Επειδή όλα είναι θέμα προτίμησης

Αναζήτηση
Ενότητες

Μουσική

OK Computer, 30 χρόνια μετά: το άλμπουμ που προέβλεψε το άγχος της τεχνολογίας

Κυματομορφή ήχου σε δώδεκα τμήματα, ένα για κάθε τραγούδι του OK Computer, με το έβδομο, το Fitter Happier, τονισμένο σε πορτοκαλί, και τη σήμανση 1997–2027

Το OK Computer κυκλοφόρησε σε μια εποχή που το internet ήταν ακόμη ένας θόρυβος από modem και τα κινητά έκαναν μόνο κλήσεις και SMS.

Κι όμως, όσο περνούν τα χρόνια, μοιάζει όλο και λιγότερο με δίσκο του 1997 και όλο και περισσότερο με περιγραφή του σήμερα. Της ταχύτητας, της υπερπληροφόρησης, της αίσθησης ότι ζούμε μέσα σε ένα σύστημα που δεν ελέγχουμε.

Λέγεται συχνά ότι οι Radiohead «προέβλεψαν» το μέλλον. Δεν νομίζω ότι προέβλεψαν τα smartphones ή τα social media. Νομίζω ότι προέβλεψαν κάτι πιο δύσκολο: πώς θα νιώθαμε όταν θα έφταναν.

Ένας δίσκος του 1997

Το OK Computer κυκλοφόρησε στις 21 Μαΐου 1997 στην Ιαπωνία, στις 16 Ιουνίου στη Βρετανία και την 1η Ιουλίου στις ΗΠΑ. Οι Radiohead το ηχογράφησαν μαζί με τον παραγωγό Nigel Godrich, αρχικά στο Canned Applause, ένα διασκευασμένο υπόστεγο κοντά στο Didcot της Οξφόρδης, και κυρίως στο St Catherine’s Court, μια αγροτική έπαυλη κοντά στο Bath, τον Σεπτέμβριο και τον Οκτώβριο του 1996.

Μπήκε στο νούμερο 1 του βρετανικού chart με 136.000 πωλήσεις την πρώτη εβδομάδα και στο νούμερο 21 του Billboard 200 στις ΗΠΑ. Τον επόμενο χρόνο κέρδισε το Grammy καλύτερου εναλλακτικού άλμπουμ και ήταν υποψήφιο για άλμπουμ της χρονιάς.

Για να καταλάβουμε το πλαίσιο: η Google δεν υπήρχε ακόμη ως εταιρεία. Το iPhone θα αργούσε δέκα χρόνια. Και όπως φαίνεται στα στοιχεία της ITU, ακόμη και τρία χρόνια αργότερα, στο τέλος του 2000, μόνο περίπου το 5% του πλανήτη ήταν online.

Ραβδόγραμμα: περίπου 5% του πλανήτη ήταν online το 2000 (περίπου 315 εκατομμύρια άνθρωποι) και 74% το 2025 (περίπου 6 δισεκατομμύρια), σύμφωνα με την ITU
Από το 5% στο 74%: ο κόσμος στον οποίο γράφτηκε το OK Computer και ο κόσμος στον οποίο το ακούμε σήμερα. Πηγή: ITU.

Δεν είναι concept album. Είναι ατμόσφαιρα.

Το OK Computer συχνά περιγράφεται ως concept album για την τεχνολογία. Το συγκρότημα το έχει αρνηθεί επανειλημμένα. Ο Jonny Greenwood είχε πει χαρακτηριστικά ότι ένας τίτλος άλμπουμ και μια φωνή υπολογιστή δεν φτιάχνουν concept album.

Ο ίδιος ο τίτλος προέρχεται από τη ραδιοφωνική σειρά The Hitchhiker’s Guide to the Galaxy του Douglas Adams, από την οποία βγήκε και το «Paranoid Android», μια αναφορά στον μελαγχολικό ρομπότ Marvin. Ο Thom Yorke έχει πει ότι ο τίτλος αναφέρεται ταυτόχρονα στο να αγκαλιάζεις το μέλλον και στο να είσαι τρομοκρατημένος από αυτό.

Αυτό είναι ίσως το πιο ειλικρινές κλειδί για τον δίσκο. Δεν είναι ένα μανιφέστο κατά της τεχνολογίας. Είναι η αμφιθυμία απέναντί της. Ο Yorke περιέγραφε τη διαδικασία της γραφής ως το να «βγάζει Polaroid» από πράγματα γύρω του που κινούνταν πολύ γρήγορα.

Τα δώδεκα τραγούδια του OK Computer με τη διάρκειά τους, από το Airbag (4:44) έως το The Tourist (5:24), και το βασικό θέμα του καθενός
Τα δώδεκα τραγούδια του OK Computer, με τη διάρκειά τους και μια σύντομη ανάγνωση του θέματος του καθενός.

Fitter Happier: η φωνή της μηχανής

Αν υπάρχει ένα κομμάτι που μοιάζει γραμμένο για το 2026, είναι το «Fitter Happier». Δύο λεπτά χωρίς τραγούδι, μόνο μια συνθετική φωνή, ο «Fred» από το πρόγραμμα SimpleText των παλιών Macintosh, που απαγγέλλει μια λίστα με οδηγίες για μια πιο παραγωγική, πιο υγιεινή, πιο «σωστή» ζωή.

Το 1997 ακουγόταν σαν σάτιρα. Σήμερα ακούγεται σαν ειδοποίηση από εφαρμογή. Μετράμε βήματα, ώρες ύπνου, ώρες οθόνης, θερμίδες, streaks. Η ζωή ως checklist βελτιστοποίησης δεν είναι πια δυστοπία. Είναι το default.

Το πιο ανατριχιαστικό δεν είναι η ίδια η λίστα. Είναι ότι τη διαβάζει μια μηχανή, με την ίδια ουδέτερη φωνή για όλα. Όπως κάνουν σήμερα οι αλγόριθμοι που μας προτείνουν τι να δούμε, τι να αγοράσουμε, ποιον να ακολουθήσουμε.

Τι «προέβλεψε» στην πραγματικότητα

Το OK Computer δεν μιλάει για συγκεκριμένες τεχνολογίες. Μιλάει για την ταχύτητα, για αυτοκίνητα και αεροπλάνα, για τον καταναλωτισμό, για την πολιτική ως διαφήμιση, για ανθρώπους που ζουν δίπλα δίπλα και δεν επικοινωνούν.

Το «Airbag» και το «Lucky» μιλούν για την επιβίωση από ένα δυστύχημα, για την αίσθηση ότι κάθε φορά που βγαίνεις στον δρόμο μπορεί να μη γυρίσεις. Το «Karma Police» για έναν κοινωνικό έλεγχο που μοιάζει παράξενα με τη σημερινή κουλτούρα της αξιολόγησης και του δημόσιου στιγματισμού. Το «Electioneering» για την πολιτική ως marketing. Το «No Surprises» για μια ζωή ασφαλή, ήσυχη και άδεια.

Κανένα από αυτά δεν χρειάζεται smartphone για να ισχύει. Όλα όμως έγιναν πιο έντονα όταν μπήκαμε μόνιμα online.

Το άγχος έχει πλέον νούμερα

Αυτό που ο δίσκος περιέγραφε ως αίσθηση, σήμερα μετριέται. Σε έρευνα του Pew Research Center σε 5.023 ενήλικες στις ΗΠΑ τον Ιούνιο του 2025, το 50% δήλωσε ότι η αυξανόμενη χρήση της τεχνητής νοημοσύνης στην καθημερινή ζωή τού προκαλεί περισσότερη ανησυχία παρά ενθουσιασμό. Το 2021 το ποσοστό ήταν 37%.

Στην ίδια έρευνα, το 57% θεωρεί υψηλούς τους κινδύνους της τεχνητής νοημοσύνης για την κοινωνία, ενώ μόλις το 25% θεωρεί υψηλά τα οφέλη. Και περίπου οι μισοί (51%) ανησυχούν πολύ ότι η ικανότητα των ανθρώπων να κάνουν πράγματα μόνοι τους θα χειροτερέψει.

Στις ΗΠΑ το 2025, 50% νιώθουν περισσότερη ανησυχία παρά ενθουσιασμό για την τεχνητή νοημοσύνη, 38% εξίσου και τα δύο και 10% περισσότερο ενθουσιασμό. Το 2021 το ποσοστό ανησυχίας ήταν 37%
Η αμφιθυμία του τίτλου OK Computer, σε δεδομένα του 2025. Πηγή: Pew Research Center.

Να αγκαλιάζεις το μέλλον και να τρομάζεις από αυτό ταυτόχρονα. Είναι σχεδόν λέξη προς λέξη αυτό που περιέγραφε ο Yorke για τον τίτλο του δίσκου.

Γιατί ακόμη μας μιλάει

Η θέση του OK Computer στον κανόνα του rock δεν έπαψε να ανεβαίνει. Στη λίστα του Rolling Stone με τα 500 καλύτερα άλμπουμ όλων των εποχών ήταν στο νούμερο 162 το 2003. Στην αναθεωρημένη λίστα του 2020 ανέβηκε στο νούμερο 42. Το 2014 η Βιβλιοθήκη του Κογκρέσου των ΗΠΑ το επέλεξε για το National Recording Registry, τη λίστα ηχογραφήσεων που κρίνονται πολιτιστικά σημαντικές για να διατηρηθούν.

Τον Ιούνιο του 2017, για τα 20 χρόνια του, κυκλοφόρησε η επανέκδοση OKNOTOK 1997 2017, με τρία τραγούδια της εποχής που δεν είχαν κυκλοφορήσει ως τότε, τα «I Promise», «Man of War» και «Lift». Μπήκε στο νούμερο 2 στη Βρετανία, δύο δεκαετίες μετά την αρχική κυκλοφορία.

Δεν είναι νοσταλγία. Οι περισσότεροι δίσκοι που «μίλησαν για την εποχή τους» μένουν δεμένοι σε αυτή. Το OK Computer κάνει το αντίθετο: όσο η εποχή μας πλησιάζει αυτό που περιέγραφε, τόσο ακούγεται πιο σύγχρονο.

The Tourist: η πιο χρήσιμη συμβουλή του δίσκου

Το OK Computer κλείνει με το «The Tourist», το πιο αργό και ήσυχο τραγούδι του. Το μήνυμά του χωράει σε μία φράση: «Hey man, slow down».

Ίσως αυτή να είναι η πιο επίκαιρη «πρόβλεψη» του δίσκου. Όχι ότι η τεχνολογία θα μας καταπιεί, αλλά ότι κάποια στιγμή θα χρειαστεί να επιλέξουμε συνειδητά να επιβραδύνουμε.

Αν δεν το έχεις ακούσει εδώ και καιρό, άκουσέ το ολόκληρο, με τη σειρά, χωρίς να κοιτάς οθόνη. Είναι 53 λεπτά. Και ίσως η πιο καλή χρήση τους αυτή την εβδομάδα.

Πηγές