυθμίζει την τύχη του και τον φροντίζει προσωπικά.
Πηγές: www.dw.com, nesslabs.com