Κατά τη διάρκεια της αρχαιότητας, οι πολιτισμοί σε όλο τον κόσμο συνήθως συνέδεαν την πρώτη μέρα του χρόνου με ένα φυσικό ή αστρονομικό γεγονός. Στην Αίγυπτο, για παράδειγμα, η χρονιά ξεκινούσε με την ετήσια πλημμύρα του Νείλου, ενώ η κινεζική Πρωτοχρονιά, συμπίπτει με τη δεύτερη νέα σελήνη μετά το χειμερινό ηλιοστάσιο.
Ο Ιούλιος Καίσαρας, ο θεός Ιανός και το Ιουλιανό ημερολόγιο
Στην αρχαία Ρώμη, κάθε νέο έτος ξεκινούσε την εαρινή ισημερία και σύμφωνα με την παράδοση, αυτό ξεκίνησε από τον Ρωμύλο, ιδρυτή της Ρώμης. Με την πάροδο των αιώνων, το ημερολόγιο δεν συγχρονιζόταν με τον ήλιο και το 46 π.Χ., ο Ιούλιος Καίσαρας αποφάσισε να λύσει το πρόβλημα συμβουλευόμενος τους πιο εξέχοντες αστρονόμους και μαθηματικούς της εποχής του. Εισήγαγε το Ιουλιανό ημερολόγιο, το οποίο μοιάζει πολύ με το πιο σύγχρονο Γρηγοριανό ημερολόγιο, που χρησιμοποιούν σήμερα οι περισσότερες χώρες σε όλο τον κόσμο. Ως μέρος της μεταρρύθμισής του, ο Καίσαρας καθιέρωσε την 1η Ιανουαρίου ως την πρώτη ημέρα του έτους, εν μέρει για να τιμήσει τον συνονόματο του μήνα: τον Ιανό, τον Ρωμαίο θεό των νέων ξεκινημάτων, του οποίου τα δύο πρόσωπα του επέτρεπαν να κοιτάζει πίσω στο παρελθόν και εμπρός στο μέλλον.
Από πού λοιπόν προέρχεται η ιδέα των εορτασμών της Πρωτοχρονιάς;
Προέρχεται από ένα αρχαίο ρωμαϊκό έθιμο, τη γιορτή για το Ρωμαίο θεό Ιανό. Ήταν ο θεός των αρχών, των πυλών, των μεταβάσεων, του χρόνου, της δυαδικότητας, των θυρών, των περασμάτων και των καταλήξεων. Από εδώ προέρχεται και το όνομα του μήνα Ιανουαρίου, αφού ο Ιανός απεικονιζόταν να έχει δύο αντίθετα πρόσωπα. Το ένα πρόσωπο κοίταζε πίσω στο παρελθόν και το άλλο κοίταζε μπροστά στο μέλλον. Ομοίως, την 1η Ιανουαρίου, κοιτάμε πίσω στο έτος που μόλις τελείωσε και προσβλέπουμε με ελπίδα στο νέο έτος που έρχεται. Για να γιορτάσουν το νέο έτος, οι Ρωμαίοι έδιναν επίσης υποσχέσεις στον Ιανό. Η παράδοση των αποφάσεων της Πρωτοχρονιάς πηγάζει από αυτό το αρχαίο έθιμο. Την 1η Ιανουαρίου, καθώς ξεκινούσε η χρονιά, συνήθιζαν επίσης να ανταλλάσσουν ευχές και δώρα.
Η αρχή του χρόνου την 1η Ιανουαρίου είναι ανθρώπινο δημιούργημα
Η πρώτη μέρα του χρόνου, η 1η Ιανουαρίου, είναι μια ανθρώπινη δημιουργία. Δεν καθορίζεται με ακρίβεια από κανένα φυσικό ή εποχιακό δείκτη ή γεγονός. Είναι ένα πολιτικό γεγονός, όχι ένα ορισμένο από τη φύση του. Στη μεσαιωνική Ευρώπη για παράδειγμα, οι χριστιανοί ηγέτες αντικατέστησαν την 1η Ιανουαρίου με ημέρες που είχαν θρησκευτική σημασία, όπως η 25η Δεκεμβρίου (η επέτειος της γέννησης του Ιησού) και η 25η Μαρτίου (Ευαγγελισμός της Θεοτόκου). Ο Πάπας Γρηγόριος XIII ήταν αυτός που επανέφερε την 1η Ιανουαρίου ως Πρωτοχρονιά το 1582.
Η 1η Ιανουαρίου δεν είναι παντού πρωτοχρονιά
Σήμερα, αν και πολλοί γιορτάζουν την Πρωτοχρονιά την 1η Ιανουαρίου, ορισμένοι πολιτισμοί και θρησκείες έχουν διαφορετικές ημερομηνίες για το νέο έτος. Για παράδειγμα, οι Εβραίοι χρησιμοποιούν ένα σεληνιακό ημερολόγιο και γιορτάζουν το νέο έτος το φθινόπωρο, την πρώτη ημέρα του μήνα Tishri, που είναι ο έβδομος μήνας του εβραϊκού έτους ενώ οι αρχαίοι Έλληνες γιόρταζαν το νέο έτος στο χειμερινό ηλιοστάσιο, τη συντομότερη μέρα του χρόνου.
Όπως και η Πρωτοχρονιά άλλων πολιτισμών, έτσι και τώρα η Πρωτοχρονιά είναι περίοδος χαράς αλλά και σοβαρής ενδοσκόπησης. Είναι η στιγμή για να γιορτάσουμε τη συμπλήρωση ενός ακόμα έτους, ενώ παράλληλα κοιτάζουμε μπροστά και ευχόμαστε για μία καλύτερη χρονιά. Ευτυχισμένος ο καινούριος χρόνος για όλους!
Πηγή: earthsky.org