Από τους προϊστορικούς χρόνους, η μουσική έπαιξε σημαντικό ρόλο στη ζωή και στον ανθρώπινο πολιτισμό. Για τους Αρχαίους Έλληνες, η μουσική ήταν σημαντικό μέρος της καθημερινότητάς τους, όπως και για εμάς τώρα. Ήταν κεντρικός άξονας στην εκπαίδευση, έφερνε κοντά την κοινότητα και ήταν πολύτιμος σύντροφος στην καθημερινή εργασία και στη διασκέδαση. Επιπλέον, όλες οι σημαντικές τελετές (γάμοι, κηδείες, αγώνες, θυσίες και συμπόσια) συνοδεύονταν πάντα από μουσική. Από τα παραπάνω γίνεται κατανοητό, ότι η μουσική έπαιζε πολύ σημαντικό ρόλο σε κάθε πτυχή της ζωής των αρχαίων Ελλήνων. Αλλά από πού προέρχεται η λέξη «μουσική»;
Η ετυμολογία της λέξης «μουσική»
Σύμφωνα με τα γραπτά αρχαίων Ελλήνων φιλοσόφων και ποιητών, η λέξη «μουσική» προέρχεται από την ελληνική λέξη «Μούσες», τις εννέα θεές, κόρες του Δία και της Μνημοσύνης και προστάτιδες της λογοτεχνίας, της επιστήμης και της τέχνης. Σήμερα, η λέξη μουσική σημαίνει την τέχνη του ήχου. Για τους αρχαίους Έλληνες όμως, η μουσική ήταν μέσο πνευματικής ωρίμανσης. Δεν ήταν μόνο η τέχνη του ήχου, αλλά μια αχώριστη ενότητα πνεύματος, λόγου, ήχου και κίνησης.
Είναι γνωστό, ότι ο ελληνικός πολιτισμός επηρέασε άλλους πολιτισμούς, οι οποίοι δανείστηκαν τον ελληνικό όρο «μουσική» (mousiki) και τον διέδωσαν σχεδόν σε όλη την Ευρώπη. Με τα χρόνια, η ιδέα της μουσικής ως αυτόνομης τέχνης και κοινής γλώσσας επικοινωνίας εξαπλώθηκε σε όλο τον κόσμο. Αν και ο αρχαίος ελληνικός πολιτισμός καταστράφηκε πριν από χιλιάδες χρόνια, οι ελληνικές ιδέες συνεχίζουν να μας επηρεάζουν σήμερα. Αυτό ισχύει ιδιαίτερα στη μουσική, όπως για παράδειγμα στη δημιουργία και την ανάπτυξη της Όπερας, της Κλασικής μουσικής και της Τζαζ. Όπως έγραψε χαρακτηριστικά ο ποιητής Henry Wadsworth Longfellow: «Η μουσική είναι η παγκόσμια γλώσσα όλης της ανθρωπότητας».
Η σημασία της μουσικής για τους αρχαίους Έλληνες
Η ζωή των αρχαίων Ελλήνων ήταν γεμάτη μουσική. Υπάρχουν αμέτρητες αναφορές σε αυτή την ιερή τέχνη στα ιστορικά, λογοτεχνικά και φιλοσοφικά τους κείμενα. Για τους αρχαίους Έλληνες, η μουσική έπαιζε σημαντικό ρόλο στην εκπαίδευση των νέων, γιατί γνώριζαν τη δύναμη και την εκπαιδευτική της αξία. Η μουσική έχει την εκπληκτική ικανότητα να ενισχύει τη σύνδεση μεταξύ σώματος και νου, βοηθώντας να συνεργαστούν και να σχηματίσουν μια εσωτερική αίσθηση ενός ολοκληρωμένου ανθρώπου. Η επίδραση που είχε η μουσική στην ανθρώπινη ψυχή ήταν εμφανής στους Έλληνες. Οι γνώσεις μας για τη μουσική στην αρχαία Ελλάδα προέρχονται από διάφορες πηγές (αρχαία κείμενα, αρχαία είδωλα, αμφορείς, εικονογραφήσεις). Αυτό το πάθος για τη μουσική και η επιθυμία να ανακαλύψουν τα μονοπάτια της, τους οδήγησαν να αφιερώσουν μια σειρά από θεωρητικές μελέτες και έτσι έχουμε μια πλούσια γραπτή παράδοση.
Η αναδημιουργία της αρχαίας μουσικής
Από την αρχαία Ελλάδα έχουν απομείνει μόνο μια χούφτα μουσικά κομμάτια. Και εννοούμε μικροσκοπικά υπολείμματα παπύρου και κομμάτια πέτρας με μουσικές νότες χιλιάδων ετών. Παρόλα αυτά, είναι δυνατό να επεξεργαστούμε το παζλ των κομματιών που λείπουν, για να δημιουργήσουμε ξανά αυτή την αρχαία μουσική και να την εκτιμήσουμε εκ νέου. Ακόμα κι αν έχουμε τη μελωδική σημειογραφία για ένα κομμάτι αρχαίας μουσικής, χρειαζόμαστε πολλά περισσότερα για να το αναδημιουργήσουμε.
Δεν γνωρίζουμε για το ρυθμό ή τη διάταξη των οργάνων ή τις συγχορδίες ή τις αρμονίες. Μερικές φορές οι στίχοι δίνουν ενδείξεις ρυθμού ή τόνου. Από αυτό μπορούμε να δούμε πώς ανεβαίνει και πέφτει η φωνή, η οποία μπορεί να αντικατοπτρίζεται στη μελωδία. Θα χρειαστούν πολλές γνώσεις για να να μαντέψουμε όλα τα μέρη της μουσικής. Οι μελετητές της μουσικής που αναζητούν τους αρχαίους ήχους είναι εν μέρει μουσικοί, εν μέρει συνθέτες, εν μέρει ντετέκτιβ και εν μέρει μάγοι. Προσπαθούν να αναδημιουργήσουν ήχους που δεν έχουν ακούσει ποτέ και που μπορεί να ακούγονται ριζικά διαφορετικοί από οτιδήποτε έχουν ακούσει ποτέ.
Οι Έλληνες φιλόσοφοι και η μουσική
Πολλοί αρχαίοι Έλληνες φιλόσοφοι, ποιητές και συγγραφείς έχουν αποδείξει τις ευεργετικές επιδράσεις της μουσικής στο ανθρώπινο σώμα, μυαλό και ψυχή. Για τους αρχαίους Έλληνες, η μουσική μπορούσε να γιατρέψει ακόμα και το φόβο του θανάτου. Ο Πυθαγόρας θεωρείται ο θεμελιωτής των βασικών μουσικών κανόνων, καθώς ήταν ο πρώτος που καθόρισε μουσικές κλίμακες και διαστήματα. Η μουσική γι’αυτόν ήταν ένα εκπαιδευτικό και θεραπευτικό εργαλείο ικανό να θεραπεύσει την ανθρώπινη ψυχή.
Ο Πλάτωνας, πίστευε ότι μέσω της μουσικής οι νέοι θα αποκτούσαν αρμονικό χαρακτήρα, άρα θα γίνονταν ηθικοί πολίτες ενώ τόνιζε επίσης τη δυνατότητα της μουσικής να απομακρύνει κάθε ακάθαρτη και αρνητική σκέψη. Σύμφωνα με τον Πρωταγόρα, οι δάσκαλοι μουσικής ανάγκαζαν τις ψυχές των παιδιών να εξοικειωθούν με τους ρυθμούς και τις αρμονίες της μουσικής για να γίνουν άνθρωποι ήρεμοι και χρήσιμοι στην κοινωνία. Τέλος ο Αριστοτέλης αναφέρεται στη θαυματουργή δύναμη της μουσικής ως θεραπεία για την ψυχή. Μάλιστα, πολλοί μελετητές έχουν επισημάνει ότι ο Αριστοτέλης ήταν ο πρόδρομος της σύγχρονης μουσικοθεραπείας.
Η μουσική ήταν απαραίτητη στη ζωή του αρχαίου έλληνα, λόγω του εκπαιδευτικού και ευεργετικού της ρόλου. Η μουσική συνδέεται άμεσα με τον άνθρωπο και τα συναισθήματά του και αυτό δεν πρέπει να το ξεχνάμε ποτέ. Στην αρχαία Ελλάδα η μουσική ήταν το πρωταρχικό και σημαντικότερο μάθημα και αληθινά μορφωμένος ήταν αυτός που γνώριζε μουσική, γνωστός στα ελληνικά ως «μουσικός ανήρ». Οφείλουμε στους εαυτούς μας και στους προγόνους μας να υιοθετήσουμε αυτή τη σκέψη και νοοτροπία για την αρμονική ανάπτυξη της κοινωνίας μας.
Πηγή: www.radioart.com
