Όταν συμβεί ένα τραγικό γεγονός σε τοπική, εθνική ή σε παγκόσμια κλίμακα, είναι πολύ εύκολο να υποθέσουμε, ότι τα μικρά παιδιά δεν καταλαβαίνουν τι συμβαίνει. Αλλά ένα πράγμα είναι σίγουρο: τα παιδιά ΚΑΤΑΛΑΒΑΙΝΟΥΝ ΠΩΣ ΝΙΩΘΟΥΝ ΟΙ ΓΟΝΕΙΣ ΤΟΥΣ.
Διαβάζουν πολύ καλά τις εκφράσεις του προσώπου τους και τον τόνο της φωνής τους. Ανεξάρτητα, από το τι γνωρίζουν τα παιδιά για μια «κρίση», είναι ιδιαίτερα τρομακτικό για ένα παιδί, όταν συνειδητοποιεί ΟΤΙ ΟΙ ΓΟΝΕΙΣ ΤΟΥ ΦΟΒΟΥΝΤΑΙ.
Το παιδί ακούει πράγματα αλλά δεν έχει τη γνωστική ωριμότητα να επεξεργαστεί τις πληροφορίες όπως θα το έκανε ένας ενήλικας. Και ο τρόπος με τον οποίο παρουσιάζονται για παράδειγμα, οι ειδήσεις στην τηλεόραση μπορεί να μπερδέψει ένα μικρό παιδί.
Πως αντιλαμβάνονται τα παιδιά τις ειδήσεις
Το ίδιο βίντεο μπορεί να εμφανίζεται ξανά και ξανά κατά τη διάρκεια της ημέρας, σα να πρόκειται για διαφορετικό συμβάν. Κάποιος που έχει πεθάνει εμφανίζεται ξανά ζωντανός και μετά πεθαίνει ξανά και ξανά.
Τα παιδιά συχνά γίνονται πολύ ανήσυχα, καθώς δεν καταλαβαίνουν πολλά από τις αυτές τις επαναλήψεις ή τα κοντινά πλάνα και τις γωνίες της κάμερας. Οποιοσδήποτε «τηλεοπτικός κίνδυνος» μοιάζει να είναι κοντά τους, γιατί οι τραγικές σκηνές διαδραματίζονται στην τηλεόραση, μέσα στο δικό τους σπίτι.
Τα μικρά παιδιά δεν μπορούν να διακρίνουν τι είναι κοντά και τι είναι μακριά, τι είναι «αληθινό» και τι όχι ή τι είναι νέο και τι επαναλαμβάνεται.
Κλείστε την τηλεόραση
Είναι εύκολο να αφήσουμε τους εαυτούς μας να παρασυρθούν στην παρακολούθηση ειδήσεων, που αφορούν σε μια κρίση, για ατελείωτες ώρες και μέρες. Ωστόσο, η έκθεση του εαυτού μας στον ανθρώπινο πόνο, μας κάνει να νιώθουμε απελπισία, ανασφάλεια, ακόμη και κατάθλιψη.
Περιορίσετε την παρακολούθηση των τραγικών γεγονότων μέσω των ΜΜΕ και του διαδικτύου. Αυτο δεν θα εξαφανίσει το γεγονός, αλλά βοηθά στη λιγότερο «οδυνηρή» διαχείρηση του.
Δεν πρέπει να ξεχνάμε, ότι το σημαντικότερο παράδειγμα και μοντέλο συμπεριφοράς στη ζωή των παιδιών είναι οι γονείς τους. Παρακολουθούν πως αντιδρούν σε δύσκολες καταστάσεις, τους μιμούνται και πρέπει να νιώθουν ασφάλεια και να αντλούν δύναμη και σιγουριά από αυτούς.
«Ποιος θα με φροντίσει;»
Σε περιόδους κρίσης τα παιδιά θέλουν να ξέρουν, ποιος θα τα φροντίσει. Εξαρτώνται από τους ενήλικες για την επιβίωση και την ασφάλειά τους. Πρέπει να κάνουμε ξεκάθαρο στα παιδιά, ότι οι γονείς τους κάνουν ό,τι μπορούν για να τα φροντίσουν και να τα κρατήσουν ασφαλή. Πρέπει επίσης να ακούσουν από τους γονείς, ότι άνθρωποι, που ίσως δε γνωρίζουν καν, εργάζονται σκληρά για να τους κρατήσουν ασφαλείς. Εστιάστε την προσοχή τους στην αστυνομία, τους πυροσβέστες, τους γιατρούς, τους εθελοντές. Είναι καθησυχαστικό να γνωρίζεις, ότι υπάρχουν πολλοί άνθρωποι που φροντίζουν και κάνουν ό,τι μπορούν για να βοηθήσουν άλλους σε αυτόν τον κόσμο.
Αποκτήστε μια σαφή εικόνα
Μην αναφέρετε το συμβάν προληπτικά, περιμένετε τα παιδιά να ρωτήσουν για αυτό. Όταν σας ρωτήσουν, προσπαθήστε να προσδιορίσετε το επίπεδο κατανόησης του παιδιού σας και μετά θα αποφασίσετε για την έκταση των πληροφοριών, που θα συζητήσετε μαζί του. Ρωτήστε τι έχει ήδη ακούσει.
Διευκρινίστε τους -με προσεκτικό τρόπο -τυχόν πληροφορίες, που μπορεί να έχουν ακούσει και να μην είναι σωστές. Απαντήστε σε ερωτήσεις, αποφύγετε τις λεπτομέρειες.
Απαντήστε στο παιδί μόνο σε ό,τι σας ρωτάει
Ακόμα κι αν το θέλαμε, θα ήταν αδύνατο να εξηγήσουμε στα μικρά παιδιά τους λόγους πίσω από γεγονότα, όπως πόλεμοι, τρομοκρατικές επιθέσεις, ατυχήματα, δολοφονίες, σεισμοί.
Εάν κάνουν ερωτήσεις, η καλύτερη απάντηση, μπορεί να είναι μία ερώτηση «Τι πιστεύεις ότι συνέβη;» Εάν η απάντηση τους είναι «Δεν ξέρω», τότε μπορεί και η δική σας απάντηση, να είναι λιτή. Μην αρνηθείτε ότι είστε λυπημένοι για το τραγικό γεγονός αλλά ΤΟΝΙΣΤΕ πόσο πολύ τα αγαπάτε και ότι είστε εκεί για αυτά και νοιάζεστε.
Σεβαστείτε τους φόβους και τις ανησυχίες των παιδιών και να μη τους υποτιμάτε
Ρωτήστε πως αισθάνονται. Βοηθήστε τα να καταλάβουν, ότι είναι εντάξει να νιώθουν λύπη και φόβο γιατί αλλιώς, μπορεί να πιστέψουν, πως κάνουν κάτι λάθος, όταν νιώθουν έτσι κάποιες φορές.
Σίγουρα δεν χρειάζεται να ακούσουν όλες τις λεπτομέρειες για το μέγεθος της δικής μας λύπης ή του φόβου μας. Αν μπορούμε όμως να τα βοηθήσουμε, να δεχτούν τα συναισθήματά τους ως φυσιολογική αντίδραση στα γεγονότα, θα είναι πιο εύκολο να τα διαχειριστούν.
Είναι επίσης αναγκαίο να βοηθήσουμε το παιδί, να μπορέσει να μάθει να ελέγχει τους φόβους του. Στα παιδιά παρατηρείται συχνά ο φόβος να χάσουν ένα από τους γονείς τους. Όταν βιώνουν με διάφορους τρόπους θλιβερά γεγονότα, εκτός από τη λύπη και το πένθος που αισθάνονται, φοβούνται να μην πάθουν κάποιο κακό και οι γονείς τους. Και ο φόβος της απώλειας των γονιών μπορεί να τα ακολουθει μια ζωή.
Μην τους λέτε ψέματα
Απαντήστε στις ερωτήσεις των παιδιών σας με άμεσο και ειλικρινή τρόπο. Μην προσπαθήσετε να προστατέψετε τα παιδιά με την απόκρυψη πληροφοριών.
Να θυμάστε, ότι συνήθως παρακολουθούν όλες τις συζητήσεις σας. Μπορεί επίσης να εκπλαγείτε πραγματικά, με το πόσα έχει ακούσει το παιδί σας από άλλους.
Χρησιμοποιήστε την κρίση σας για να παρέχετε πληροφορίες με τρόπο κατάλληλο για την ηλικία τους. Ωστόσο, περιορίστε τις απαντήσεις σας σε συγκεκριμένες ερωτήσεις. Δε χρειάζεται να μάθουν κάθε ανατριχιαστική λεπτομέρεια. Δε θα βοηθήσει σε κάτι. Να θυμάστε, ότι η υπερπληροφόρηση μπορεί να μπερδέψει και να ανησυχήσει περισσότερο τα παιδιά.
Μερικές φορές, η διαβεβαίωση ότι είναι ασφαλή, είναι το μόνο που χρειάζεται. Αν ζητήσουν μια πιο λεπτομερή εξήγηση, το κλειδί, είναι το φιλτράρισμα και η παρουσίαση των πληροφοριών με τρόπο, που είναι κατάλληλος για το παιδί σας και που μπορεί να τις κατανοήσει και να τις διαχειριστεί.
Μην είστε υπερπροστατευτικοί
Μην προσποιείστε, ότι δε συνέβη το γεγονός. Μην αποφεύγετε οποιαδήποτε συζήτηση για το θέμα. Ρωτήστε για τους φόβους τους, τι είναι εκείνο που τα ανησυχεί περισσότερο, τι ακριβώς φοβούνται, τι νομίζουν ότι μπορεί να συμβεί.
Κρατήστε την ψυχραιμία σας
Όταν συμβαίνει κάτι τραγικό, πολλοί γονείς ανησυχούν για το τι θα πουν στα παιδιά τους. Οι ενήλικες όμως μερικές φορές δεν συνειδητοποιούν, πόσο έντονες είναι οι δικές τους αντιδράσεις. Οι μεγάλες απώλειες και οι καταστροφές, συχνά ξυπνούν τις δικές μας προηγούμενες απώλειες και φόβους – ακόμη και κάποιους που πιστεύουμε, ότι μπορεί να τους έχουμε «ξεχάσει».
Η δική σας υπερβολική αντίδραση, πιθανόν να ενισχύσει αρνητικές αντιδράσεις στα παιδιά. Προσπαθήστε να ελέγξετε τα δικά σας συναισθήματα πόνου, φόβου ή θυμού. Τα παιδιά έχουν ανάγκη να σας βλέπουν ψύχραιμους και αισιόδοξους, για να νιώσουν ασφάλεια.
Διαβεβαιώστε το παιδί σας, ότι είναι ασφαλές
Είναι σημαντικό να επικοινωνείτε στα παιδιά σας, ότι είναι ασφαλή και ότι ως γονείς, κάνετε ό, τι περνάει από το χέρι σας, για να τα κρατήσετε ασφαλή. Εξηγήστε τους και βεβαιωθείτε, ότι το καταλαβαίνουν αυτό. Ενημερώστε τα, ότι υπάρχουν πολλοί άνθρωποι, γονείς, δάσκαλοι, αστυνομία, πυροσβέστες, για να τα προστατεύσουν. Τα μεγαλύτερα παιδιά μπορούν να κατανοήσουν το ρόλο των ειδικών για την προστασία τη δική τους και των άλλων πολιτών.
Διατηρήστε τη ρουτίνα τους
Είναι αναγκαίο να συνεχίσουν τη ρουτίνα τους, το καθημερινό ωράριο, τις δραστηριότητες τους, όσο πιο κοντά γίνεται στον κανονικό τους ρυθμό. Η κανονικότητα παρέχει ασφάλεια και είναι θεραπευτική. Η επιστροφή στην καθημερινή ρουτίνα, μπορεί να επικοινωνήσει ένα σημαντικό μήνυμα θάρρους, δύναμης, αντοχής και συνέχειας.
Εάν χρειάζεται, αναζητήστε θεραπεία
Μπορεί να παρατηρήσετε σημάδια, που δείχνουν, ότι τα παιδιά δυσκολεύονται να προσαρμοστούν.
Συναισθηματικά προβλήματα: Τα παιδιά μπορεί να βιώσουν αδικαιολόγητη θλίψη, κατάθλιψη, άγχος ή φόβους.
Μερικές φορές, είναι δύσκολο να πει κανείς, εάν ένα παιδί αντιδρά με τυπικό τρόπο σε ένα ασυνήθιστο γεγονός ή αν αντιμετωπίζει σημαντικά προβλήματα στην αντιμετώπιση του και μπορεί να επωφεληθεί από την πρόσθετη υποστήριξη. Εάν ανησυχείτε, μιλήστε με τον παιδίατρο σας, τον δάσκαλο του παιδιού σας ή έναν επαγγελματία ψυχικής υγείας.
Προσέξτε για:
- προβλήματα ύπνου, όπως αϋπνίες, εφιάλτες ή άλλες διαταραχές ύπνου.
- ψυχοσωματικά συμπτώματα όπως αδικαιολόγητη κούραση, συχνούς πονοκεφάλους ή στομαχόπονο ή γενικά συχνές αδιαθεσίας.
- αλλαγές στη συμπεριφορά: το παιδί σας τρώει πολύ ή λιγότερο από το συνηθισμένο, αποφεύγει τις κοινωνικές επαφές, γίνεται λιγότερο υπομονετικό και πιο απαιτητικό ή ευερέθιστο χωρίς ιδιαίτερο λόγο, προσκολλάται στους γονείς ή κλείνεται στον εαυτό του.
Μην «περιμένετε» τα συμπτώματα
Τα παιδιά συχνά κάνουν καλή δουλειά κρύβοντας την «αγωνία»τους. Ξεκινήστε τη συζήτηση νωρίς και συνεχίστε τον διάλογο.
Ο καθένας ανταποκρίνεται στις τραγωδίες με τον δικό του τρόπο και για τους γονείς, είναι ζωτικής σημασίας να σκεφτούν, πως θα στηρίξουν αποτελεσματικά και θα καθοδηγήσουν το παιδί σε τέτοιες δύσκολες στιγμές, δίνοντάς του έτσι και τα εφόδια, για να διαχειριστεί ανάλογες καταστάσεις στο μέλλον.
Το κυριότερο όμως, που μπορούν να κάνουν οι γονείς για να προστατεύσουν τα παιδιά τους από τις επιπτώσεις τραγικών γεγονότων-που αναπόφευκτα και μοιραία θα συμβαίνουν-είναι να τους παρέχουν ένα ασφαλές, υποστηρικτικό, γεμάτο αγάπη οικογενειακό περιβάλλον στο σπίτι.
Πηγές: www.nm.org, www.pbs.org, www.healthychildren.org