Υπερδιάγνωση είναι η διάγνωση μιας ιατρικής πάθησης, που δεν θα προκαλούσε κανένα σύμπτωμα ή πρόβλημα εάν έμεινε αδιάγνωστη. Η συχνότητα της υπερδιάγνωσης έχει αυξηθεί κατακόρυφα, λόγω της σημασίας που αποδίδεται στην ανίχνευση δυνητικά θανατηφόρων ή ιάσιμων ασθενειών, προτού αυτές παράγουν συμπτώματα. Μερικά κλασικά παραδείγματα περιλαμβάνουν τον καρκίνο του προστάτη ή του μαστού, ο οποίος μπορεί να εντοπιστεί έγκαιρα και έχει εξαιρετικά ποσοστά ίασης στα αρχικά στάδια.
Το δίλημμα γιατρών και ασθενών
Το απροσδόκητο αποτέλεσμα της παραπάνω πρακτικής, είναι η διάγνωσης «ανωμαλιών», που δεν πρόκειται να δημιουργήσουν συμπτώματα εάν αφεθούν χωρίς θεραπεία. Ο μεγάλος αριθμός πολύ ευαίσθητων τεστ προσυμπτωματικού ελέγχου είναι μια άλλη πρόσφατη εξέλιξη που ενισχύει την υπερδιάγνωση. Η υπερδιάγνωση θα μπορούσε να περιλαμβάνει, για παράδειγμα, την ανίχνευση άτονων όγκων,που συνήθως αναπτύσσονται τόσο αργά, που το άτομο πεθαίνει σε μεγάλη ηλικία χωρίς να γνωρίζει ποτέ την παρουσία του όγκου. Αν εντοπιστεί ο όγκος, ωστόσο, τόσο ο ασθενής όσο και ο γιατρός αντιμετωπίζουν ένα δίλημμα. Οι ασθενείς συνήθως αισθάνονται στεναχωρημένοι που δεν κάνουν τίποτα για τον όγκο, ακόμα κι αν είναι σίγουροι ότι πιθανότατα δεν θα είναι ποτέ επιθετικός. Σε τέτοιες περιπτώσεις, ένας «ακίνδυνος» όγκος θα αντιμετωπιστεί άσκοπα. Πρόκειται για τη λεγόμενη υπερθεραπεία, που συχνά περιλαμβάνει και θεραπείες που έχουν τους δικούς τους κινδύνους ή μειώνουν σημαντικά την ποιότητα ζωής.
Ιατροποίηση συμπτωμάτων
Μια άλλη μορφή υπερδιάγνωσης εμφανίζεται, όταν οι άνθρωποι παρακινούνται να θεωρούν συνηθισμένες καταστάσεις ως ιατρικές καταστάσεις, ένα φαινόμενο που ονομάζεται υπερκαθορισμός της νόσου ή ιατροποίηση συμπτωμάτων. Αυτό περιλαμβάνει την τοποθέτηση «ανωμαλιών» που δεν θα προκαλούσαν ποτέ βλάβη, κάτω από έναν ορισμό νόσου. Η υπερδιάγνωση είναι δύσκολο να αποφευχθεί, εκτός και αν αποφύγει κανείς εντελώς τις εξετάσεις και τον προληπτικό έλεγχο. Ωστόσο, ο προσυμπτωματικός έλεγχος έχει ξεκάθαρη χρησιμότητα, υπό την προϋπόθεση, ότι ο ασθενής γνωρίζει σε τι χρησιμεύει π.χ ένα τεστ και εάν το προγνωστικό όφελος υπερτερεί του κινδύνου υπερδιάγνωσης. Ένας κινητήριος παράγοντας πίσω την υπερβολική διάγνωση ασθενειών είναι ο φόβος – τόσο ο φόβος των γιατρών να τους ξεφύγει η διάγνωση και να θέσουν σε κίνδυνο τον ασθενή ή να καταστήσουν τον εαυτό τους υπόχρεο σε νομικές κυρώσεις αλλά και ο φόβος του ασθενούς να αρρωστήσει ή να πεθάνει.
Ανεπιθύμητες συνέπειες της υπερδιάγνωσης
Η υγεία είναι κάτι περισσότερο από μια φυσική κατάσταση. Είναι επίσης μια κατάσταση του μυαλού. Είναι δύσκολο να νιώθεις καλά όταν οι γιατροί λένε συνεχώς ότι κάτι δεν πάει καλά. Ο μεγαλύτερος κίνδυνος της υπερδιάγνωσης είναι η υπερβολική θεραπεία που συχνά την ακολουθεί, εκθέτοντας τον ασθενή σε περιττές και επικίνδυνες θεραπείες χωρίς κανένα εμφανές όφελος και σε συναισθήματα αγωνίας, φόβου και αβεβαιότητας, παρόλο που το άτομο είναι γενικά καλά στην υγεία του. Η επισήμανση του ατόμου ως κάποιου με ασθένεια μόνο και μόνο λόγω μιας τιμής σε μια εξέταση, που έγινε περισσότερο ή λιγότερο τυχαία, μπορεί να αφήσει πίσω του μια μόνιμη αίσθηση ασθένειας και της ανάγκης λήψης φαρμάκων, όπως για παράδειγμα υπέρμετρη χρήση αντιβιοτικών. Αυτή η ψυχολογική βλάβη είναι ένας σημαντικός καθοριστικός παράγοντας για τη μελλοντική ποιότητα ζωής.
Από την υπερδιάγνωση στην υπερθεραπεία
Το μεγαλύτερο πρόβλημα είναι ότι η υπερδιάγνωση οδηγεί στην υπερθεραπεία και όλες οι θεραπείες έχουν παρενέργειες, που κυμαίνονται από ήπιες ως πολύ σοβαρές. Ένα παράδειγμα εξέτασης που οδηγεί σε υπερδιάγνωση και υπερθεραπεία, είναι ο προσυμπτωματικός έλεγχος για τον καρκίνο του προστάτη: πριν από 20 χρόνια, εισήχθη μια «απλή εξέταση αίματος». 20 χρόνια αργότερα, πάνω από ένα εκατομμύριο Αμερικανοί είχαν υποβληθεί σε θεραπεία για έναν καρκίνο που δεν θα τους ενοχλούσε ποτέ.
Ποιος έχει όφελος από την υπερδιάγνωση;
Πολλοί άνθρωποι: φαρμακεία, κατασκευαστές ιατρικών συσκευών, κέντρα απεικόνισης, ακόμη και το τοπικό σας νοσοκομείο. Ο ευκολότερος τρόπος για να κερδίσει κάποιος χρήματα δεν είναι να δημιουργήσει ένα καλύτερο φάρμακο ή συσκευή – αλλά να επεκτείνει την αγορά για φάρμακα και ιατρικές συσκευές ώστε να περιλαμβάνει περισσότερους ασθενείς. Ομοίως, για τα νοσοκομεία, ο ευκολότερος τρόπος για να κερδίσουν χρήματα δεν είναι η παροχή καλύτερης φροντίδας. Είναι η στρατολόγηση νέων ασθενών — και ο προληπτικός έλεγχος είναι ένας πολύ καλός τρόπος για να γίνει αυτό. Το κόστος της υπερδιάγνωσης και της υπερθεραπείας αντικατοπτρίζεται επίσης στα τεράστια ποσά που χρησιμοποιούνται για τη θεραπεία αυτών των υγιών ανθρώπων, ενώ στερείται από τους αρρώστους η θεραπεία που χρειάζονται απεγνωσμένα. Έχει υπολογιστεί, ότι δισεκατομμύρια ξοδεύονται κάθε χρόνο μόνο για τη θεραπεία των υπερδιαγνωσμένων.
Συνοψίζοντας, η υπερδιάγνωση περιλαμβάνει υπερβολικό έλεγχο ασυμπτωματικών ατόμων, υπερβολική διερεύνηση ατόμων με ήπια συμπτώματα, υπερβολική εξάρτηση από βιοδείκτες και τελικά σε υπερβολές στη θεραπεία, πιθανότατα με πολλές ανεπιθύμητες παρενέργειες. Και ενώ η συμβατική σοφία υποστηρίζει, ότι η έγκαιρη διάγνωση είναι καλή- και όντως είναι σε πολλές περιπτώσεις- εξελίσσεται πλέον σε μείζον πρόβλημα για τη σύγχρονη ιατρική με μυριάδες κοινωνικές, ιατρικές και οικονομικές επιπτώσεις.