Σε πολλές περιπτώσεις το φαγητό λειτουργεί ως υποκατάστατο ανεκπλήρωτων ή καλά κρυμμένων συναισθηματικών αναγκών. Έτσι, μετατρέπεται από τροφή του σώματος σε τροφή της ψυχής.
Δεν «τρώω με την ψυχή μου» μόνο λοιπόν, αλλά τρώω για να χορτάσει η ψυχή μου, για να καλύψω τα κενά μου, για να κρύψω τα προβλήματά μου. Τελικά όμως κρύβομαι από τον ίδιο μου τον εαυτό, πίσω από το φαγητό.
Όλοι οι άνθρωποι κάποιες στιγμές στη ζωή τους, αντιμετωπίζουν προβλήματα υγείας, οικογενειακές κρίσεις, προβλήματα στη δουλειά, συγκρούσεις, αρνητικές κριτικές. Όλα αυτά επηρεάζουν συχνά και τη σχέση μας με το φαγητό.
Ο επιστημονικός όρος για αυτή τη διαταραχή είναι Συναισθηματική Υπερφαγία.
Το είδος της διατροφής μας, το τι ώρα θα φάμε, το πόσο γρήγορα θα φάμε, αν θα φάμε στο πόδι, μπροστά στην τηλεόραση, στο οικογενειακό τραπέζι, μόνοι μας ή με παρέα, είναι ενδεικτικό της προσωπικότητάς μας αλλά και της συναισθηματικής μας κατάστασης (Wasnink & Seabum, 2000).
Έτσι λοιπόν, δεν τρώμε πάντα μόνο όταν πεινάμε, όπως και δεν μένουμε μακριά από το φαγητό, επειδή απλά δεν πεινάμε. Η συναισθηματική πείνα, «ικανοποιείται» τρώγοντας, συνήθως μεγάλες ποσότητες φαγητού, σε άτακτες ώρες και κυρίως ανθυγιεινές τροφές.
Όλοι μας σε κάποιες στιγμές τις ζωής μας, θα φάμε περισσότερο από όσο πρέπει, περισσότερο από όσο πεινάμε πραγματικά. Χαρακτηριστικό παράδειγμα η περίοδος των γιορτών.
Μερικοί άνθρωποι όμως, χάνουν τον έλεγχο, με αποτέλεσμα η υπερφαγία, να είναι μέρος της καθημερινότητας τους και να καταλήγει σε καταναγκασμό, -νιώθω καλά όταν τρώω, άρα πρέπει να φάω για να νιώσω καλά, επειδή μόνο όταν τρώω νιώθω καλά-.
Συμπτώματα της Συναισθηματικής Υπερφαγίας:
- Τρώω χωρίς να πεινάω.
- Τρώω μεγαλη ποσότητα φαγητού σε μικρό χρονικό διάστημα.
- Αδυναμία διακοπής της κατανάλωσης φαγητού.
- Δε σταματώ να τρώω ακόμα κι όταν αρχίζω να νιώθω δυσφορία.
- Τρώω πολύ γρήγορα. -Συνήθως τρώω μόνη-ος ή τρώω κρυφά.
- Μετά από το φαγητό νιώθω ενοχές, ντροπή, θυμωμένος-η με τον εαυτό μου.
- Ξεκινάω συχνά δίαιτες, συνήθως χωρίς αποτέλεσμα.
- Δεν προκαλώ εμετό, δεν κάνω χρήση καθαρτικών, ούτε γυμνάζομαι μέχρι εξαντλήσεως, όπως στην περίπτωση της βουλιμίας.
Η σοβαρότητα της διαταραχής καθορίζεται από το πόσο συχνά συμβαίνουν τα επεισόδια κατά τη διάρκεια μιας εβδομάδας (δύο τουλάχιστον επεισόδια την εβδομάδα).
Αίτια της διαταραχής:
- Βιολογικά, όπως όταν ο υποθάλαμος δεν στέλνει τα σωστά σήματα για τον έλεγχο της όρεξης και του κορεσμού.
- Κληρονομική προδιάθεση.
- Η συναισθηματική παραμέληση στην παιδική ηλικία, η κριτική από τους γονείς και η έλλειψη αγάπης, συχνά οδηγούν στην αναζήτηση «συναισθηματικών υποκατάστατων» όπως η τροφή. Η σύνδεση της αγάπης και της χαράς με το φαγητό, έχει τις ρίζες της στην παιδική ηλικία. Γονείς και παππούδες, που επιβραβεύουν ή δείχνουν την αγάπη τους με το φαγητό είναι συνηθισμένες.
- Τραυματικές εμπειρίες, απώλειες, ένα διαζύγιο, δυσλειτουργικές σχέσεις ή ένα ατύχημα.
- Προβλήματα στον εργασιακό χώρο ή ανεργία.
- Κακοποίηση.
- Κοινωνικές πιέσεις.
- Μοναξιά
- Χαμηλή αυτοεκτίμηση.
- Στρες
- Κατάθλιψη.
Αντιμετώπιση της διαταραχής
- Ψάξτε μέσα σας και γύρω σας. Βρείτε τι φταίει και τρόπους να το αντιμετωπίσετε. Αν δεν μπορείτε, ζητήστε επαγγελματική βοήθεια.
- Ασκηθείτε, βγείτε μια βόλτα.
- Ξεκινήστε μια δραστηριότητα, ένα χόμπι.
- Μιλήστε σε κάποιον, που εμπιστεύεστε.
- Κάντε καινούριες παρέες και φίλους.
- Φροντίστε να υπάρχει στο σπίτι μικρή ποσότητα τροφής και κατά προτίμηση υγιεινά φαγητά και σνακ.
- Μην τρώτε στο πόδι ή μπροστά στην τηλεόραση, γιατί είναι πιο εύκολο να χαθεί η αίσθηση του μέτρου.
- Καντε διαλογισμό, ασκήσεις χαλάρωσης, γιόγκα.
- Κρατήστε ημερολόγιο για όσα νιώθετε και το πότε και πόσο τρώτε.
- Κοιμηθείτε αρκετά.
- Κρατείστε το σώμα σας καλά ενυδατωμένο, γιατί η αφυδάτωση συχνά, εκλαμβάνεται λανθασμένα ως πείνα.
Η υπερφαγία έχει συνδεθεί με αυξημένο κίνδυνο παχυσαρκίας, διαβήτη, υπέρτασης, βουλιμία, έμφραγμα του μυοκαρδίου, ακόμα και καρκίνο.
Είναι ένα είδος εθισμού, όπου το άτομο νιώθει έντονη δυσαρέσκεια και δυσφορία, ακόμη και άγχος όταν απομακρύνεται από το φαγητό.
Για να βγείτε από το τούνελ της Συναισθηματικής Υπερφαγίας, «σταματήστε να τρώτε τα συναισθήματατά σας». Όσα γλυκά και να φάτε δεν πρόκειται να γεμίσει το συναισθηματικό κενό.
Εξωτερικεύστε τις σκέψεις και τα συναισθήματά σας. Μην αυτοτιμωρείστε, μην σας υποτιμάτε και μην αφήνετε και τους άλλους να το κάνουν.
Να είστε ειλικρινείς με τον εαυτό σας. Παραδεχτείτε το πρόβλημα. Μόνο έτσι θα το νικήσετε. Και βρε αδερφέ, αγαπήστε σας επιτέλους.
