Ένα παιδί είναι θύμα εκφοβισμού, όταν επανειλημμένα και συστηματικά δέχεται βία από ένα ή περισσότερα άτομα. H βία μπορεί να είναι σωματική, λεκτική, συναισθηματική, σεξουαλική ή/και διαδικτυακή. Ο εκφοβισμός είναι μια σκόπιμη, επιθετική και επαναλαμβανόμενη συμπεριφορά.
Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας επισημαίνει, ότι ο εκφοβισμός αποτελεί μία πολύπλευρη μορφή κακομεταχείρισης, η οποία χαρακτηρίζεται από την επαναλαμβανόμενη έκθεση ενός ατόμου σε φυσική ή/και συναισθηματική επιθετικότητα, όπως πειράγματα, παρατσούκλια, κοροϊδίες, απειλές, παρενόχληση, χλευασμούς, καψόνια, κοινωνικό αποκλεισμό ή διάδοση φημών.(“Μίλα Τώρα” από το “Το Χαμόγελο του Παιδιού” ).
Εάν το παιδί σας δεν λέει τίποτα αλλά ανησυχείτε, δείτε μερικά σημάδια που πρέπει να προσέξετε
Φυσικά σημάδια:
- ανεξήγητου μώλωπες, κοψίματα και γρατσουνιές
- σχισμένα ρούχα ή κατεστραμμένα προσωπικά αντικείμενα
- απώλεια προσωπικών του αντικείμενων
- αλλαγές στη ρουτίνα ύπνου και στο φαγητό
- παράπονα για πονοκεφάλους, κοιλιακούς πόνους ή άλλες σωματικές ενοχλήσεις
- νυχτερινή ενούρηση
Κοινωνικές αλλαγές:
- Το παιδί σας μπορεί να αποφεύγει κοινωνικές εκδηλώσεις που απολάμβανε παλιά
- Έχει λίγους, έως καθόλου φίλους
- Φαίνεται να φοβάται να πάει στο σχολείο ή αποφεύγει να συμμετέχει σε οργανωμένες δραστηριότητες με συνομηλίκους
- Βρίσκει ή επινοεί δικαιολογίες, για το γιατί δεν μπορεί να κάνει τα παραπάνω
- Περπατά στο δρόμο και κοιτάζει διαρκώς πίσω του
Συναισθηματικές και συμπεριφορικές αλλαγές:
- Είναι ασυνήθιστα ανήσυχο ή νευρικό
- Είναι λυπημένο, κυκλοθυμικό, δεν έχει διάθεση για τίποτα
- Απομονώνεται και είναι μυστικοπαθής
- Έχει χάσει το ενδιαφέρον του για πράγματα που πριν αγαπούσε
- Ξαφνικά αρχίζει να τα πηγαίνει άσχημα στο σχολείο
- Δείχνει να έχει χαμηλή αυτοεκτίμηση
Τα παραπάνω σημάδια είναι σημάδια εκφοβισμού αλλά μπορεί επίσης να είναι σημάδια και άλλων μορφών κακοποίησης. Αυτά τα σημάδια δεν σημαίνουν απαραίτητα, ότι το παιδί σας εκφοβίζεται. Θα μπορούσαν να είναι σημάδια προβλημάτων, όπως η κατάθλιψη ή δυσάρεστων καταστάσεων εντός του οικογενειακού περιβάλλοντος. Όπως και να’χει, θα πρέπει να λάβετε σοβαρά υπόψη αυτά τα σημάδια. Εάν ανησυχείτε, μιλήστε με τον γιατρό σας ή άλλον επαγγελματία υγείας.
Τι να κάνετε εάν υποψιάζεστε, ότι το παιδί σας είναι θύμα εκφοβισμού
Ο τρόπος με τον οποίο το παιδί σας αντιδρά στον εκφοβισμό θα εξαρτηθεί από τη σοβαρότητα του εκφοβισμού, από το πόσο νιώθει ότι επηρεάζει τη ζωή του, καθώς και από την προσωπικότητα του παιδιού σας. Δεν υπάρχει κανένας τρόπος να πείτε σίγουρα εάν το παιδί σας υφίσταται εκφοβισμό. Εκτός αν το παιδί σας μιλήσει.
Θα πρέπει να έχετε χτίσει από μικρή ηλικία, μία σχέση αμοιβαίας εμπιστοσύνης και κατανόησης με το παιδί, ώστε να έρθει σε εσάς με το όποιο πρόβλημά του. Όταν πρόκειται για εκφοβισμό, πολλά παιδιά μένουν σιωπηλά. Όχι μόνο το κρύβουν από τους φίλους τους, αλλά σπάνια το λένε και στους ενήλικες στη ζωή τους, συμπεριλαμβανομένων των γονιών τους. Αντίθετα, υποφέρουν σιωπηλά, επιτρέποντας στον εκφοβισμό να κλιμακωθεί.
Εάν πιστεύετε ότι το παιδί σας δέχεται εκφοβισμό, αναλάβετε γρήγορα δράση, καθώς ο εκφοβισμός μπορεί να έχει σοβαρές επιπτώσεις σε παιδιά και εφήβους
Θα πρέπει να κάνετε πολλές ερωτήσεις και να παρατηρήσετε μη λεκτικές αντιδράσεις, για να αξιολογήσετε εάν πιθανώς κρύβουν πράγματα. Πολλά παιδιά κρύβουν τις εμπειρίες τους με τον εκφοβισμό από ντροπή λόγω του στίγματος που συνδέεται με αυτόν, οπότε μπορεί να μην παρατηρήσετε τα σημάδια. Αλλά αυτό δεν σημαίνει, ότι δεν επηρεάζουν το παιδί σας.
Είναι σημαντικό να παίρνετε το παιδί σας στα σοβαρά εάν στοχοποιείται για οποιοδήποτε λόγο -είτε λόγω της φυλής, της εθνικότητας, του φύλου, της έκφρασης φύλου, του σεξουαλικού προσανατολισμού ή της αναπηρίας τους είτε για οποιοδήποτε άλλο λόγο, που δεν πάει καν το μυαλό σας.
Εάν μάθετε ότι τα παιδιά ή οι έφηβοί σας υφίστανται εκφοβισμό, μην αντιδράτε υπερβολικά και εν βρασμώ. Διαβεβαιώστε τους ότι τους αγαπάτε, ότι δεν είναι δικό τους λάθος και ότι θα τους βοηθήσετε. Ενημερώστε τους, ότι μπορούν να σας μιλήσουν για οτιδήποτε. Να είστε ήρεμοι, καθησυχαστικοί και υποστηρικτικοί.
Διατηρήστε την ψυχραιμία σας. Το να μάθετε ότι το παιδί σας υφίσταται εκφοβισμό – σε οποιαδήποτε ηλικία – μπορεί να σας προκαλέσει πολλά συναισθήματα. Το να βοηθήσετε το παιδί σας να ανοιχτεί είναι το πρώτο βήμα. Τότε μπορείτε ως γονέας να βοηθήσετε στην αντιμετώπιση της αιτίας του εκφοβισμού πιο αποτελεσματικά.
Εάν ο εκφοβισμός γίνεται σωματικός, αντισταθείτε στο να πείτε στο παιδί σας να αντεπιτεθεί. Αν το ενθαρρύνετε, τα πράγματα θα μπορούσαν να γίνουν ακόμη χειρότερα. Η βία διαιωνίζεται με τη βία. Αντίθετα, θα πρέπει να το παρακινήσετε να μοιραστεί τα συναισθήματά του και να το ρωτήσετε, αν και πως θέλει το ίδιο να χειριστεί τον εκφοβισμό ή πως θέλει εσείς να βοηθήσετε. Εάν όμως πιστεύετε πως το παιδί κινδυνεύει, θα πρέπει να του εξηγήσετε, ότι δεν υπάρχει λόγος να ντρέπεται και ότι είναι δική σας ευθύνη να εμπλέξετε άλλους ενήλικες για να εξασφαλίσετε την ασφάλεια του.
Συμπερασματικά, το μόνο σίγουρο είναι, πως η πρόληψη και η διακοπή του εκφοβισμού πρέπει να αποτελεί δέσμευση για τη δημιουργία ενός ασφαλούς περιβάλλοντος, όπου τα παιδιά μπορούν να ευδοκιμήσουν, προσωπικά, κοινωνικά και ακαδημαϊκά, χωρίς να φοβούνται. Οι γονείς μπορούν να βοηθήσουν, με το να είναι πάντα ανοιχτοί στον ειλικρινή διάλογο με το παιδί για όλα τα θέματα. Μερικές φορές, τα παιδιά χρειάζονται απλώς να ακουστούν και συχνά θέλουν να λύσουν τα προβλήματα μόνα τους. Μάθετε στα παιδιά σας από μικρά να μην ανέχονται και να μην κρύβουν κάτω από το χαλί πράξεις και λόγια που τα πληγώνουν είτε συναισθηματικά είτε σωματικά. Βοηθήστε τα να καταλάβουν την αξία τους και να νιώθουν αυτοπεποίθηση από μικρά, κάτι που θα σπάσει τον κύκλο του εκφοβισμού αλλά θα αποτελέσει και εφόδιο ζωής.
Πηγές: U.S. Department of Health and Human Services : The warning signs of bullying, Bullying: How to Spot It, How to Stop It : Karen Sullivan, Bullying: Deal With It Before Push Comes to Shove, by Elaine Slavens