Ο μουντός ουρανός, τα βρώμικα αυτοκίνητα και η κακή ποιότητα αέρα είναι μερικά από τα πιο ορατά σημάδια μεταφοράς σκόνης. Τα τελευταία χρόνια η Ευρώπη έχει βιώσει μερικά αξιοσημείωτα επεισόδια σκόνης από τη Σαχάρα, που πυροδοτούν πολλά ερωτήματα σχετικά με την επίδραση της κλιματικής αλλαγής στη συχνότητα ή την έντασή τους, καθώς και για τις επιπτώσεις στην υγεία μας. Είναι πιθανώς λιγότερο γνωστό, ότι η μεταφορά σκόνης σε μεγάλη απόσταση, είναι μια βασική μεταβλητή της ατμόσφαιρας που παίζει ρόλο στον καιρό, το κλίμα και την ατμοσφαιρική σύνθεση.
Γιατί συμβαίνει η μεταφορά σκόνης
Η μεταφορά σκόνης εξαρτάται από δύο βασικούς παράγοντες:
- Τη διαθεσιμότητα ελαφρών πηγών, ξηρών ορυκτών και οργανικών ιζημάτων -των οποίων οι έρημοι του κόσμου αποτελούν ατελείωτο απόθεμα.
- Τις συνθήκες ανέμου που ευνοούν την έγχυση σωματιδίων στην τροπόσφαιρα και τη μεταφορά της. Γενικά τα επεισόδια σκόνης τείνουν να είναι εποχιακά, μετά από αλλαγές στις συνθήκες ανέμου. Τα σχέδια του ανέμου θα καθορίσουν επίσης την ποσότητα των σωματιδίων που θα μεταφερθούν και το ύψος στο οποίο θα ταξιδέψει το σύννεφο σκόνης.
Πότε συμβαίνει
Οι αρχές της άνοιξης είναι η πιο ενεργή περίοδος για τη μεταφορά σκόνης από τη Σαχάρα στην Ευρώπη. Η Βόρεια Αφρική είναι η κύρια παγκόσμια πηγή, με περίπου το 50% των εκπομπών σκόνης, ακολουθούμενη από την Ασία με 40%. Τοποθετημένη ανάμεσα σε δύο από τις κύριες πηγές σκόνης, η περιοχή της Μεσογείου είναι ιδιαίτερα επιρρεπής σε επεισόδια σκόνης, τόσο από την έρημο της Σαχάρας όσο και από τη Μέση Ανατολή.
Είναι η σκόνη της Σαχάρας επιβλαβής για την υγεία;
Εξαρτάται από τη συγκέντρωση και το υψόμετρο. Η μεταφορά σκόνης σε μεγάλο υψόμετρο είναι λιγότερο πιθανό να έχει σημαντικό αντίκτυπο στην ποιότητα του αέρα στην επιφάνεια.
Όμως, σημαντικά σύννεφα σκόνης σε χαμηλό υψόμετρο φέρνουν σωματίδια, που επιδεινώνουν την ποιότητα του αέρα και προκαλούν αναπνευστικά ή ακόμα και καρδιαγγειακά προβλήματα.
Η σκόνη της Σαχάρας μεταφέρει μικροοργανισμούς, συμπεριλαμβανομένων των παθογόνων. Αυτό δεν αποτελεί λόγο συναγερμού, καθώς οι αερομεταφερόμενοι ιοί και βακτήρια αποτελούν μέρος της ατμόσφαιρας.
Η ατμοσφαιρική ρύπανση γενικά και όχι μόνο η σκόνη, ευνοούν τη μεταφορά μικροοργανισμών. Ωστόσο δεν υπάρχουν ενδείξεις ανθρώπινων μολυσματικών ασθενειών που προκαλούνται από παθογόνα τα οποία διασπείρονται με τη μεταφορά σκόνης σε μεγάλες αποστάσεις.
Η σχέση μεταξύ καταιγίδων σκόνης και αυξημένης συχνότητας βακτηριακής μηνιγγίτιδας σε κάποιες περιοχές
είναι καλά τεκμηριωμένη, αλλά πιστεύεται ότι σχετίζεται με τις ερεθιστικές επιπτώσεις της σκόνης στο αναπνευστικό σύστημα και τις κλιματικές συνθήκες και όχι με τη μεταφορά παθογόνων παραγόντων.
Είναι επίσης γνωστό, πως η σκόνη της Σαχάρας μερικές φορές μεταφέρει ραδιενεργά σωματίδια, αλλά σε επίπεδα συγκέντρωσης που δεν θεωρούνται επιβλαβή για την υγεία ή το περιβάλλον.
Η κλιματική αλλαγή κάνει αυτά τα επεισόδια πιο συχνά ή πιο έντονα;
Οι συνθήκες ξηρασίας και η ερημοποίηση που σχετίζονται με την υπερθέρμανση του πλανήτη, μπορούν να αυξήσουν τις διαθέσιμες ποσότητες σκόνης. Η μη βιώσιμη χρήση νερού και γης ευνοεί επίσης αυξημένες ποσότητες σκόνης.
Ορισμένες μελέτες προβλέπουν, ότι οι αλλαγές στις ατμοσφαιρικές συνθήκες θα οδηγήσουν σε λιγότερο συχνά αλλά πιο έντονα επεισόδια σκόνης από τη Σαχάρα.
Ποια είναι τα πιο σημαντικά γνωστά επεισόδια
Τον Φεβρουάριο του 2020, ένα τεράστιο σύννεφο σκόνης κατέκλυσε τα Κανάρια Νησιά προκαλώντας ακυρώσεις πτήσεων ταξιδιωτικό χάος για χιλιάδες ντόπιους και τουρίστες.
Τον Ιούνιο του 2020 ένα τεράστιο κύμα σκόνης, με το παρατσούκλι Godzilla, έφτασε στην Καραϊβική και τον Κόλπο του Μεξικού με εξαιρετικά μεγάλες συγκεντρώσεις.
Στα τέλη Φεβρουαρίου 2021 σημαντικές συγκεντρώσεις σκόνης της Σαχάρας έφτασαν στις Άλπεις, μετατρέποντας το χιόνι σε πορτοκαλί χρώμα. •Οι μεταφορές μέσω Ευρώπης τον Μάρτιο του 2022 έχουν σπάσει ρεκόρ σε κορυφαίες συγκεντρώσεις στη νότια Ισπανία.
Ένα θεμελιώδες κομμάτι στα παζλ της ατμόσφαιρας, του κλίματος και του καιρού
Η ορυκτή σκόνη είναι πλέον γνωστό, ότι είναι ένας από τους βασικούς παράγοντες στην ατμόσφαιρα, παίζοντας ρόλο στον καιρό, την ηλιακή ακτινοβολία και το κλίμα. Μελέτες δείχνουν, ότι οι συγκεντρώσεις και η σημασία της έχουν υποτιμηθεί εδώ και πολύ καιρό. Η κύρια άμεση επίδραση της σκόνης που αιωρείται στην ατμόσφαιρα είναι να εμποδίζει την ηλιακή ακτινοβολία. Λειτουργεί ως σκίαστρο για το ηλιακό φως, δροσίζοντας την επιφάνεια της Γης. Ωστόσο, η απορρόφηση της υπέρυθρης ακτινοβολίας από το στρώμα σκόνης, μπορεί να οδηγήσει σε τοπική αύξηση της θερμοκρασίας. Το ερώτημα εάν η σκόνη έχει καθαρή συμβολή στη θέρμανση ή στην ψύξη της γης παραμένει ανοιχτό.
Το τέλος του ταξιδιού της σκόνης
Κάθε ταξίδι έχει ένα τέλος και για το ταξίδι της σκόνης είναι πάντα το έδαφος ή τα υδάτινα σώματα. Εκεί πάλι η σκόνη έχει αρκετές υποτιμημένες ιδιότητες. Η σκόνη της Σαχάρας μεταφέρει θρεπτικά συστατικά όπως φώσφορο, σίδηρο και οργανική ύλη όπου χρειάζεται, γονιμοποιώντας επίσης τους ωκεανούς και τη Μεσόγειο. Σε μια λιγότερο θετική νότα, η εναπόθεση σκόνης στον πάγο και το χιόνι μειώνει την ποσότητα της ηλιακής ακτινοβολίας που ανακλάται στην ατμόσφαιρα, με αποτέλεσμα την επιτάχυνση της τήξης. Πολύ υψηλές συγκεντρώσεις μπορεί να οδηγήσουν σε «βρώμικες» βροχές ή σημαντική ξηρή εναπόθεση.
Σήμερα, υπάρχουν μοντέλα που προβλέπουν τη μεταφορά σκόνης με βάση δορυφορικές και επίγειες παρατηρήσεις. Ο Παγκόσμιος Μετεωρολογικός Οργανισμός έχει δημιουργήσει Περιφερειακά Κέντρα Σκόνης: στη Βαρκελώνη (για τη Βόρεια Αφρική, τη Μέση Ανατολή και την Ευρώπη), το Πεκίνο (για την Ασία) και τα Μπαρμπάντος (Παναμερικανικά). Αυτά τα κέντρα συμπληρώνουν τα κενά στη γνώση μας σχετικά με τον ρόλο της σκόνης στο σύστημα της Γης.
Πηγή: atmosphere.copernicus.eu