Στη νότια Ιταλία βρίσκεται μια γη που συχνά παραβλέπεται από πολλούς τουρίστες, οι οποίοι επισκέπτονται τη χώρα. Πρόκειται για έναν τόπο που έχει διαμορφωθεί από τον ελληνικό πολιτισμό και τις παραδόσεις, για πάνω από 2.500 χρόνια, αλλά σπάνια αναγνωρίζεται η μοναδική του ταυτότητα. Αυτή η γη, γνωστή ως “Grecia Salentina” ή “Γραικάνικα”, είναι γεμάτη από έθιμα, μουσική και πιάτα, εντελώς διαφορετικά από την υπόλοιπη Ιταλία. Ας κάνουμε μαζί ένα ταξίδι, λοιπόν, για να ανακαλύψουμε την κρυμμένη Ελλάδα στη νότια Ιταλία!
«Grico»: η ελληνική διάλεκτος της Νότιας Ιταλίας
Πόσες πιθανότητες έχουμε να ακούσουμε ελληνικά εκτός Ελλάδας; Από ότι φαίνεται, πολλές! Η πόλη Castrignano dei Greci, όπως αποκαλύπτει το όνομά της, βρίσκεται στην Ιταλία, νότια της πόλης Lecce. Το περίεργο είναι ότι οι κάτοικοί της μιλούν μια ελληνική διάλεκτο, η οποία ονομάζεται “Grico” ή νοτιοϊταλική. Μάλιστα, λέγεται ότι δημιουργήθηκε από Κρήτες, την εποχή του Μινωικού Πολιτισμού.
Το ιστορικό υπόβαθρο πίσω από τη διάλεκτο των Γραικάνων
Μινωικές αποικίες
Με βάση όσα γνωρίζουμε από την ιστορία, τον 8ο αιώνα π.Χ., η Σικελία και η ευρύτερη περιοχή της νότιας Ιταλίας αποτελούσαν το πιο δημοφιλές πεδίο για την αποικιακή πολιτική της αρχαίας Ελλάδας. Το όνομα που χρησιμοποιήθηκε για αυτές τις αποικίες ήταν το «Magna Graecia» (Μεγάλη Ελλάδα). Σύμφωνα με τη μυθολογία, οι πρώτοι Έλληνες ήρθαν στο Σαλέντο, μετά την πτώση της Τροίας, με επικεφαλής τον μυθικό βασιλιά της Κρήτης, Ιδομενέα. Φυσικά, οι θεωρίες που έχουν εκφραστεί από Ιταλούς και Έλληνες γλωσσολόγους, είναι πολύ περισσότερες.
Βυζαντινή εποχή
Μια άλλη θεωρία υποστηρίζει ότι η διάλεκτος προέρχεται από τους βυζαντινούς αποίκους του 9ου αιώνα μ.Χ. Παρόλα αυτά, δεν υπάρχουν επαρκή στοιχεία για να προσδιοριστεί με βεβαιότητα η προέλευση της διαλέκτου. Ανεξάρτητα από την ακριβή προέλευση, οι κάτοικοι αυτών των χωριών λένε ότι η Ελλάδα είναι η «Μητέρα» και μέχρι τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, οι κάτοικοι μιλούσαν μόνο Grico. Η διάλεκτος διατηρήθηκε μέσω της προφορικής παράδοσης, καθώς οι κάτοικοι ήταν αγράμματοι βοσκοί και γεωργοί, αποκομμένοι από τον έξω κόσμο.
Η γλώσσα σήμερα
Μετά τον πόλεμο, τα ιταλικά εισήχθησαν ως επίσημη γλώσσα στα σχολεία -και κατά συνέπεια κυριάρχησαν-, με αποτέλεσμα, σήμερα, μόνο οι ηλικιωμένοι να μιλούν τη διάλεκτο στην καθημερινή ζωή. Από το 1999 (όταν αναγνωρίστηκε ως μειονοτική γλώσσα), η Grico, άρχισε να διδάσκεται ξανά στα τοπικά σχολεία. Με αυτόν τον τρόπο, τα παιδιά διατηρούν τους δεσμούς τους με την Ελλάδα και πολλοί νέοι αναζητούν την ελληνική ταυτότητα και τις ρίζες τους.
Γιατί αξίζει να επισκεφτούμε τα ελληνόφωνα χωριά της Ιταλίας;
Η ιδανική διαδρομή για το ταξίδι μας ξεκινάει από το Lecce, ακολουθώντας το δρόμο προς Maglie. Η πρώτη πόλη που θα συναντήσουμε είναι η Sternatia, όπου μπορούμε να θαυμάσουμε το παλάτι Granafei και την αρχαία κρύπτη του San Sebastiano, με πίνακες ζωγραφικής από τον 12ο αιώνα. Έπειτα, φτάνοντας στο Martignano, θα μας καλωσορίσει η ενοριακή εκκλησία, ο πύργος του ρολογιού, το καμπαναριό και το περίεργο πάρκο Pozzelle, που ονομάζεται έτσι λόγω των πολυάριθμων πηγαδιών, που κάποτε χρησιμοποιούνταν για ύδρευση. Κάθε ταξιδιώτης, ανεξαρτήτου καταγωγής, πέρα από την ιδιαίτερη εμπειρία που θα αποκομίσει μετά την επίσκεψή του στα ελληνόφωνα χωριά, πρόκειται να μάθει πολλές πληροφορίες, τόσο για την ιταλική όσο και για την ελληνική ιστορία.
