Μετάβαση στο περιεχόμενο
Έχουμε συνηθίσει να συνδέουμε τον καφέ με την καφεΐνη, τη διεγερτική ουσία που μας βοηθά να αισθανόμαστε πιο ξύπνιοι και ενεργητικοί. Γι’ αυτό και πολλοί άνθρωποι επιλέγουν τον ντεκαφεϊνέ, θεωρώντας ότι μπορούν να απολαύσουν τη γεύση του αγαπημένου τους ροφήματος χωρίς τις ανεπιθύμητες επιδράσεις της καφεΐνης.
Ωστόσο, ορισμένοι αναφέρουν ένα παράξενο φαινόμενο: ακόμη και μετά την κατανάλωση καφέ χωρίς καφεΐνη, αισθάνονται την καρδιά τους να χτυπά πιο γρήγορα ή πιο έντονα. Πώς είναι δυνατόν να συμβαίνει κάτι τέτοιο;
Η εξήγηση δεν είναι απαραίτητα τόσο απλή όσο φαίνεται. Ο ντεκαφεϊνέ δεν είναι πάντοτε εντελώς απαλλαγμένος από καφεΐνη, ενώ οι αντιδράσεις του οργανισμού μπορούν να επηρεάζονται από διαφορετικούς φυσιολογικούς και ψυχολογικούς παράγοντες.
Ο ντεκαφεϊνέ δεν είναι εντελώς χωρίς καφεΐνη
Το πρώτο στοιχείο που χρειάζεται να γνωρίζουμε είναι ότι ο καφές ντεκαφεϊνέ εξακολουθεί να περιέχει μικρές ποσότητες καφεΐνης.
Κατά τη διαδικασία αποκαφεϊνοποίησης αφαιρείται το μεγαλύτερο μέρος της ουσίας από τους κόκκους του καφέ, αλλά όχι απαραίτητα το σύνολό της.
Σύμφωνα με τον Αμερικανικό Οργανισμό Τροφίμων και Φαρμάκων (FDA), ένα φλιτζάνι ντεκαφεϊνέ περίπου 240 ml περιέχει συνήθως από 2 έως 15 χιλιοστόγραμμα καφεΐνης.
Για σύγκριση, ένα αντίστοιχο φλιτζάνι κανονικού καφέ μπορεί να περιέχει περίπου 80 έως 100 χιλιοστόγραμμα, αν και η ποσότητα διαφέρει ανάλογα με τον τρόπο παρασκευής.
Για τους περισσότερους ανθρώπους, η μικρή ποσότητα καφεΐνης στον ντεκαφεϊνέ δεν προκαλεί αξιοσημείωτα συμπτώματα.
Ωστόσο, η ευαισθησία στην καφεΐνη διαφέρει από άνθρωπο σε άνθρωπο. Ορισμένοι οργανισμοί μεταβολίζουν την ουσία πιο αργά, ενώ άλλοι μπορεί να παρουσιάζουν μεγαλύτερη ευαισθησία στις διεγερτικές της επιδράσεις.
Επιπλέον, εάν κάποιος καταναλώνει αρκετά φλιτζάνια ντεκαφεϊνέ μέσα στην ημέρα, η συνολική πρόσληψη καφεΐνης μπορεί να είναι μεγαλύτερη από όση υπολογίζει.
Η καφεΐνη επηρεάζει το κεντρικό νευρικό σύστημα και μπορεί, σε ορισμένα άτομα, να προκαλέσει νευρικότητα, αίσθημα έντονων καρδιακών παλμών ή δυσκολία στον ύπνο.
Αυτό δεν σημαίνει ότι ο ντεκαφεϊνέ προκαλεί συστηματικά ταχυκαρδία. Η αντίδραση εξαρτάται από την ποσότητα που καταναλώνεται και τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά κάθε οργανισμού.
Μπορεί ο εγκέφαλος να αντιδρά στον καφέ ακόμη και χωρίς την καφεΐνη;
Μια λιγότερο γνωστή εξήγηση σχετίζεται με τον τρόπο με τον οποίο ο εγκέφαλος συνδέει συγκεκριμένες γεύσεις και μυρωδιές με προηγούμενες εμπειρίες.
Όταν καταναλώνουμε κανονικό καφέ για μεγάλο χρονικό διάστημα, ο οργανισμός μας εξοικειώνεται με τη χαρακτηριστική γεύση, το άρωμα και τη διεγερτική του επίδραση.
Αυτό δημιουργεί τη δυνατότητα μιας εξαρτημένης αντίδρασης: ορισμένα ερεθίσματα που έχουμε συνδέσει με την καφεΐνη ενδέχεται να προκαλέσουν αντιδράσεις ακόμη και όταν η ουσία απουσιάζει ή υπάρχει σε πολύ μικρή ποσότητα.
Μια μικρή πειραματική μελέτη, που δημοσιεύθηκε το 1999, εξέτασε κατά πόσο η μυρωδιά και η γεύση του καφέ μπορούσαν να προκαλέσουν αντιδράσεις διέγερσης.
Οι ερευνητές παρατήρησαν ότι ερεθίσματα συνδεδεμένα με τον καφέ μπορούσαν να αυξήσουν ορισμένους υποκειμενικούς και φυσιολογικούς δείκτες διέγερσης, ακόμη και χωρίς τη χορήγηση καφεΐνης.
Ωστόσο, η μελέτη ήταν μικρή και δεν αποδεικνύει ότι η κατανάλωση ντεκαφεϊνέ προκαλεί ταχυπαλμία μέσω αυτού του μηχανισμού.
Παράλληλα, το άγχος μπορεί να επηρεάσει σημαντικά τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε τους καρδιακούς παλμούς μας.
Ένας άνθρωπος που έχει προηγουμένως εμφανίσει ταχυπαλμία μετά από καφέ μπορεί να αισθάνεται ανησυχία όταν πίνει ξανά το ίδιο ρόφημα, ακόμη και αν αυτή τη φορά επιλέξει ντεκαφεϊνέ.
Η ανησυχία ενεργοποιεί το αυτόνομο νευρικό σύστημα και μπορεί να προκαλέσει πραγματική αύξηση των καρδιακών παλμών ή εντονότερη επίγνωσή τους.
Πρόκειται για μια φυσιολογική αντίδραση του οργανισμού στο στρες, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι κάθε περιστατικό ταχυπαλμίας οφείλεται σε ψυχολογικούς παράγοντες.
Πότε πρέπει να μας ανησυχεί η ταχυπαλμία μετά τον καφέ;
Το αίσθημα έντονων καρδιακών παλμών δεν σημαίνει πάντοτε ότι η καρδιά χτυπά πραγματικά πιο γρήγορα.
Ορισμένοι άνθρωποι αισθάνονται φυσιολογικούς παλμούς πιο έντονα, ενώ άλλοι μπορεί να εμφανίζουν έκτακτους παλμούς ή πραγματικές διαταραχές του καρδιακού ρυθμού.
Επιπλέον, η ταχυπαλμία μπορεί να σχετίζεται με παράγοντες που δεν έχουν άμεση σχέση με τον καφέ.
Η αφυδάτωση, η έλλειψη ύπνου, το άγχος, η αναιμία, οι διαταραχές του θυρεοειδούς και ορισμένα φάρμακα αποτελούν πιθανές αιτίες.
Επομένως, όταν κάποιος παρατηρεί ταχυπαλμία μετά την κατανάλωση ντεκαφεϊνέ, δεν είναι ασφαλές να θεωρήσει αυτομάτως ότι ευθύνεται το ρόφημα.
Μια χρήσιμη πρακτική είναι να καταγράφει πότε εμφανίζονται τα συμπτώματα, πόσο διαρκούν και εάν συνυπάρχουν άλλοι παράγοντες, όπως στρες, κατανάλωση αλκοόλ ή έλλειψη ύπνου.
Εάν τα επεισόδια επαναλαμβάνονται, επιμένουν ή συνοδεύονται από άλλες ενοχλήσεις, χρειάζεται ιατρική αξιολόγηση. Ο γιατρός μπορεί να συστήσει ηλεκτροκαρδιογράφημα ή περαιτέρω εξετάσεις για να διερευνήσει την αιτία.
Εάν οι έντονοι παλμοί συνοδεύονται από πόνο στο στήθος, δύσπνοια, έντονη ζάλη ή λιποθυμία, απαιτείται άμεση ιατρική βοήθεια.
Ο καφές χωρίς καφεΐνη παραμένει μια επιλογή με σημαντικά μικρότερη περιεκτικότητα σε καφεΐνη από τον κανονικό. Παρ’ όλα αυτά, δεν είναι απολύτως απαλλαγμένος από τη διεγερτική ουσία, ενώ η ευαισθησία του οργανισμού και οι συνθήκες κατανάλωσης μπορούν να επηρεάσουν την εμπειρία κάθε ανθρώπου.
Το παράξενο, λοιπόν, δεν είναι ότι ο ντεκαφεϊνέ κρύβει κάποια μυστηριώδη ιδιότητα, αλλά ότι η λειτουργία της καρδιάς και η αντίληψη των παλμών της επηρεάζονται από πολύ περισσότερους παράγοντες απ’ όσους συνήθως φανταζόμαστε.