Η αλληλεξάρτηση μεταξύ μυαλού και σώματος ήταν από παλιά θέμα συζήτησης. Ο Αριστοτέλης παρατήρησε, ότι τα συναισθήματα επηρεάζουν το σώμα και ο Ιπποκράτης πίστευε, ότι οι ψυχικές ασθένειες ήταν αποτέλεσμα φυσικών αιτιών και όχι υπερφυσικών, όπως πίστευαν ευρέως εκείνη την εποχή. Στην επιστημονική κοινότητα, οι σχέσεις μεταξύ καταπιεσμένων συναισθημάτων και προβλημάτων σωματικής και ψυχικής υγείας είναι πλέον αναγνωρισμένες.
Τι οδηγεί τους ανθρώπους να καταπιέζουν τα συναισθήματά τους;
Είναι μηχανισμός αυτοπροστασίας: Οι περισσότεροι από εμάς αποφεύγουμε τα επώδυνα συναισθήματα, τα καταπιέζουμε και τα κρύβουμε από τον κόσμο ή και από τον εαυτό μας. Αυτή είναι μία εντελώς ανθρώπινη συμπεριφορά. Η καταπίεση των συναισθημάτων μας είναι ένας κοινός μηχανισμός αντιμετώπισης δύσκολων θεμάτων στην καθημερινή ζωή. Ένας σημαντικός παράγοντας λοιπόν είναι η αυτοπροστασία, καθώς μερικοί άνθρωποι πιστεύουν, ότι με το να αγνοούν τα συναισθήματά τους, μπορούν να προστατεύσουν τον εαυτό τους από πιθανό τραύμα ή πόνο.
Τους αναγκάζουν κοινωνικοί παράγοντες: Τα άτομα μπορεί να καταπιέζουν τα συναισθήματά τους λόγω των κοινωνικών προσδοκιών και της αδυναμίας να ανταποκριθούν σε αυτές ή από ενοχές ή ντροπή, όταν η οικογένεια, η κοινότητα ή η κουλτούρα ενός ατόμου θεωρεί ορισμένα συναισθήματα ως ντροπιαστικά ή απαράδεκτα. Τότε το άτομο μπορεί να τα καταπιέσει για να αποφύγει την απόρριψη ή την κριτική. Ωστόσο, η αποφυγή αντιπαράθεσης ή πόνου (εφόσον μιλάμε για αρνητικές εμπειρίες) μπορεί να βλάψει την ψυχική και σωματική μας υγεία. Τα συναισθήματα μοιράζονται βιοχημικούς δεσμούς με το νευρικό, το ενδοκρινικό, το ανοσοποιητικό και το πεπτικό σας σύστημα. Γνωρίζουμε, για παράδειγμα, ότι ο φόβος αυξάνει τα επίπεδα κορτιζόλης και ότι η χρόνια και επίμονη ενεργοποίηση αυτού του μηχανισμού επιβίωσης επηρεάζει την υγεία.
Τα καταπιεσμένα συναισθήματα επιστρέφουν
Ακριβώς επειδή ένα άτομο καταπιέζει τα αρνητικά συναισθήματα δεν σημαίνει, ότι τα συναισθήματα αυτά εξαφανίζονται. Επανεμφανίζονται και σε πληγώνουν κάποια στιγμή αργότερα. Πυροδοτούνται συνήθως από ορισμένα γεγονότα, στα οποία το καταπιεσμένο συναίσθημα βρίσκει κάτι οικείο, που το προκαλεί να επανεμφανιστεί. Μοιάζει πολύ με την ανάκληση τραύματος, που συμβαίνει μετά από ένα τραυματικό γεγονός. Μπορεί να περάσουν μέρες, εβδομάδες, μήνες ή χρόνια μέχρι κάτι οικείο να ανακαλέσει το τραύμα με όλα τα οπτικά, ακουστικά κ.λ.π στοιχεία που το συνόδευαν. Κάτι παρόμοιο συμβαίνει και με τα συναισθήματα.
Οι συνέπειες των καταπιεσμένων συναισθημάτων
Ψυχολογικές: Είναι γνωστό, ότι η καταστολή των συναισθημάτων έχει φυσιολογικό αντίκτυπο στο σώμα. Τις περισσότερες φορές αυτό είναι βραχυπρόθεσμο και δεν προκαλεί μόνιμα προβλήματα. Αλλά μακροπρόθεσμα, η συνεχής καταπίεση των συναισθημάτων, μπορεί να έχει δυσάρεστες ψυχολογικές επιπτώσεις. Τα καταπιεσμένα συναισθήματα παραμένουν στο σώμα και οι συνέπειες περιλαμβάνουν το άγχος, την κατάθλιψη και άλλες ασθένειες που σχετίζονται με το στρες. Μια τέτοια καταστολή μπορεί να οδηγήσει και σε διάφορες δυσάρεστες καταστάσεις και συμπεριφορες, όπως π.χ κατάχρηση αλκοόλ και ουσιών.
Σωματικές: Τα άτομα συχνά καταστέλλουν αυτά που αντιλαμβάνονται ως «αρνητικά» συναισθήματα, για να αποφύγουν να στενοχωρηθούν ή να έλθουν σε αντιπαράθεση. Αλλά η συνεχής συναισθηματική καταστολή απαιτεί προσπάθεια και τελικά αυτή η «προσπάθεια» έχει το αντίκτυπό της: αυξάνει τη δραστηριότητα του συμπαθητικού νευρικού συστήματος και αυτό μπορεί να έχει ανθυγιεινές συνέπειες. Τα συναισθήματα γίνονται «αισθητά» στο σώμα με πολλούς τρόπους— ένα σφίξιμο στο στήθος, πόνος στο στομάχι, γόνατα που τρέμουν, ταχυπαλμίες, πίεση, διατροφικές διαταραχές και πολλά άλλα.
Τα συναισθήματα που καταπιέζουμε περιμένουν απλά την κατάλληλη στιγμή
Προσποιούμαστε, ότι όλα είναι μια χαρά αλλά στην πραγματικότητα δεν είναι. Μας ρωτάει κάποιος, γιατί είμαστε στενοχωρημένοι (γιατί το προδίδει το σώμα μας, η φωνή μας, το πρόσωπο μας) και εμείς λέμε, ότι δεν έχουμε κάτι και ότι θα περάσει. Δυστυχώς όμως δεν περνάει έτσι απλά από μόνο του. Απλώς πηγαίνει πίσω μαζί με όλα τα υπόλοιπα που έχουμε καταχωνιάσει. Και κάποια στιγμή βγαίνει. Αν βγει φανερά θα το καταλάβουμε. Τα πράγματα δυσκολεύουν, όταν όσα έχουμε καταπιέσει δεν εμφανίζονται με τόσο ξεκάθαρο τρόπο αλλά με «ύπουλο». Με τρόπο που ούτε σου πάει το μυαλό, ότι μπορεί να είναι εξαιτίας της καταπίεσης των συναισθημάτων σου. Τα συναισθήματα που καταπιέζεις, προσπαθούν να βρουν κάθε είδους τρόπο να βγουν προς τα έξω. Όσο τα καταπιέζεις τόσο πιο βίαια θα εξωτερικευθούν αργότερα και πολλές φορές με μη αναστρέψιμα αποτελέσματα όπως απειλητικές για τη ζωή ασθένειες π.χ καρκίνος και αυτοάνοσα.
Σε γενικές γραμμές η προσπάθεια να απαλλαγούμε από τα αρνητικά συναισθήματα κρύβοντας τα, είναι μάταιη γιατί δεν μπορούμε να τα ελέγξουμε. Αντί λοιπόν να καταναλώνουμε την ενέργειά μας για να εξαφανίσουμε τα αρνητικά μας συναισθήματα, μπορούμε να αλλάξουμε τη σχέση μας με αυτά, αφήνοντάς τα να υπάρχουν στη ζωή μας. Ας σκεφτούμε, τι είναι αυτό που προσπαθούν να μας πουν και τι πυροδότησε αυτά τα συναισθήματα. Έτσι θα είμαστε προετοιμασμένοι αν εμφανιστούν ξανά και θα μπορέσουμε να τα διαχειριστούμε πιο αποτελεσματικά.