Για αιώνες, τα δικαστήρια της Γαλλίας, της Ιταλίας, της Ελβετίας και άλλων γειτονικών χωρών δίκαζαν χοίρους, σκύλους, αρουραίους, ακρίδες και σαλιγκάρια για εγκλήματα κατά των ανθρώπων, της ιδιοκτησίας και του Θεού. Αυτές οι αγωγές σε ζώα ήταν δύο ειδών: (1) κοσμικές αγωγές εναντίον μεμονωμένων ζώων, που είχαν ακρωτηριάσει ή σκοτώσει ανθρώπους και (2) εκκλησιαστικές δικαστήρια κατά εντόμων και τρωκτικών, όπως ποντίκια και ακρίδες, για «εγκλήματα» που σχετίζονταν με την καταστροφή σιτηρών. Από τότε, οι μελετητές προσπαθούν να καταλάβουν γιατί συνέβαιναν αυτές οι παράξενες δίκες: Όπως έγραψε κάποτε ο William Ewald, «Κανείς δεν ξέρει σε τι χρησίμευαν, και κανείς δεν έμαθε ποτέ».
Γουρούνια σε δίκη
Το 1386, στη νορμανδική πόλη Falaise, ένα τεράστιο πλήθος παρακολούθησε την εκτέλεση ενός δολοφόνου.Ένας καλλιτέχνης μάλιστα, αποτύπωσε τη σκηνή σε μια τοιχογραφία. Για πάνω από 400 χρόνια, ο τοίχος της εκκλησίας της πόλης ήταν απόδειξη της απίστευτης διαδικασίας εκείνης της ημέρας: ο εγκληματίας ήταν ένα γουρούνι, που έφαγε ένα μωρό και καταδικάστηκε σε ακρωτηριασμό των μπροστινών ποδιών πριν απαγχονιστεί. Τον 1457, η Γαλλία ήταν και πάλι η σκηνή μιας αιματηρής δολοφονίας – μια γουρούνα με τα έξι γουρουνάκια της, είχαν κατασπαράξει ένα βρέφος μέσα στην κούνια του. Τα γουρούνια πιάστηκαν, φυλακίστηκαν και οδηγήθηκαν σε δίκη. Ο ιδιοκτήτης του χοίρου κατηγορήθηκε μόνο για αμέλεια και δεν αντιμετώπισε καμία τιμωρία. Το γουρούνι από την άλλη θανατώθηκε με απαγχονισμό, ενώ τα έξι μικρά του γλίτωσαν το θάνατο, αφού κανείς δεν μπορούσε να αποδείξει, ότι συμμετείχαν στο έγκλημα, αν και βρέθηκαν μέσα στα αίματα.
Για να μην νομίζετε, ότι αυτές οι δίκες δεν ήταν τίποτε άλλο από «δίκες μαϊμού» θα πρέπει να ξέρετε, ότι τα ζώα εκπροσωπούνταν συχνά από μερικούς από τους καλύτερους δικηγόρους της εποχής. Σε όλες τις καταγεγραμμένες περιπτώσεις με ζώα, ο δικαστής, οι δικηγόροι, οι δημοτικοί σύμβουλοι και οι δήμιοι, έπαιρναν τις υποθέσεις τόσο σοβαρά όσο και κάθε άλλη δολοφονία. Οι δίκες γουρουνιών ήταν οι πιο συνηθισμένες, καθώς οι χοίροι φαινόταν να ευθύνονται για τους θανάτους πολλών αφύλακτων βρεφών και ήταν συνηθισμένοι ένοχοι.
Τα εκκλησιαστικά δικαστήρια
Ενώ κατοικίδια ζώα, αλεπούδες, κατσίκες, γαϊδούρια, ταύροι, αγελάδες, σκύλοι, άλογα και πρόβατα, υπάγονταν στη δικαιοδοσία των πολιτικών ποινικών δικαστηρίων και θα είχαν από καταδικαστεί συνοπτικά σε απαγχονισμό ή καύση, τα εκκλησιαστικά δικαστήρια χειριζόταν όλα τα παράσιτα, από ποντίκια, αρουραίους και τυφλοπόντικες μέχρι ζωύφια, σκαθάρια, χέλια, βδέλλες, ακρίδες, φίδια, σαλιγκάρια, τερμίτες και σκουλήκια. Τέτοια πλάσματα τιμωρήθηκαν με αφορισμό και όχι με εκτέλεση. Αυτή η διάκριση γινόταν, επειδή τα τρωκτικά και τα έντομα δεν ήταν αντικείμενο ανθρώπινου ελέγχου και δεν μπορούσαν να συλληφθούν και να φυλακιστούν από τις πολιτικές αρχές. Ως εκ τούτου, όταν αναγκαία η προσφυγή στην παρέμβαση της Εκκλησίας. Η γνώση της εποχής για τα παράσιτα και τον τρόπο καταπολέμησής τους ήταν σχεδον ανύπαρκτη. Τα διαθέσιμα φυτοφάρμακα περιελάμβαναν το ράντισμα των χωραφιών με νερό στο οποίο είχε λουστεί μια γάτα, για να διώξουν τα ποντίκια ή το κρέμασμα ενός σκόρδου στον αρχηγό του κοπαδιού, για να προστατεύσουν τα πρόβατα από τους λύκους! Μια εκκλησιαστική δίκη λοιπόν, δεν ακούγεται εντελώς αβάσιμη. Θα μπορούσατε να την ονομάσετε «θεϊκό φυτοφάρμακο».
Κοιτάζοντας «πίσω» από τις δίκες ζώων
Η σωστή κατανόηση των δικών ζώων, απαιτεί την κατανόηση πολλών μοναδικών παραγόντων που υπήρχαν στον ύστερο Μεσαίωνα. Η χρονική περίοδος ήταν περίοδος κρίσης και είχαν κριθεί απαραίτητα ακραία μέτρα για τη διασφάλιση του νόμου και της τάξης. Τέτοιες δίκες πραγματοποιήθηκαν, για να βοηθήσουν την τοπική κοινότητα να αντιμετωπίσει μια κατά τα άλλα αθώα απειλή, επειδή δημιουργούσαν την εντύπωση, ότι οι αρχές τηρούσαν επιμελώς τον νόμο και την τάξη με αποφασιστικό τρόπο, ακόμα κι αν οι παραβάτες δεν ήταν άνθρωποι. Δεν ήταν επ’ ουδενί εφεύρεση του Σκοτεινού Αιώνα, αλλά έλαβαν χώρα κυρίως μεταξύ του 13ου αιώνα και του Διαφωτισμού, αν και υπάρχουν και σύγχρονες περιπτώσεις, όπως αυτή μιας Μακεδονικής αρκούδας, που καταδικάστηκε το 2008 για κλοπή μελιού από μελισσοκόμο.
Εν κατακλείδι, το μυστήριο και η υπερβολή με τις δίκες ζώων, έχει ταλαιπωρήσει από καιρό τους μεσαιωνιστές και τους ιστορικούς του δικαίου. Στις μέρες μας οι σκύλοι που θεωρούνται επικίνδυνοι μπορεί να θανατωθούν και μερικές φορές οι υποθέσεις τους εκδικάζονται από δικαστές. Ωστόσο, είναι απίθανο να επωφεληθούν από εξαιρετικούς νομικούς συμβούλους και γενικά δεν τους παρέχονται τα ίδια δικαιώματα με τους ανθρώπους σε παρόμοιες καταστάσεις. Κάτι τέτοιο θα δημιουργούσε μερικές άβολες ερωτήσεις. Εάν τα ζώα δικαιούνται δίκη από ενόρκους και άλλα νόμιμα δικαιώματα όπως το δικαίωμα στη ζωή και την ελευθερία, όταν κατηγορούνται για έγκλημα. Μία χοιρομητέρα θα μπορούσε να κρεμαστεί επειδή σκότωσε το παιδί ενός αγρότη, τι γίνεται όμως με τον αγρότη που σκότωσε τα γουρουνάκια της χοιρομητέρας;
Πηγή: daily.jstor.org
