Το ψέμα στην παιδική ηλικία είναι μια αναμενόμενη ενέργεια από την οποία περνούν τα περισσότερα παιδιά, καθώς κινούνται προς την αυτονομία και τη σύγκρουση με τις γονεϊκές φιγούρες.
Τα πρώτα ψέματα εμφανίζονται σε ηλικία των 2 ή των 3 ετών, όπου το παιδί, όμως, δεν ψεύδεται συνειδητά. Αντίθετα, λόγω της ανάπτυξης τόσο της φαντασίας του, όσο και της διαδικασίας αναγνώρισης του τι είναι πραγματικό και τι όχι, το παιδί δημιουργεί ιστορίες τις οποίες στη συνέχεια τεστάρει μέσω των γονέων του και της αντίδρασής τους σε αυτά που εκείνο λέει.
Τι πρέπει να κάνουν, όμως, οι γονείς, προκειμένου να ανιχνεύουν τα ψέματα των παιδιών, και πώς μπορούν να τα αντιμετωπίσουν;
Παιδικό ψέμα: πότε γίνεται συνειδητό;
Μετά τα 6 έτη, το ψέμα αρχίζει να γίνεται συνειδητό και να εξυπηρετεί διάφορους σκοπούς. Ο βασικότερος λόγος που ένα παιδί ψεύδεται είναι για να τεστάρει ως πού γίνεται πιστευτό από τους γονείς του και πόση αυτονομία του επιτρέπουν. Πολλές φορές, τα παιδιά λένε ψέματα στους γονείς προκειμένου είτε να μην τους στεναχωρήσουν για κάτι, είτε να γλιτώσουν από επικείμενες τιμωρίες (όπως, για παράδειγμα, ένα παιδί που αρνείται ότι το μάλωσε ο δάσκαλός του). Ακόμα, κυρίως στην εφηβεία, οι έφηβοι λένε ψέματα προκειμένου να εντυπωσιάσουν τόσο τους ενήλικες, όσο και τους συνομηλίκους, με σκοπό να καταφέρουν να ενταχθούν στις ομάδες που επιθυμούν.
Το κίνητρο του ψέματος
Πρέπει να αναζητούμε την αλήθεια από πολλαπλές πηγές και, σε περίπτωση που αντιληφθούμε ότι το παιδί λέει ψέματα, να ακούμε προσεκτικά την εξήγηση του για αυτό το γεγονός. Είναι πολύ σημαντικό να αντιλαμβανόμαστε το κίνητρο πίσω από κάθε ψέμα και να το αντιμετωπίζουμε ανάλογα. Αν το παιδί λέει ψέματα γιατί φοβάται ότι θα μας απογοητεύσει, πρέπει να μιλήσουμε μαζί του και να του εξηγήσουμε ότι είμαστε εκεί για αυτό, ό,τι και αν κάνει. Αν το ψέμα λειτουργεί ως αποφυγή μιας συνέπειας, πρέπει να εξηγήσουμε ότι όλοι κάνουμε λάθη και πως όλοι αναγκαζόμαστε να υποστούμε τις συνέπειές τους, που όμως μας κάνουν πιο δυνατούς.
Η συζήτηση για την ειλικρίνεια
Καλό είναι να αποφεύγονται οι μακρόσυρτες διαλέξεις περί ειλικρίνειας και να προσπαθούμε με απλά παραδείγματα να δώσουμε στο παιδί μας να καταλάβει γιατί είναι τόσο σημαντική. Του μιλάμε για την εμπιστοσύνη και για το πώς αυτή είναι μια αρετή που θα το κάνει αρεστό και αγαπητό από όλους και θα το βοηθήσει να δημιουργήσει ισχυρότερες φιλικές σχέσεις στο μέλλον. Αντιστρέφουμε τους ρόλους και ρωτάμε σχετικά με το πώς ένιωσε το ίδιο το παιδί σε μια κατάσταση όπου κάποιος του είπε ψέματα.
Ο ρόλος του σχολείου
Κλείνοντας, είναι σημαντικό να θυμόμαστε πως βρισκόμαστε σε μια συνεχή συνεργασία με το σχολείο και τους εκπαιδευτικούς, προκειμένου να είμαστε σε θέση να αναγνωρίζουμε το συντομότερο δυνατόν αντίστοιχα γεγονότα, με το που αυτά συμβαίνουν. Μέσα σε ένα κλίμα αγάπης, συνεργασίας και εμπιστοσύνης, θα μάθει και το ίδιο το παιδί, μέσω της διαδικασίας της μίμησης, να χρησιμοποιεί αυτές τις αρετές και να απορρίπτει το ψέμα, όσο ελκυστικό κι αν φαίνεται.
Νεφέλη Αναγνωστοπούλου
Ψυχολόγος
https://www.ekthepsy.gr/