Τι είναι η αϋπνία; Η αϋπνία είναι μια διαταραχή ύπνου κατά την οποία οι άνθρωποι δεν μπορούν να αποκοιμηθούν ή να παραμείνουν κοιμισμένοι. Οι περισσότεροι άνθρωποι βιώνουν αϋπνία κάποια στιγμή στη ζωή τους και περίπου 1 στους 10 ανθρώπους έχει τουλάχιστον ήπια αϋπνία αρκετά συχνά. Είναι πιο συχνή σε γυναίκες και ηλικιωμένους.
Πόσο ύπνο χρειαζόμαστε πραγματικά;
Η ποσότητα του ύπνου, που είναι απαραίτητη, διαφέρει από άτομο σε άτομο και επηρεάζεται από διάφορους παράγοντες όπως η ηλικία, η κληρονομικότητα, οι καθημερινές δραστηριότητες (τρόπος ζωής, άσκηση κ.ά.) Ο ύπνος είναι επαρκής όταν κάποιος ξυπνάει και αισθάνεται ανανεωμένος, χωρίς να νιώθει υπνηλία κατά τη διάρκεια της ημέρας.
Μερικοί άνθρωποι βιώνουν αϋπνία για μικρό χρονικό διάστημα, για παράδειγμα όταν έχουν πολλά στο μυαλό τους, έχουν κάποιο πρόβλημα ή είναι αγχωμένοι. Αλλά μερικές φορές η αϋπνία είναι χρόνια (χρόνια διαταραχή αϋπνίας), που σημαίνει ότι οι άνθρωποι έχουν πρόβλημα να κοιμηθούν ή να παραμείνουν κοιμισμένοι για τουλάχιστον 3 μήνες, με αποτέλεσμα να έχουν προβλήματα και κατά τη διάρκεια της ημέρας.
Ποια είναι τα συμπτώματα της αϋπνίας;
Οι άνθρωποι βιώνουν την αϋπνία διαφορετικά. Μερικά από τα συμπτώματα της αϋπνίας είναι:
- δυσκολία να αποκοιμηθούν
- ξυπνούν πολύ συχνά κατά τη διάρκεια της νύχτας
- ξυπνούν πολύ νωρίς και δεν μπορούν να ξανακοιμηθούν
- δεν αισθάνονται αναζωογονημένοι και ξεκούραστοι όταν ξυπνάνε
Η αϋπνία μπορεί να οδηγήσει στα ακόλουθα συμπτώματα κατά τη διάρκεια της ημέρας:
- πονοκεφάλους
- υπερένταση
- αίσθημα κούρασης
- αδυναμία εκτέλεσης δραστηριοτήτων
- κακή μνήμη
- έλλειψη συγκέντρωσης
- ανησυχία/άγχος για τον ύπνο
- αίσθημα ευερεθιστότητας ή κυκλοθυμίας
- υπερκινητικότητα
- επιθετικότητα
- έλλειψη ενδιαφέροντος για να κάνουν πράγματα
- μειωμένη ενέργεια και κίνητρο
- αίσθημα υπνηλίας
Τι προκαλεί την αϋπνία;
Μερικές φορές δεν υπάρχει υποκείμενη αιτία για αϋπνία. Αυτό ονομάζεται Πρωτοπαθής Αϋπνία.
Μερικές φορές όμως υπάρχει μια υποκείμενη αιτία, όπως ένα πρόβλημα υγείας, άγχος, κατάθλιψη ή διαταραχή ύπνου. Αυτό ονομάζεται Δευτερογενής Αϋπνία.
Η αϋπνία μπορεί να επιδεινωθεί από:
- κακές συνήθειες ύπνου (υγιεινή ύπνου).
- ουσίες όπως η καφεΐνη, η νικοτίνη, το αλκοόλ, οι αμφεταμίνες και ορισμένα συνταγογραφούμενα φάρμακα.
- άγχος, που προκαλείται από εργασιακά ή οικονομικά προβλήματα, θέματα σχέσεων ή θλίψη.
- ιατρικά ζητήματα, ιδίως καταστάσεις που προκαλούν πόνο, ορμονικές αλλαγές (π.χ. εξάψεις και νυχτερινές εφιδρώσεις κατά την εμμηνόπαυση), αναπνευστικά προβλήματα, διαταραχές του ουροποιητικού ή πεπτικού συστήματος και προβλήματα ψυχικής υγείας.
- Η αϋπνία μπορεί να επιδεινωθεί ή και να είναι σύμπτωμα άγχους, κατάθλιψης ή άλλων διαταραχών.
- Διαταραχές ύπνου, συμπεριλαμβανομένης της αποφρακτικής άπνοιας ύπνου, διαταραχές του κιρκάδιου ρυθμού, που προκαλούνται από ακανόνιστες συνήθειες ύπνου, σύνδρομο ανήσυχων ποδιών, περιοδικές κινήσεις των άκρων και κακή στάση ύπνου.
- Ηλίκια. Οι ηλικιωμένοι είναι πιο πιθανό να έχουν αϋπνία.
- Η εργασία σε βάρδιες. Οι άνθρωποι που εργάζονται σε διαφορετικές βάρδιες συχνά δεν κοιμούνται τόσο καλά όσο εκείνοι που εργάζονται καθορισμένες ώρες κατά τη διάρκεια της ημέρας.
Πότε πρέπει να δω τον γιατρό μου;
Είναι καλή ιδέα να επισκεφτείτε το γιατρό σας εάν αντιμετωπίζετε προβλήματα με τον ύπνο ή αντιμετωπίζετε προβλήματα με τη διάθεσή σας, αισθάνεστε ανήσυχα στο κρεβάτι, ροχαλίζετε άσχημα ή ξυπνάτε χωρίς να αισθάνεστε ξεκούραστοι. Η τήρηση ημερολογίου ύπνου είναι ένας καλός τρόπος για να παρακολουθείτε τα συμπτώματα, τα οποία μπορείτε να μοιραστείτε με το γιατρό σας.
Εάν διαγνώσει ότι έχετε αϋπνία, ο γιατρός σας μπορεί να σας παραπέμψει σε έναν ειδικό ύπνου ή ψυχολόγο.
Πώς γίνεται η διάγνωση της αϋπνίας;
Ο γιατρός σας θα σας ρωτήσει για τις συνήθειες ύπνου σας, τα φάρμακα, πόση καφεΐνη και αλκοόλ καταναλώνετε και άλλα συμπτώματα που μπορεί να έχετε, όπως πόνο. Μπορεί να σας εξετάσει για να αποκλείσει υποκείμενες παθήσεις, που μπορεί να προκαλούν την αϋπνία σας.
Πώς αντιμετωπίζεται η αϋπνία;
Το πρώτο βήμα για τη διαχείριση της αϋπνίας είναι να αποκτήσετε «υγιεινές» συνήθειες ύπνου και να αλλάξετε τυχόν παράγοντες του τρόπου ζωής σας, που μπορεί να συμβάλλουν στο πρόβλημα. Η τακτική ρουτίνα ύπνου, οι δραστηριότητες πριν τον ύπνο και το περιβάλλον του υπνοδωματίου μπορεί να έχουν μεγάλη επίδραση στην ποιότητα του ύπνου.
Υγιεινή ύπνου
- Προσπαθήστε να πηγαίνετε για ύπνο και να ξυπνάτε την ίδια ώρα κάθε μέρα.
- Περάστε τον σωστό χρόνο στο κρεβάτι. Οι άνθρωποι δεν πρέπει να μένουν στο κρεβάτι για περισσότερο από 8 ½ ώρες. Η παραμονή στο κρεβάτι για περισσότερο χρόνο μπορεί να οδηγήσει σε διακεκομμένο ύπνο.
- Βεβαιωθείτε ότι η κρεβατοκάμαρα είναι άνετη. Θα πρέπει να είναι ήσυχη και σκοτεινή, με σωστή θερμοκρασία.
- Κόψτε την καφεΐνη, τη νικοτίνη και το αλκοόλ – ή τουλάχιστον μειώστε τα ή περιορίστε τον καφέ μόνο στο πρωινό.
- Μιλήστε με το γιατρό σας σχετικά με το εάν τα συνταγογραφούμενα φάρμακά σας μπορεί να συμβάλλουν στην αϋπνία.
- Ασκηθείτε τακτικά, αλλά όχι το βράδυ.
- Αποφύγετε τους ημερήσιους υπνάκους.
- Αποφύγετε τις οθόνες στην κρεβατοκάμαρα ή για μία ώρα πριν τον ύπνο.
- Σκεφτείτε να αφαιρέσετε τα ρολόγια από την κρεβατοκάμαρα και προσπαθήστε να μην κοιτάτε την ώρα στις ηλεκτρονικές συσκευές.
- Εάν δεν μπορείτε να κοιμηθείτε, πηγαίνετε σε άλλο δωμάτιο και κάντε μια ήσυχη δραστηριότητα μέχρι να νιώσετε κουρασμένοι και μετά προσπαθήστε ξανά.
- Κάντε κάτι χαλαρωτικό πριν τον ύπνο.
- Προσπαθήστε να αντιμετωπίσετε οτιδήποτε σας ανησυχεί νωρίτερα μέσα στην ημέρα, παρά την ώρα του ύπνου.
Τεχνικές χαλάρωσης
Το να μάθετε να χαλαρώνετε πριν κοιμηθείτε, μπορεί να σας βοηθήσει να αφήσετε τις ανησυχίες σας και να προετοιμάσετε το σώμα σας για ύπνο. Οι ασκήσεις αναπνοής, η προοδευτική μυϊκή χαλάρωση και ο διαλογισμός μπορεί να είναι χρήσιμες τεχνικές πριν από τον ύπνο.
Γνωστική συμπεριφορική θεραπεία (CBT)
Η γνωστική συμπεριφορική θεραπεία (CBT) είναι συνήθως η πρώτη γραμμή θεραπείας εάν οι στρατηγικές ύπνου και η χαλάρωση δεν είναι αποτελεσματικές. Η CBT, μια θεραπεία που βασίζεται στην ιδέα, ότι ο τρόπος που σκέφτεστε και ενεργείτε επηρεάζει το πώς αισθάνεστε, συνήθως παρέχεται από έναν ψυχολόγο και μπορεί να γίνει ατομικά ή ομαδικά. Η CBT είναι αποτελεσματική για την αϋπνία, το άγχος και την κατάθλιψη.
Φαρμακευτική αγωγή
Στην περίπτωση της χρόνιας αϋπνίας, όπου άλλες μέθοδοι δεν έχουν βοηθήσει, οι γιατροί μπορεί να συνταγογραφήσουν φάρμακα. Αυτό μπορεί να είναι χρήσιμο για σύντομο χρονικό διάστημα. Ωστόσο, η μακροχρόνια χρήση φαρμάκων μπορεί να προκαλέσει εθισμό και να έχει παρενέργειες. Αυτές μπορεί να περιλαμβάνουν διέγερση, υπερβολική υπνηλία, μειωμένη σκέψη, προβλήματα ισορροπίας, αλλεργικές αντιδράσεις ή ακόμα και υπνοβασία.
Τα υπνωτικά χάπια δεν είναι θεραπεία για την αϋπνία μακροπρόθεσμα. Μερικές φορές μπορεί να την επιδεινώσουν, ειδικά αν τα παίρνετε τακτικά.
Μια άλλη επιλογή που μπορεί να συστήσει ο γιατρός σας είναι η Μελατονίνη, μια ορμόνη που ελέγχει τους κύκλους της νύχτας και της ημέρας του σώματος.
Μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως ηρεμιστικό, για να σας κάνει να νυστάζετε ή για να επαναφέρετε το εσωτερικό ρολόι του σώματος. Η καλύτερη ώρα για να την πάρετε είναι 1 ώρα πριν πάτε για ύπνο. Επειδή μπορεί να σας προκαλέσει υπνηλία, δεν πρέπει να την πάρετε πριν οδηγήσετε ή χειριστείτε μηχανήματα.
Βοηθήματα ύπνου χωρίς συνταγή
Μπορείτε να αγοράσετε βότανα χωρίς ιατρική συνταγή, που προωθούνται για να βοηθήσουν τους ανθρώπους να κοιμηθούν. Αυτά περιλαμβάνουν βαλεριάνα, πασιφλόρα, λυκίσκο, ξινό χουρμά, μιμόζα, λεβάντα, παπαρούνα Καλιφόρνιας και χαμομήλι. Υπάρχουν ελάχιστα επιστημονικά στοιχεία σχετικά με το εάν αυτά τα φάρμακα λειτουργούν ή τις συνέπειες της μακροχρόνιας λήψης τους.
Είναι σημαντικό να μιλήσετε με το γιατρό σας πριν πάρετε ένα βοήθημα ύπνου, καθώς μπορεί να αλληλεπιδράσει με τα άλλα φάρμακά σας. Βεβαιωθείτε ότι ακολουθείτε προσεκτικά τις οδηγίες στην ετικέτα και μην τα παίρνετε για μεγάλο χρονικό διάστημα. Θα πρέπει να αποφεύγετε το αλκοόλ όταν παίρνετε τα υπνωτικά βοηθήματα.
Υποκείμενες συνθήκες
Εάν η αϋπνία σας προκαλείται από μια υποκείμενη πάθηση όπως πόνος, ορμονικές αλλαγές, πεπτικά προβλήματα, προβλήματα ψυχικής υγείας ή άλλη διαταραχή ύπνου, τότε η αντιμετώπιση αυτής της πάθησης θα βελτιώσει την αϋπνία σας.
Εάν ένα φάρμακο προκαλεί την αϋπνία, ο γιατρός σας μπορεί να σας δώσει ένα διαφορετικό φάρμακο ή να σας βοηθήσει να μειώσετε τη δόση.
Άλλες θεραπείες
- Φωτοθεραπεία: η χρήση έντονων φώτων μπορεί να αλλάξει το εσωτερικό ρολόι του σώματος και να βελτιώσει τον ύπνο.
- Περιορισμός ύπνου: αυτή η μέθοδος μειώνει τις ώρες ύπνου σας, προκαλώντας στέρηση ύπνου. Μόλις βελτιωθεί ο ύπνος, οι ώρες ύπνου μπορούν να επανέλθουν στο φυσιολογικό.
- Εάν υπάρχει μια υποκείμενη αιτία για την αϋπνία, όπως η υπνική άπνοια, ένας γιατρός μπορεί αναζητήσει άλλη θεραπεία.
Επιπλοκές της αϋπνίας
Η αϋπνία προκαλεί επίσης μια σειρά προβλημάτων, που μπορεί να εμφανιστούν κατά τη διάρκεια της ημέρας και μπορεί να δυσκολέψουν την καθημερινότητα μας.
Περιλαμβάνουν:
- κακή συγκέντρωση
- κάνουμε λάθος εκτιμήσεις
- ξεχνάμε πράγματα
- άγχος ή κατάθλιψη (αυτά τα θέματα μπορεί επίσης να προκαλέσουν αϋπνία)
- έντονους πονοκεφάλους
- διαταραχές του πεπτικού συστήματος
Η υπερβολική κούραση, που συνήθως νιώθουμε μετά από μεγάλες περιόδους αϋπνίας, μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο να κάνει κάποιος λάθη ή να έχει κάποιο ατύχημα. Έρευνες έχουν δείξει ότι η σοβαρή στέρηση ύπνου μπορεί να επηρεάσει την ικανότητα οδήγησης όσο και το αλκοόλ.
Ο ύπνος αποτελεί ένα πολύ σημαντικό κεφάλαιο για την υγεία του οργανισμού μας! Αν πάσχουμε από αϋπνίες δε θα πρέπει να τις προσπεράσουμε ή απλά να κάνουμε υπομονή. Πρέπει να αναζητήσουμε τρόπους ή κατάλληλη βοήθεια για να εξασφαλίσουμε έναν καλό ύπνο και μία καλύτερη και πιο ξεκούραστη ζωή.
Πηγή: www.healthdirect.gov.au
