Τα έξυπνα γυαλιά της Meta, σε συνεργασία με την Ray-Ban και την EssilorLuxottica, έχουν γίνει ένα από τα πιο δημοφιλή gadget των τελευταίων δύο ετών, με εκατομμύρια πωλήσεις παγκοσμίως. Ωστόσο, όσο αυξάνεται η διάδοσή τους, τόσο πληθαίνουν και οι φωνές που ζητούν περιορισμούς ή ακόμα και την πλήρη απαγόρευσή τους σε συγκεκριμένους χώρους και χώρες. Το ερώτημα δεν είναι πλέον θεωρητικό: αρκετές χώρες και θεσμοί έχουν ήδη προχωρήσει σε πρώτα μέτρα.
Το πρόβλημα της κρυφής καταγραφής
Ο βασικός λόγος πίσω από τις ανησυχίες είναι απλός: τα γυαλιά αυτά μπορούν να τραβήξουν φωτογραφίες και βίντεο χωρίς οι γύρω άνθρωποι να το αντιληφθούν εύκολα. Η Meta έχει ενσωματώσει ένα μικρό LED φωτάκι που ανάβει όταν η συσκευή καταγράφει, όμως πολλοί επικριτές θεωρούν ότι αυτό δεν αρκεί ως μηχανισμός συναίνεσης. Σε αντίθεση με ένα smartphone, που η χρήση του για βιντεοσκόπηση είναι σχετικά εμφανής, τα γυαλιά μοιάζουν με συνηθισμένο αξεσουάρ και μπορούν εύκολα να περάσουν απαρατήρητα.
Η κατάσταση επιδεινώθηκε από περιστατικά όπου χρήστες χρησιμοποίησαν τη συσκευή για να καταγράψουν κρυφά αγνώστους, ιδίως γυναίκες, σε δημόσιους χώρους, χωρίς τη συγκατάθεσή τους, δημοσιεύοντας στη συνέχεια το υλικό στα social media. Τέτοιες περιπτώσεις έχουν οδηγήσει σε καταγγελίες προς αρχές προστασίας δεδομένων σε αρκετές ευρωπαϊκές χώρες, εντείνοντας τη συζήτηση για το κατά πόσο η τεχνολογία αυτή συμμορφώνεται με τους υφιστάμενους νόμους περί ιδιωτικότητας.
Ποιοι έχουν ήδη επιβάλει περιορισμούς
Τα πρώτα απτά μέτρα έχουν ήδη ληφθεί. Δικαστήρια στην Αγγλία και την Ουαλία απαγόρευσαν πρόσφατα την είσοδο των γυαλιών Meta στα κτίριά τους, ακολουθώντας ανάλογη απόφαση δικαστηρίων στη Νέα Υόρκη, με το σκεπτικό ότι δεν μπορεί να διασφαλιστεί η μη καταγραφή δικαστικών διαδικασιών, μαρτύρων ή ενόρκων. Αντίστοιχα, μεγάλα συνέδρια τεχνολογίας και ασφάλειας, καθώς και εκδηλώσεις όπως τα Comic-Con στο Ηνωμένο Βασίλειο, έχουν απαγορεύσει τη χρήση τους στους χώρους τους, επικαλούμενα παράπονα καλεσμένων και επισκεπτών που δεν επιθυμούν να καταγράφονται εν αγνοία τους.
Σε επίπεδο κρατών, η εικόνα είναι ακόμη πιο ανησυχητική για τη Meta. Αρχές προστασίας δεδομένων σε Γερμανία, Γαλλία και Ολλανδία εξετάζουν το ενδεχόμενο πλήρους απαγόρευσης. Χαρακτηριστική είναι η τοποθέτηση αξιωματούχου της αρχής προστασίας δεδομένων του Αμβούργου, ο οποίος περιέγραψε τα γυαλιά ως «καμουφλαρισμένες κάμερες» και άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο να θεωρηθούν παράνομες συσκευές κρυφής καταγραφής βάσει της γερμανικής νομοθεσίας. Παράλληλα, η Ευρωπαϊκή Αρχή Προστασίας Δεδομένων (EDPB) ετοιμάζει σχετική έκθεση, η οποία αναμένεται να αξιολογήσει κατά πόσο η τεχνολογία αυτή συνάδει με τον Γενικό Κανονισμό Προστασίας Δεδομένων (GDPR).
Τι σημαίνει αυτό για το μέλλον της συσκευής
Η Meta υποστηρίζει ότι το φωτάκι ειδοποίησης, σε συνδυασμό με τεχνολογία που εμποδίζει την παραβίασή του, προσφέρει επαρκή διαφάνεια. Ωστόσο, για θεσμούς όπως τα δικαστήρια, η στήριξη σε ένα μικρό φως ως μοναδικό μέτρο συμμόρφωσης δεν θεωρείται επαρκής εγγύηση. Το ζήτημα αντανακλά μια ευρύτερη πρόκληση για όλη τη βιομηχανία των φορητών συσκευών: η βασική λειτουργικότητα που κάνει τα προϊόντα αυτά ελκυστικά -η αθόρυβη, «hands-free» καταγραφή- έρχεται σε ευθεία σύγκρουση με την κοινωνική ανάγκη για σαφή συναίνεση πριν από κάθε βιντεοσκόπηση.
Αν η ευρωπαϊκή έκθεση καταλήξει ότι τα γυαλιά παραβιάζουν κανόνες προστασίας δεδομένων, δεν αποκλείεται να ακολουθήσουν πιο συντονισμένα μέτρα σε επίπεδο ΕΕ, πέρα από τις μεμονωμένες απαγορεύσεις σε δικαστήρια και εκδηλώσεις. Μέχρι τότε, το πιο πιθανό σενάριο παραμένει η σταδιακή, κατά περίπτωση, απαγόρευση σε συγκεκριμένους χώρους -δικαστήρια, σχολεία, δημόσιους χώρους ευαίσθητης φύσης- και όχι μια ολική, οριζόντια απαγόρευση της συσκευής.
