Δεν υπάρχει μία και μοναδική τροφή που μπορεί να χαρακτηριστεί ως η «χειρότερη» για την καρδιά. Η καρδιαγγειακή υγεία επηρεάζεται από το σύνολο της διατροφής, τη συχνότητα κατανάλωσης συγκεκριμένων τροφίμων, τη σωματική δραστηριότητα, το κάπνισμα, την αρτηριακή πίεση και πολλούς ακόμη παράγοντες.
Ωστόσο, αν έπρεπε να ξεχωρίσει μια κατηγορία που θεωρείται ιδιαίτερα επιβαρυντική, αυτή θα ήταν τα τρόφιμα με βιομηχανικά παραγόμενα trans λιπαρά, καθώς δεν προσφέρουν γνωστό όφελος για την υγεία και συνδέονται άμεσα με αυξημένο καρδιαγγειακό κίνδυνο. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας αναφέρει ότι η υψηλή πρόσληψη trans λιπαρών αυξάνει τον κίνδυνο στεφανιαίας νόσου και θανάτου από αυτήν.
Στην πράξη, πάντως, μεγαλύτερη σημασία έχει να αναγνωρίζονται τα διατροφικά μοτίβα που επιβαρύνουν συστηματικά την καρδιά και όχι να ενοχοποιείται ένα μόνο τρόφιμο.
Τα trans λιπαρά βρίσκονται στην κορυφή της λίστας
Τα trans λιπαρά μπορούν να υπάρχουν φυσικά σε μικρές ποσότητες σε ορισμένα ζωικά τρόφιμα, αλλά εκείνα που έχουν απασχολήσει περισσότερο τη δημόσια υγεία είναι τα βιομηχανικά παραγόμενα trans λιπαρά από μερικώς υδρογονωμένα έλαια.
Ιστορικά χρησιμοποιήθηκαν ευρέως στη βιομηχανία τροφίμων επειδή είναι οικονομικά, αυξάνουν τη διάρκεια ζωής των προϊόντων και βοηθούν στη δημιουργία συγκεκριμένης υφής. Μπορεί να συναντώνται σε ορισμένα τηγανητά τρόφιμα, αρτοσκευάσματα, μπισκότα, πίτες, μαργαρίνες και άλλα επεξεργασμένα προϊόντα, ιδιαίτερα σε χώρες όπου δεν εφαρμόζονται αυστηροί περιορισμοί.
Το βασικό τους πρόβλημα είναι η επίδρασή τους στα λιπίδια του αίματος και στις αρτηρίες. Ο ΠΟΥ αναφέρει ότι τα trans λιπαρά αυξάνουν τον κίνδυνο καρδιακής προσβολής και ότι η κατανάλωσή τους δεν προσφέρει γνωστό όφελος για την υγεία. Υπολογίζεται μάλιστα ότι περισσότερες από 278.000 ανθρώπινες ζωές χάνονται κάθε χρόνο παγκοσμίως εξαιτίας της πρόσληψης βιομηχανικά παραγόμενων trans λιπαρών.
Η σύσταση του ΠΟΥ είναι τα trans λιπαρά να αποτελούν λιγότερο από το 1% της συνολικής ημερήσιας ενεργειακής πρόσληψης, ενώ τα βιομηχανικά παραγόμενα trans λιπαρά είναι προτιμότερο να αποφεύγονται.
Δεν είναι μόνο τα λιπαρά που επιβαρύνουν την καρδιά
Η καρδιά δεν επηρεάζεται μόνο από ένα συγκεκριμένο συστατικό. Πολλά υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα συνδυάζουν υψηλές ποσότητες κορεσμένων λιπαρών, αλατιού, πρόσθετων σακχάρων και θερμίδων.
Η American Heart Association σημειώνει ότι η υψηλή κατανάλωση υπερεπεξεργασμένων τροφίμων έχει συσχετιστεί σε μελέτες με μεγαλύτερο κίνδυνο καρδιαγγειακής νόσου και άλλων χρόνιων προβλημάτων. Πολλά από αυτά τα προϊόντα έχουν χαμηλή συνολική διατροφική ποιότητα και μπορούν να οδηγήσουν σε υπερβολική πρόσληψη νατρίου, κορεσμένων λιπαρών και ζάχαρης.
Το πολύ αλάτι αποτελεί ιδιαίτερα σημαντικό παράγοντα, καθώς σχετίζεται με αυξημένη αρτηριακή πίεση. Η υπέρταση είναι ένας από τους σημαντικότερους παράγοντες κινδύνου για καρδιαγγειακά νοσήματα. Ο ΠΟΥ αναφέρει ότι στην Ευρώπη η υψηλή αρτηριακή πίεση αποτελεί τον κυριότερο παράγοντα κινδύνου που συμβάλλει στους καρδιαγγειακούς θανάτους.
Παράλληλα, η υπερβολική κατανάλωση κορεσμένων λιπαρών δεν θεωρείται ιδανική για την καρδιαγγειακή υγεία. Ο ΠΟΥ συνιστά να αποτελούν λιγότερο από το 10% της συνολικής ημερήσιας ενέργειας και να αντικαθίστανται, όπου είναι δυνατόν, από ακόρεστα λιπαρά.
Αυτό σημαίνει ότι ένα διατροφικό πρότυπο με συχνή κατανάλωση τηγανητών, επεξεργασμένων κρεάτων, γλυκών αρτοσκευασμάτων, αλμυρών σνακ και άλλων πολύ επεξεργασμένων προϊόντων είναι περισσότερο ανησυχητικό από την περιστασιακή κατανάλωση ενός συγκεκριμένου φαγητού.
Τι είναι καλύτερο για την καρδιά;
Η προστασία της καρδιαγγειακής υγείας δεν απαιτεί την πλήρη απαγόρευση συγκεκριμένων τροφών. Μεγαλύτερη σημασία έχει τι καταναλώνεται συστηματικά.
Ο ΠΟΥ προτείνει ένα διατροφικό πρότυπο που βασίζεται κυρίως σε ελάχιστα επεξεργασμένα τρόφιμα, όπως λαχανικά, φρούτα, όσπρια και δημητριακά ολικής άλεσης. Παράλληλα, προτιμώνται πηγές ακόρεστων λιπαρών, όπως το ελαιόλαδο, οι ξηροί καρποί, οι σπόροι, το αβοκάντο και τα ψάρια, αντί για μεγάλες ποσότητες κορεσμένων και trans λιπαρών.
Σημαντικό είναι επίσης να περιορίζεται το αλάτι, ιδιαίτερα όταν μεγάλο μέρος της διατροφής προέρχεται από έτοιμα και επεξεργασμένα προϊόντα. Το ίδιο ισχύει για τα τρόφιμα με υψηλή περιεκτικότητα σε πρόσθετα σάκχαρα και χαμηλή θρεπτική αξία.
Επομένως, η απάντηση στο ποια είναι η «χειρότερη τροφή» για την καρδιά χρειάζεται μια μικρή διόρθωση. Δεν υπάρχει ένα συγκεκριμένο φαγητό που από μόνο του καταστρέφει την καρδιαγγειακή υγεία. Τα βιομηχανικά trans λιπαρά είναι από τα πιο επιβαρυντικά διατροφικά συστατικά, ενώ ένα συνολικό πρότυπο πλούσιο σε υπερεπεξεργασμένα, αλμυρά και πλούσια σε κορεσμένα λιπαρά τρόφιμα μπορεί επίσης να αυξήσει τον κίνδυνο.
Η καλύτερη προστασία προέρχεται τελικά από τη συνολική ποιότητα της διατροφής και από τις καθημερινές επιλογές.
