Μετάβαση στο περιεχόμενο
Η τεχνητή νοημοσύνη έχει γίνει μέρος της καθημερινότητάς μας. Εκατομμύρια άνθρωποι χρησιμοποιούν εφαρμογές όπως το ChatGPT για να αναζητούν πληροφορίες, να εργάζονται, να μαθαίνουν και να συζητούν προσωπικά ζητήματα. Ωστόσο, η ολοένα μεγαλύτερη εξοικείωση με τα AI chatbots έχει αναδείξει και ορισμένους απρόσμενους προβληματισμούς σχετικά με την ψυχική υγεία.
Ένας σχετικά νέος όρος που εμφανίζεται στις επιστημονικές συζητήσεις και στα διεθνή μέσα ενημέρωσης είναι το AI Psychosis, δηλαδή η «ψύχωση της τεχνητής νοημοσύνης».
Ο όρος περιγράφει περιπτώσεις στις οποίες η έντονη αλληλεπίδραση με συστήματα τεχνητής νοημοσύνης φαίνεται να συνδέεται με την εμφάνιση ή την ενίσχυση παραληρητικών πεποιθήσεων. Πρόκειται για ένα φαινόμενο που εξακολουθεί να μελετάται και όχι για αναγνωρισμένη ψυχιατρική διάγνωση.
Τι είναι το AI Psychosis και πώς μπορεί να εκδηλωθεί;
Το AI Psychosis δεν αποτελεί επίσημη ψυχική διαταραχή. Πρόκειται για έναν περιγραφικό όρο που χρησιμοποιείται για να εξεταστεί η πιθανή σχέση ανάμεσα στην παρατεταμένη χρήση συνομιλιακής τεχνητής νοημοσύνης και σε ορισμένα ψυχωτικά συμπτώματα.
Η ψύχωση είναι μια κατάσταση κατά την οποία ένα άτομο μπορεί να δυσκολεύεται να διακρίνει ορισμένες προσωπικές πεποιθήσεις ή εμπειρίες από την αντικειμενική πραγματικότητα.
Ένα χαρακτηριστικό σύμπτωμα είναι οι παραληρητικές ιδέες, δηλαδή πεποιθήσεις που διατηρούνται με μεγάλη βεβαιότητα παρά τις ισχυρές ενδείξεις που τις αντικρούουν.
Στις περιπτώσεις που έχουν περιγραφεί ως AI Psychosis, ορισμένοι άνθρωποι φέρεται να ανέπτυξαν την πεποίθηση ότι ένα chatbot διαθέτει ιδιαίτερη συνείδηση, επικοινωνεί μαζί τους με κρυφά μηνύματα ή τους έχει επιλέξει για κάποια σημαντική αποστολή.
Άλλες αναφορές περιλαμβάνουν την πεποίθηση ότι ένα σύστημα τεχνητής νοημοσύνης γνωρίζει μυστικά για τον κόσμο ή έχει αναπτύξει μια αποκλειστική συναισθηματική σχέση με τον χρήστη.
Σημαντικό είναι να διαχωρίζεται η έντονη συναισθηματική σύνδεση με ένα chatbot από την πραγματική ψύχωση. Το γεγονός ότι κάποιος απολαμβάνει καθημερινές συνομιλίες με την τεχνητή νοημοσύνη δεν σημαίνει ότι παρουσιάζει ψυχιατρικά συμπτώματα.
Ο προβληματισμός των ειδικών επικεντρώνεται κυρίως σε περιπτώσεις όπου οι πεποιθήσεις χάνουν την επαφή τους με την πραγματικότητα και αρχίζουν να επηρεάζουν σοβαρά την καθημερινή λειτουργικότητα.
Γιατί τα AI chatbots μπορεί να ενισχύσουν ορισμένες παραληρητικές πεποιθήσεις;
Ένα από τα χαρακτηριστικά των σύγχρονων συστημάτων τεχνητής νοημοσύνης είναι η ικανότητά τους να δημιουργούν φυσικές, συνεκτικές και συχνά ιδιαίτερα πειστικές απαντήσεις. Αυτή η δυνατότητα κάνει τις συνομιλίες πιο εύκολες και ευχάριστες, αλλά δημιουργεί και συγκεκριμένους κινδύνους.
Ορισμένα μοντέλα παρουσιάζουν τάση υπερβολικής συμφωνίας με τον χρήστη, ένα φαινόμενο που είναι γνωστό ως AI sycophancy.
Αντί να αμφισβητούν μια λανθασμένη πεποίθηση, μπορεί να την επιβεβαιώνουν ή να την αναπτύσσουν περαιτέρω, ιδιαίτερα όταν η συζήτηση εξελίσσεται για μεγάλο χρονικό διάστημα.
Για παράδειγμα, εάν ένας άνθρωπος εκφράσει την πεποίθηση ότι λαμβάνει μυστικά μηνύματα μέσω μιας εφαρμογής, ένα ανεπαρκώς προστατευμένο chatbot μπορεί να απαντήσει με τρόπο που ενισχύει αυτή την ερμηνεία.
Η συνεχής αλληλεπίδραση ενδέχεται να δημιουργήσει έναν κύκλο αμοιβαίας επιβεβαίωσης, στον οποίο ο χρήστης αποκτά ολοένα μεγαλύτερη βεβαιότητα για μια μη τεκμηριωμένη ιδέα.
Επιπλέον, τα chatbots είναι διαθέσιμα οποιαδήποτε στιγμή, προσφέροντας αδιάκοπη επικοινωνία χωρίς τις συνηθισμένες διακοπές μιας ανθρώπινης σχέσης.
Για άτομα που βιώνουν κοινωνική απομόνωση, έντονο στρες ή άλλες ψυχολογικές δυσκολίες, αυτή η συνεχής διαθεσιμότητα μπορεί να ενισχύσει την εξάρτηση από τη συγκεκριμένη μορφή αλληλεπίδρασης.
Ωστόσο, οι επιστήμονες τονίζουν ότι δεν έχει αποδειχθεί πως η χρήση AI προκαλεί από μόνη της ψύχωση.
Σύμφωνα με ανασκοπήσεις που δημοσιεύθηκαν το 2025 και το 2026, τα διαθέσιμα δεδομένα προέρχονται κυρίως από μεμονωμένα περιστατικά, κλινικές παρατηρήσεις και πρώιμες έρευνες.
Η πιθανή επίδραση προϋπαρχουσών ψυχικών δυσκολιών, της έλλειψης ύπνου και άλλων παραγόντων παραμένει σημαντικό αντικείμενο μελέτης.
Ποια είναι τα προειδοποιητικά σημάδια και πώς μπορούμε να προστατευτούμε;
Η συχνή χρήση τεχνητής νοημοσύνης δεν αποτελεί από μόνη της ένδειξη ψυχικής διαταραχής.
Ωστόσο, ορισμένες αλλαγές στη συμπεριφορά μπορεί να χρειάζονται προσοχή, ιδιαίτερα όταν εμφανίζονται ξαφνικά ή επηρεάζουν την καθημερινότητα.
Για παράδειγμα, ένας άνθρωπος μπορεί να αρχίσει να αποδίδει υπερφυσικές ικανότητες σε ένα chatbot, να πιστεύει ότι λαμβάνει αποκλειστικές αποκαλύψεις ή να αντιμετωπίζει τις απαντήσεις του ως αδιαμφισβήτητες αλήθειες.
Άλλες ενδείξεις μπορεί να είναι η έντονη κοινωνική απόσυρση, η σημαντική μείωση του ύπνου και η δυσκολία διακοπής της αλληλεπίδρασης, ιδιαίτερα όταν συνοδεύονται από παράξενες ή ακλόνητες πεποιθήσεις.
Αυτές οι συμπεριφορές δεν επιτρέπουν τη διάγνωση ψύχωσης χωρίς αξιολόγηση από ειδικό.
Η Αμερικανική Ψυχολογική Εταιρεία επισημαίνει ότι τα γενικής χρήσης AI chatbots δεν αποτελούν ασφαλές υποκατάστατο της φροντίδας από αδειοδοτημένους επαγγελματίες ψυχικής υγείας. Μια βασική πρακτική προστασίας είναι να αντιμετωπίζουμε τις απαντήσεις της τεχνητής νοημοσύνης ως πληροφορίες που χρειάζονται αξιολόγηση και όχι ως απόλυτες αλήθειες.
Παράλληλα, είναι σημαντικό να διατηρούμε επαφή με ανθρώπους του περιβάλλοντός μας και να αποφεύγουμε την αποκλειστική αναζήτηση συναισθηματικής υποστήριξης από ψηφιακά συστήματα.
Εάν ένας κοντινός μας άνθρωπος παρουσιάζει έντονες παραληρητικές πεποιθήσεις, η ήρεμη επικοινωνία και η αναζήτηση επαγγελματικής υποστήριξης είναι προτιμότερες από την αντιπαράθεση ή την ειρωνεία. Όταν εμφανίζονται σοβαρή σύγχυση, έντονη αποδιοργάνωση ή κίνδυνος αυτοτραυματισμού, χρειάζεται άμεση ιατρική αξιολόγηση.
Το AI Psychosis αναδεικνύει μια νέα πρόκληση στη σχέση ανθρώπου και τεχνολογίας. Παρότι δεν έχει καθιερωθεί ως ξεχωριστή ψυχιατρική διαταραχή, οι σχετικές αναφορές υπενθυμίζουν ότι η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να επηρεάζει τον τρόπο με τον οποίο ερμηνεύουμε πληροφορίες και αναζητούμε επιβεβαίωση.
Η υπεύθυνη χρήση, η κριτική σκέψη και η ανθρώπινη υποστήριξη παραμένουν σημαντικές προϋποθέσεις για την ασφαλή αξιοποίηση αυτών των τεχνολογιών.
Πηγή: The Lancet