Το απολυμαντικό χεριών έχει γίνει βασικό προϊόν καθημερινής υγιεινής, ιδιαίτερα σε περιπτώσεις όπου δεν υπάρχει άμεση πρόσβαση σε σαπούνι και νερό. Η χρήση του μπορεί να μειώσει σημαντικά τον αριθμό πολλών μικροοργανισμών στα χέρια και να περιορίσει τη μετάδοσή τους.
Η αποτελεσματικότητά του, όμως, εξαρτάται από δύο βασικούς παράγοντες: τη σωστή περιεκτικότητα σε αλκοόλη και τον τρόπο χρήσης. Σύμφωνα με το CDC, όταν δεν υπάρχουν διαθέσιμα σαπούνι και νερό, συνιστάται απολυμαντικό που περιέχει τουλάχιστον 60% αλκοόλη. Τα προϊόντα με περιεκτικότητα περίπου 60% έως 95% θεωρούνται αποτελεσματικότερα απέναντι σε πολλούς μικροοργανισμούς από προϊόντα με χαμηλότερη συγκέντρωση.
Πότε είναι πραγματικά αποτελεσματικό;
Τα απολυμαντικά με βάση την αλκοόλη μπορούν να μειώσουν γρήγορα πολλά είδη βακτηρίων και ιών που βρίσκονται πάνω στα χέρια. Για αυτό είναι ιδιαίτερα χρήσιμα σε μετακινήσεις, σε χώρους εργασίας, σε μέσα μεταφοράς ή γενικά όταν δεν υπάρχει διαθέσιμος νιπτήρας.
Η συγκέντρωση της αλκοόλης είναι καθοριστική. Ένα προϊόν που περιέχει λιγότερο από 60% αλκοόλη μπορεί να μην είναι εξίσου αποτελεσματικό απέναντι σε πολλά μικρόβια. Για αυτό είναι χρήσιμο να ελέγχεται η ετικέτα πριν από την αγορά.
Εξίσου σημαντική είναι η ποσότητα που χρησιμοποιείται. Το προϊόν πρέπει να καλύπτει όλες τις επιφάνειες των χεριών, μεταξύ των δαχτύλων, γύρω από τους αντίχειρες και στις άκρες των δαχτύλων. Στη συνέχεια, τα χέρια πρέπει να τρίβονται μέχρι να στεγνώσουν πλήρως, διαδικασία που συνήθως διαρκεί περίπου 20 δευτερόλεπτα.
Αν το απολυμαντικό σκουπιστεί πριν στεγνώσει ή χρησιμοποιηθεί πολύ μικρή ποσότητα, μπορεί να μην έχει τον χρόνο και την κάλυψη που χρειάζεται για να λειτουργήσει σωστά.
Σημαντικό είναι επίσης ότι το απολυμαντικό δεν χρειάζεται να χρησιμοποιείται αμέσως πριν ή μετά το πλύσιμο με σαπούνι και νερό σε μια συνηθισμένη κατάσταση. Οι δύο μέθοδοι είναι εναλλακτικές ανάλογα με τις συνθήκες, με το πλύσιμο να αποτελεί γενικά την προτιμότερη επιλογή όταν είναι διαθέσιμο.
Πότε είναι καλύτερο το σαπούνι και το νερό;
Παρότι το απολυμαντικό είναι ιδιαίτερα πρακτικό, δεν αντικαθιστά πάντα το σωστό πλύσιμο των χεριών.
Το CDC επισημαίνει ότι το σαπούνι και το νερό είναι αποτελεσματικότερα στην απομάκρυνση όλων των τύπων μικροβίων και χημικών ουσιών από τα χέρια. Το απολυμαντικό δρα κυρίως σκοτώνοντας ή αδρανοποιώντας συγκεκριμένους μικροοργανισμούς, ενώ το πλύσιμο τους απομακρύνει μηχανικά από την επιφάνεια του δέρματος.
Ιδιαίτερα όταν τα χέρια είναι εμφανώς βρόμικα ή λιπαρά, το απολυμαντικό μπορεί να είναι λιγότερο αποτελεσματικό. Για παράδειγμα, μετά από εργασία στον κήπο, προετοιμασία φαγητού ή δραστηριότητες όπου υπάρχει χώμα και λίπος, το πλύσιμο με σαπούνι και νερό είναι προτιμότερο.
Υπάρχουν επίσης συγκεκριμένοι μικροοργανισμοί απέναντι στους οποίους το απολυμαντικό δεν λειτουργεί τόσο καλά. Το CDC αναφέρει ότι σαπούνι και νερό είναι αποτελεσματικότερα στην απομάκρυνση παθογόνων όπως ο νοροϊός, το Cryptosporidium και το Clostridioides difficile.
Το απολυμαντικό δεν είναι επίσης κατάλληλο για την απομάκρυνση ορισμένων χημικών ουσιών, όπως φυτοφάρμακα ή βαρέα μέταλλα. Σε αυτές τις περιπτώσεις χρειάζεται κανονικό πλύσιμο.
Υπάρχουν κίνδυνοι από τη συχνή χρήση;
Όταν χρησιμοποιείται σύμφωνα με τις οδηγίες, ένα εγκεκριμένο απολυμαντικό χεριών με βάση την αλκοόλη θεωρείται γενικά ασφαλές για το δέρμα.
Η πολύ συχνή χρήση μπορεί, ωστόσο, να προκαλέσει ξηρότητα ή ερεθισμό σε ορισμένους ανθρώπους. Αυτός είναι και ο λόγος που πολλά σύγχρονα προϊόντα περιλαμβάνουν ενυδατικούς παράγοντες. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας αναφέρει ότι τα αλκοολούχα διαλύματα με κατάλληλα ενυδατικά συστατικά μπορούν να είναι καλά ανεκτά από το δέρμα.
Αν εμφανιστεί επίμονη ξηρότητα, μπορεί να βοηθήσει η χρήση ενυδατικής κρέμας μετά την απορρόφηση του προϊόντος.
Μεγαλύτερη προσοχή χρειάζεται στα παιδιά. Τα αλκοολούχα απολυμαντικά δεν πρέπει να καταπίνονται, καθώς μπορούν να προκαλέσουν δηλητηρίαση. Για τον λόγο αυτό χρειάζεται επίβλεψη των μικρών παιδιών και αποθήκευση του προϊόντος σε σημείο όπου δεν μπορούν να το φτάσουν.
Δεν συνιστάται επίσης η παρασκευή αυτοσχέδιου απολυμαντικού στο σπίτι. Λάθος αναλογία συστατικών μπορεί να οδηγήσει σε ένα προϊόν που είτε δεν είναι αποτελεσματικό είτε μπορεί να προκαλέσει βλάβη.
Συνολικά, λοιπόν, το απολυμαντικό χεριών μπορεί να είναι πολύ αποτελεσματικό όταν περιέχει τουλάχιστον 60% αλκοόλη, χρησιμοποιείται σε επαρκή ποσότητα και εφαρμόζεται σε χέρια που δεν είναι εμφανώς βρόμικα. Ο ΠΟΥ επίσης θεωρεί τα αλκοολούχα προϊόντα τουλάχιστον 60% αποτελεσματική εναλλακτική όταν δεν υπάρχει διαθέσιμο σαπούνι και νερό.
Δεν αποτελεί όμως απόλυτο υποκατάστατο του πλυσίματος. Όταν υπάρχει πρόσβαση σε καθαρό νερό και σαπούνι, ειδικά αν τα χέρια είναι βρόμικα, το παραδοσιακό πλύσιμο παραμένει η πιο ολοκληρωμένη επιλογή.
