Γιατί ακόμα και στη σύγχρονη εποχή, τόσοι πολλοί άνθρωποι εξακολουθούν να πιστεύουν στο μεταφυσικό; Φαίνεται, πως η πίστη στο μεταφυσικό στοιχείο υπηρετεί καλύτερα τους πρωτόγονους φόβους και τις αγωνίες μιας δύσκολης και σκληρής πραγματικότητα- «πιστεύω άρα υπάρχω» λοιπόν;
Σύμφωνα με πρόσφατες έρευνες, έως και τα τρία τέταρτα των Αμερικανών πιστεύουν στο μεταφυσικό, σε κάποια μορφή, ενώ σχεδόν ένας στους πέντε ισχυρίζεται ότι έχει δει πραγματικά ένα φάντασμα.
Οι επίμονες αυτές πεποιθήσεις, είναι η αιτία, που αρκετοί ψυχολόγοι έχουν αρχίσει να εξετάζουν, γιατί ορισμένοι άνθρωποι δεν μπορούν να αποτινάξουν παλιές δεισιδαιμονίες και επιμένουν να πιστεύουν σε φαντάσματα και μεταφυσικά φαινόμενα.
Ελαττωματική εγκεφαλική δραστηριότητα
Ορισμένες μεταφυσικές εμπειρίες είναι εύκολα εξηγήσιμες, με βάση την ελαττωματική δραστηριότητα στον εγκέφαλο:
- Οι αναφορές για “poltergeists” που μετακινούν αντικείμενα, φαίνεται να συνάδουν με βλάβη σε ορισμένες περιοχές του δεξιού ημισφαιρίου, οι οποίες είναι υπεύθυνες για την οπτική επεξεργασία.
- Ορισμένες μορφές επιληψίας, εν τω μεταξύ, μπορεί να προκαλέσουν την αίσθηση, ότι μια «αόρατη παρουσία» σας καταδιώκει.
- Οι εξωσωματικές εμπειρίες επίσης, είναι πλέον αποδεδειγμένα νευρολογικά φαινόμενα.
- Ορισμένες οπτικές ψευδαισθήσεις θα μπορούσαν να μπερδέψουν τον υγιή εγκέφαλο και να δημιουργήσουν την αίσθηση κάποιου φανταστικού όντος.
- Οποιοσδήποτε συνδυασμός εξάντλησης, ναρκωτικών, αλκοόλ και παιχνιδιών σκιάς/φωτός, θα μπορούσε να συμβάλει σε μεμονωμένες θεάσεις, που τις θεωρούμε φαντάσματα.
Για παράδειγμα, ένας νεαρός Ιταλός ψυχολόγος κοιτάχτηκε στον καθρέφτη ένα πρωί για να βρει έναν γκριζαρισμένο γέρο να τον κοιτάζει. Τα μεταγενέστερα πειράματά του επιβεβαίωσαν, ότι η ψευδαίσθηση αυτή είναι εκπληκτικά κοινή, όταν κοιτάς την αντανάκλασή σου στο μισοσκόταδο, ίσως επειδή ο εγκέφαλος παλεύει να φτιάξει το περίγραμμα του προσώπου σου, οπότε αρχίζει να προσπαθεί να συμπληρώσει τις πληροφορίες που λείπουν – ακόμα κι αν αυτό οδηγεί στην «εμφάνιση» γερασμένων προσώπων ή άλλων μορφών.
Η πίστη στο μεταφυσικό ως προστασία από την πραγματικότητα
Οι ψυχολόγοι που μελετούν τη θρησκεία, υποπτεύονται εδώ και καιρό, ότι η πίστη στο μεταφυσικό, μπορεί να είναι ένα είδος ασπίδας από τη σκληρή
πραγματικότητα.
Η ιδέα είναι ότι, όταν συμβαίνει κάτι απροσδόκητο –ένας θάνατος, φυσική καταστροφή ή απώλεια– ο εγκέφαλος ψάχνει για απαντήσεις, αναζητώντας νόημα μέσα στο χάος.
«Σε μια εξαιρετικά στενάχωρη κατάσταση, αν το άτομο, δεν μπορεί να αποκτήσει τον έλεγχο αντικειμενικά, θα τον αποκτήσει αντιλαμβανόμενο περισσότερες δομές/εικόνες γύρω του, ακόμα κι αν δεν υπάρχουν», λέει η Jennifer Whitson απο το Πανεπιστήμιο του Τέξας, η οποία μελετά την αντίληψη προτύπων και τη σχέση με την κρίση και τη λήψη αποφάσεων. «Ακόμη και ζητώντας από τους ανθρώπους απλώς να θυμηθούν μια στιγμή, που ένιωθαν εκτός ελέγχου, μπορεί να τους κάνει «να αντιληφθούν» ανύπαρκτες παρουσίες και σκοτεινές δυνάμεις να λειτουργούν» διαπίστωσε.
Τελικά, οι άνθρωποι πιστεύουν στο μεταφυσικό, γιατί ψάχνουν μοτίβα, που τους παρέχουν «ασφάλεια» -χωρίς το απαραίτητο επιστημονικό υπόβαθρο. Αναζητούν εξηγήσεις και αισθάνονται άβολα, όταν συμβαίνουν πράγματα που δεν κατανοούν. Ο άνθρωπος από τη φύση του αναζητεί μοτίβα προκειμένου να τακτοποιήσει το χάος των αισθητηριακών ερεθισμάτων και συχνά μπορεί να προβαίνει σε υποσυνείδητες ενέργειες, ώστε να τα προκαλεί κατά κάποιο τρόπο να εκδηλωθούν.
Ο ανθρωπομορφισμός και η κατανόηση γεγονότων
Ο ανθρωπομορφισμός είναι ένας άλλος κοινός τρόπος με τον οποίο προσπαθούμε να κατανοήσουμε τα γεγονότα, λέει ο Adam Waytz απο το Πανεπιστήμιο Northwestern στο Ιλινόις. Επομένως, μπορεί να πιστεύουμε, ότι ένα πνεύμα κρύβεται πίσω από μια καταιγίδα ή ότι ένας δαίμονας μας κάνει να αρρωστήσουμε – αντί να παραδεχθούμε ότι δεν έχουμε κανέναν έλεγχο πάνω στο θέμα. Ακόμα και αν ένα κλαδί χτυπά στο παράθυρό μας, ίσως να είμαστε πιο διατεθειμένοι να φανταστούμε, ότι είναι ένα φάντασμα που μας στέλνει ένα μήνυμα. «Υιοθετούμε μεταφυσικές πεποιθήσεις, όπως η πίστη σε φαντάσματα, γιατί δεν μας αρέσει να πιστεύουμε ότι το σύμπαν είναι τυχαίο», λέει ο Waytz. Αυτό φαίνεται να συμβαίνει πιο συχνά, όταν αισθανόμαστε λιγότερο έλεγχο στη ζωή μας.
Γιατί κάποιοι πιστεύουν περισσότερο από άλλους στο μεταφυσικό
Είναι μια ερώτηση που ο Tapani Riekki στο Πανεπιστήμιο του Ελσίνκι στη Φινλανδία προσπάθησε να απαντήσει τα τελευταία χρόνια. Ο Riekki ζήτησε πρόσφατα από σκεπτικιστές και πιστούς να δουν απλές κινούμενες εικόνες σχημάτων, ενώ ήταν ξαπλωμένοι σε ένα scanner εγκεφάλου.
Τα ευρήματα του Riekki
Όσοι πίστευαν σε μεταφυσικά φαινόμενα, ήταν πιο πιθανό να δουν κάποιου είδους σκοπιμότητα πίσω από τις κινήσεις –σαν τα σχήματα να ακολουθούσαν ένα μοτίβο ή σα να έπαιζαν ένα παιχνίδι, ας πούμε. Αυτό αντικατοπτρίζεται σε μεγαλύτερη εγκεφαλική δραστηριότητα στις περιοχές που συνήθως συνδέονται με την αντιληπτική ικανότητα και την κατανόηση των κινήτρων των άλλων.
Οι άνθρωποι που πιστεύουν στο υπερφυσικό, είναι πιο πιθανό να βλέπουν κρυμμένα πρόσωπα, που δεν υπάρχουν, σε φωτογραφίες. Το εύρημα αυτό επιβεβαιώθηκε και από από μια άλλη ερευνητική ομάδα στο Πανεπιστήμιο του Άμστερνταμ η οποία έδειξε, ότι οι πιστοί των μεταφυσικών είναι πιο πιθανό να φανταστούν, ότι είχαν δει μια φιγούρα να κινείται σε τυχαίες φωτεινές οθόνες.
Ο ρόλος της Γνωστικής Αναστολής
Όσοι πιστεύουν στα μεταφυσικά φαινόμενα μπορεί να έχουν ασθενέστερη γνωστική «αναστολή», σε σύγκριση με τους σκεπτικιστές. Αυτή είναι η δεξιότητα που μας επιτρέπει να διώχνουμε ανεπιθύμητες σκέψεις. Όλους μας κάποια στιγμή, είναι πιθανόν να μας τρομάξουν ή να μας προβληματίσουν περίεργες συμπτώσεις και μοτίβα αλλά οι σκεπτικιστές είναι καλύτεροι στο να τις παραμερίζουν.
Ο Riekki δίνει το παράδειγμα κάποιου, που σκέφτεται τη μητέρα του και εκείνη του τηλεφωνει δύο λεπτά αργότερα. Οι σκεπτικιστές μπορεί να γελάσουν και να πουν, ότι είναι απλώς σύμπτωση και μετά να σκεφτούν κάτι άλλο. Οι πιστοί των μεταφυσικών φαινομένων από την άλλη, τείνουν να έχουν μεγαλύτερη εμπιστοσύνη στις αποφάσεις τους, ακόμη και όταν βασίζονται σε διφορούμενες ή τυχαίες πληροφορίες. Έτσι, από τη στιγμή που έχουν κολλήσει σε μία πεποίθηση-σκέφτηκα τη μητέρα και γι’αυτό τηλεφώνησε – είναι λιγότερο πιθανό να ξεκολλήσουν.
Η πίστη σε μεταφυσικά φαινόμενα και δεισιδαιμονίες και η βελτίωση της απόδοσης
Οι περισσότεροι ερευνητές συμφωνούν, ότι οι σκεπτικιστές δεν πρέπει να είναι πολύ επικριτικοί με τους ανθρώπους που τρέφουν αυτές τις πεποιθήσεις. Άλλωστε, μια μελέτη διαπίστωσε, ότι διάφορες δεισιδαιμονίες μπορούν να ενισχύσουν την απόδοσή σας σε μια σειρά από δεξιότητες.
Για παράδειγμα, το να φέρουν το αγαπημένο τους γούρι σε ένα τεστ μνήμης, βελτίωσε σημαντικά την ανάκληση των υποκειμένων, καθώς φάνηκε να αυξάνει την εμπιστοσύνη τους στις δικές τους ικανότητες. Ένα άλλο πείραμα εξέτασε την ικανότητα των υποκειμένων στο γκολφ. Το να τους πεις, ότι χρησιμοποιούσαν μια «τυχερή» μπάλα, σήμαινε, ότι ήταν πιο πιθανό να σκοράρουν από εκείνους που απλώς χρησιμοποιούσαν οποιαδήποτε παλιά μπάλα.
Ακόμη και κάτι τόσο απλό, όπως το να ευχηθείτε σε κάποιον “brake a leg”, βελτίωσε σε άλλο πείραμα, την κινητική επιδεξιότητα των συμμετεχόντων και την ικανότητά τους να λύνουν αναγραμματισμούς.
Η δύναμη της υποβολής
Και ακόμα κι αν νομίζετε, ότι δεν σας αγγίζουν οι δεισιδαιμονίες και δε σας αφορούν τα μεταφυσικά, δεν πρέπει να υποτιμάτε τη δύναμη της υποβολής.
Ο Michael Nees στο Lafayette College της Πενσυλβάνια ζήτησε πρόσφατα από μια ομάδα φοιτητών να ακούσουν ηχογραφήσεις από εκπομπές κυνηγιού φαντασμάτων στις ΗΠΑ. Η ενημέρωση των εθελοντών, ότι συμμετείχαν σε μια μεταφυσική μελέτη, αύξησε τον αριθμό των φωνών που ανέφεραν ότι άκουγαν – στις ήδη ασαφείς ηχογραφήσεις – παρά το γεγονός, ότι ως επί το πλείστον οι εθελοντές ανέφεραν ότι ήταν σκεπτικιστές και όχι λάτρεις του μεταφυσικού. Φαίνεται, ότι και μόνο η προσδοκία να ακούσετε κάτι περίεργο ή τρομακτικό μπορεί να κάνει το μυαλό σας να το «δημιουργήσει».
Θα πρέπει να είμαστε όλοι έτοιμοι, να αξιολογήσουμε τις υποθέσεις μας πιο προσεκτικά. Ακόμη και τα πιο οξυδερκή μυαλά μπορούν «να αφεθούν» κάποιες φορές. Βέβαια, θα περίμενε κανείς, πως η πρόσβαση των σημερινών ανθρώπων σε τόσο μεγάλο όγκο πληροφοριών, θα μείωνε το φαινόμενο, κάτι που όμως δεν συμβαίνει.Το διαδίκτυο κατακλύζεται από άπειρες αναφορές σε ανεξήγητα φαινόμενα, φαντάσματα, μυστηριώδεις δυνάμεις, συνωμοσίες και καθετί το μεταφυσικό.
Το ζήτημα της μεταφυσικής, είναι τεράστιο και παγκόσμιο. Οι άνθρωποι δεν έπαψαν ποτέ και ούτε θα πάψουν να γυρεύουν κάτι πίσω από τα φαινόμενα.
Είναι μια εσωτερική ανάγκη, που σπρώχνει τον άνθρωπο να ψάξει αυτό το κάτι, που νομίζει πως κρύβεται πίσω και πέρα από την πραγματικότητα. Οι άνθρωποι πιστεύουν στο μεταφυσικό γιατί απλά θέλουν να πιστέψουν.
Πηγή: www.bbc.com