Πιθανότατα έχετε ακούσει για το φαινόμενο Μότσαρτ. Το φαινόμενο Μότσαρτ αναφέρεται σε μια δημοφιλή επιστημονική θεωρία, σύμφωνα με την οποία η ακρόαση των συνθέσεων του Μότσαρτ θα κάνει τα παιδιά ή ακόμα και τα μωρά πιο έξυπνα.
Τι είναι το «φαινόμενο Μότσαρτ»;
Στη λαϊκή κουλτούρα, το «φαινόμενο Μότσαρτ» αναφέρεται στον ισχυρισμό, ότι η ακρόαση της μουσικής του Μότσαρτ μπορεί να αυξήσει τη γενική νοημοσύνη ή το IQ σας. Στην επιστημονική κοινότητα, ο όρος αναφέρεται σε κάτι πιο συγκεκριμένο: τον ισχυρισμό ότι οι άνθρωποι απολαμβάνουν σύντομες (10-15 λεπτά) βελτιώσεις στην οπτικο-χωρική νοημοσύνη,* αφού έχουν ακούσει μουσική του Μότσαρτ. Ο όρος έχει επίσης χρησιμοποιηθεί για να περιγράψει τα προφανή οφέλη για την υγεία από την ακρόαση μουσικής – συμπεριλαμβανομένων των οφελών για άτομα, που πάσχουν από άγχος, υπέρταση και επιληψία.
Η αλήθεια πίσω από τους ισχυρισμούς
Οι ισχυρισμοί για τη μουσική του Μότσαρτ έχουν τροφοδοτήσει μια μίνι βιομηχανία προϊόντων «για έξυπνα μωρά » και αναπτυξιακά παιχνίδια. Το 1998, ο κυβερνήτης της Τζόρτζια, Ζελ Μίλερ, ήταν τόσο ενθουσιώδης, που ξεκίνησε ένα πρόγραμμα για τη διανομή CD κλασικής μουσικής σε κάθε νεογέννητο στην πολιτεία του. Τι μας λένε όμως τα στοιχεία; Το να ακούς τις συνθέσεις του Μότσαρτ σε κάνει πιο έξυπνο;
Όσον αφορά τη δημοφιλή έννοια του «φαινόμενου Μότσαρτ», η απάντηση είναι αρνητική. Καμία έρευνα δεν έχει αποδείξει ποτέ, ότι η απλή ακρόαση της μουσικής του Μότσαρτ μπορεί να έχει μόνιμο αντίκτυπο στη γενική νοημοσύνη ή το IQ. Αντίθετα, όταν μελέτες έχουν αναφέρει μια επίδραση, αυτή περιορίστηκε στον τομέα των δεξιοτήτων χωρικής νοημοσύνης και η γνωστική ενίσχυση ήταν πολύ βραχύβια.
Μήπως στοιχεία όπως τα παραπάνω, υποστηρίζουν την ύπαρξη ενός πιο περιορισμένου φαινομένου Μότσαρτ — ενός φαινομένου, που σχετίζεται με μια προσωρινή ώθηση στον οπτικο-χωρικό συλλογισμό; Ναι και ΟΧΙ. Οι περισσότερες μελέτες δείχνουν προς την κατεύθυνση κάποιου είδους επίδρασης. Και η δύναμη του αποτελέσματος —αν υπάρχει— είναι μάλλον πολύ μικρή. Αλλά όμως φαίνεται ότι υπάρχει κάτι. Από την πλευρά του «όχι», αυτό δεν είναι πραγματικά ένα «φαινόμενο Μότσαρτ», επειδή και άλλα είδη μουσικής – συμπεριλαμβανομένης της ροκ μουσικής – μπορεί να παράγουν παρόμοια αποτελέσματα.
Με τι μπορεί να σχετίζεται το φαινόμενο
Στην πραγματικότητα, είναι πιθανό το φαινόμενο, να μην σχετίζεται άμεσα με τη μουσική. Αντίθετα, μπορεί να προκαλείται από τα συναισθήματά μας — τις βελτιώσεις στη διάθεση και τα επίπεδα προσοχής, που μπορεί να προκαλέσει η μουσική. Ορισμένα μουσικές μας κάνουν να νιώθουμε πιο χαρούμενοι και γεμάτοι ενέργεια, και αυτό μπορεί να δώσει μια προσωρινή ώθηση στην ικανότητά μας να συγκεντρωνόμαστε, επομένως αποδίδουμε καλύτερα σε οπτικο-χωρικές εργασίες.
Mozart ή Blur?
Η υποστήριξη αυτής της ερμηνείας προέρχεται από μια μελέτη σε περισσότερα από 8.000 παιδιά σχολικής ηλικίας στην Αγγλία, το 1996, όταν το ροκ συγκρότημα, Blur, ήταν πολύ δημοφιλές στη νεολαία. Οι ερευνητές ανέθεσαν τυχαία σε μερικά παιδιά να ακούσουν Mozart και σε άλλα να ακούσουν Blur. Μετά από 10 λεπτά ακρόασης, οι μαθητές έκαναν ένα σύντομο τεστ οπτικής-χωρικής ικανότητας: Τα παιδιά που άκουσαν Blur είχαν καλύτερη απόδοση από τα παιδιά που άκουγαν Mozart. Έτσι, το αποτέλεσμα φαινόταν να εξαρτάται από το είδος της μουσικής που άρεσε στα παιδιά, όχι από την ακρόαση της μουσικής του Μότσαρτ συγκεκριμένα.
Λειτουργεί το φαινόμενο Μότσαρτ στα μωρά;
Αν και συνήθως συσχετίζουμε το φαινόμενο Μότσαρτ με μωρά και μικρά παιδιά, οι περισσότερες από αυτές τις μελέτες διεξήχθησαν σε ενήλικες, των οποίων οι εγκέφαλοι βρίσκονται σε πολύ διαφορετικό στάδιο ανάπτυξης. Κανείς δεν παρουσίασε πειστικά στοιχεία, πως η μουσική του Μότσαρτ έχει γνωστικά οφέλη στα βρέφη. Ωστόσο, υπάρχουν ενδιαφέρουσες ενδείξεις για ένα σχετικό φαινόμενο: Είναι πιθανό τα βρέφη να αποκομίσουν γνωστικά οφέλη από τη μουσική εκπαίδευση. Τα μωρά που συμμετέχουν σε ρυθμικές, μουσικές δραστηριότητες μπορεί να καταλήξουν με καλύτερες γλωσσικές δεξιότητες.
Άρα το φαινόμενο Μότσαρτ έχει απομυθοποιηθεί;
Θα μπορούσε κανείς εύλογα να υποστηρίξει ότι το φαινόμενο Μότσαρτ έχει απομυθοποιηθεί – αν μιλάμε για την ιδέα, πως η μουσική του Μότσαρτ έχει ειδικά ή μοναδικά αποτελέσματα στην οπτικο-χωρική απόδοση.
Αυτό δεν σημαίνει, ότι η ακρόαση μουσικής δεν μπορεί να μας παρακινήσει να δώσουμε περισσότερη προσοχή ή να βελτιώσουμε τη διάθεσή μας. Εάν αισθάνεστε βαριεστημένοι ή νωθροί, μερικά λεπτά ευχάριστης, μουσικής μπορεί να σας κάνουν να νιώσετε πιο προσεκτικοί και συγκεντρωμένοι. Δεν είναι ο μόνος τρόπος για να φτάσετε εκεί, αλλά μπορεί να είναι ένας πολύ ευχάριστος τρόπος..
Ο Μότσαρτ ήταν αναμφίβολα μια ιδιοφυΐα ο ίδιος, η μουσική του είναι πολύπλοκη και ίσως υπάρχει η ελπίδα, ότι αν την ακούσουμε αρκετά, λίγη από αυτή την ευφυΐα μπορεί να μας «κολλήσει». Το να ακούτε Μότσαρτ δεν θα βλάψει εσάς ή τα παιδιά σας και θα μπορούσε να είναι η αρχή μιας δια βίου αγάπης για την κλασική μουσική. Αλλά το πιθανότερο είναι, ότι το να κολλήσετε σε ένα συνθέτη ή μια σονάτα δεν θα σας κάνει καλύτερους σε τίποτα. Ωστόσο, υπάρχει ένας τρόπος με τον οποίο η μουσική μπορεί να κάνει τη διαφορά στο IQ σας. Το να μάθετε να παίζετε ένα μουσικό όργανο μπορεί όντως, να έχει ευεργετική επίδραση στον εγκέφαλό σας.
*Η χωρική νοημοσύνη μπορεί να οριστεί ως η ικανότητα κατανόησης του κόσμου με τρισδιάστατο, φυσικό και νοητικό τρόπο.
Πηγές: parentingscience.com, www.bbc.com