Τα μήλα είναι από τα πιο γνωστά και διαδεδομένα φρούτα στον κόσμο. Κόκκινα, πράσινα ή κίτρινα, πολύ γλυκά ή αρκετά ξινά, τραγανά ή πιο μαλακά, εμφανίζονται σε εντυπωσιακά μεγάλη ποικιλία. Παρότι στα περισσότερα καταστήματα υπάρχουν συνήθως λίγες γνωστές επιλογές, όπως Gala, Fuji, Granny Smith ή Golden Delicious, ο πραγματικός αριθμός των ποικιλιών είναι πολύ μεγαλύτερος.
Σήμερα αναγνωρίζονται περισσότερες από 7.500 καλλιεργούμενες ποικιλίες μήλων σε όλο τον κόσμο, σύμφωνα με το Royal Botanic Gardens, Kew. Άλλες επιστημονικές πηγές αναφέρουν ότι στην ιστορία της καλλιέργειας του μήλου έχουν δημιουργηθεί περισσότερες από 10.000 ποικιλίες, πολλές από τις οποίες όμως έχουν πλέον χαθεί ή δεν καλλιεργούνται συστηματικά.
Έτσι, η απάντηση στο πόσα είδη μήλων υπάρχουν εξαρτάται σε έναν βαθμό από το τι ακριβώς θεωρείται «είδος» και τι «ποικιλία».
Είδος και ποικιλία μήλου δεν είναι το ίδιο
Στην καθημερινή γλώσσα χρησιμοποιείται συχνά η έκφραση «είδος μήλου» για να περιγραφούν διαφορετικά μήλα, όπως το Fuji και το Granny Smith. Βοτανικά, όμως, πρόκειται κυρίως για διαφορετικές ποικιλίες ή καλλιεργούμενους τύπους, γνωστούς ως cultivars, και όχι για διαφορετικά φυτικά είδη.
Το κοινό καλλιεργούμενο μήλο ανήκει κυρίως στο Malus domestica. Μέσα σε αυτό το είδος έχουν δημιουργηθεί χιλιάδες ποικιλίες με διαφορετικά χαρακτηριστικά. Το USDA, για παράδειγμα, διατηρεί μία από τις μεγαλύτερες συλλογές γενετικού υλικού μήλων στον κόσμο, με περισσότερες από 6.000 μοναδικές καταχωρίσεις που αντιπροσωπεύουν δεκάδες είδη και καλλιεργούμενα υβρίδια του γένους Malus.
Η τεράστια ποικιλία προέκυψε μέσα από αιώνες φυσικής επιλογής και καλλιέργειας. Οι άνθρωποι επέλεγαν δέντρα με επιθυμητά χαρακτηριστικά, όπως μεγαλύτερους και πιο γλυκούς καρπούς, καλύτερη αντοχή στις ασθένειες ή δυνατότητα μεγαλύτερης διατήρησης μετά τη συγκομιδή.
Με την ανάπτυξη του εμβολιασμού των δέντρων έγινε πολύ πιο εύκολη η διατήρηση συγκεκριμένων χαρακτηριστικών από γενιά σε γενιά. Έτσι δημιουργήθηκε σταδιακά η μεγάλη ποικιλία μήλων που είναι γνωστή σήμερα.
Γιατί υπάρχουν τόσες διαφορετικές ποικιλίες;
Κάθε ποικιλία μήλου μπορεί να διαφέρει σημαντικά από τις υπόλοιπες. Υπάρχουν διαφορές στο χρώμα, το μέγεθος, τη γεύση, το άρωμα, την υφή αλλά και στη διάρκεια αποθήκευσης.
Ορισμένα μήλα καλλιεργούνται κυρίως για να καταναλώνονται φρέσκα, ενώ άλλα είναι περισσότερο κατάλληλα για μαγειρική, γλυκά ή παραγωγή μηλίτη. Υπάρχουν επίσης ποικιλίες που ευδοκιμούν καλύτερα σε ψυχρότερα κλίματα και άλλες που μπορούν να καλλιεργηθούν σε θερμότερες περιοχές.
Η ποικιλομορφία αυτή αποτελεί σημαντικό πλεονέκτημα και για τη γεωργία. Μια παλιά τοπική ποικιλία μπορεί, για παράδειγμα, να διαθέτει φυσική ανθεκτικότητα σε μια ασθένεια ή μεγαλύτερη αντοχή στην ξηρασία. Τέτοια χαρακτηριστικά μπορούν να αξιοποιηθούν για τη δημιουργία νέων ποικιλιών που ανταποκρίνονται καλύτερα σε μεταβαλλόμενες περιβαλλοντικές συνθήκες.
Παρά τον τεράστιο αριθμό διαθέσιμων ποικιλιών, η εμπορική παραγωγή βασίζεται σε πολύ μικρότερο αριθμό. Ο OECD αναφέρει ότι περίπου 100 ποικιλίες καλλιεργούνται εμπορικά σε σημαντική κλίμακα, με ονόματα όπως Fuji, Gala, Golden Delicious, Granny Smith και Jonagold να συγκαταλέγονται στις πιο γνωστές διεθνώς.
Γιατί δεν βρίσκονται όλες οι ποικιλίες στην αγορά;
Η εμπορική επιτυχία ενός μήλου δεν εξαρτάται αποκλειστικά από τη γεύση του. Οι παραγωγοί και οι αλυσίδες διανομής χρειάζονται ποικιλίες που δίνουν σταθερή παραγωγή, αντέχουν στη μεταφορά και μπορούν να παραμείνουν σε καλή κατάσταση για αρκετό χρονικό διάστημα.
Αυτό έχει ως αποτέλεσμα πολλές παλιές ή τοπικές ποικιλίες να καλλιεργούνται σήμερα μόνο σε μικρούς οπωρώνες, σε ειδικές συλλογές ή από παραγωγούς που ενδιαφέρονται για τη διατήρηση της αγροτικής βιοποικιλότητας.
Μάλιστα, επιστημονικές πηγές αναφέρουν ότι παγκοσμίως έχουν περιγραφεί ιστορικά περισσότερες από 10.000 ποικιλίες μήλων, αν και δεν είναι όλες διαθέσιμες σήμερα και ορισμένες μπορεί να καταγράφονται με διαφορετικά ονόματα σε διαφορετικές χώρες.
Γι’ αυτό και δεν υπάρχει ένας απόλυτα σταθερός αριθμός. Ως γενική απάντηση, υπάρχουν πάνω από 7.500 αναγνωρισμένες ποικιλίες καλλιεργούμενων μήλων παγκοσμίως, ενώ ο συνολικός αριθμός των ποικιλιών που έχουν δημιουργηθεί και καταγραφεί ιστορικά είναι πιθανότατα αρκετά μεγαλύτερος.
Η μεγάλη αυτή ποικιλομορφία εξηγεί γιατί δύο μήλα μπορεί να διαφέρουν τόσο πολύ μεταξύ τους, παρότι ανήκουν στο ίδιο καλλιεργούμενο είδος. Πίσω από τις λίγες επιλογές που εμφανίζονται συνήθως στα ράφια υπάρχει ένας πολύ μεγαλύτερος κόσμος γεύσεων, αρωμάτων και χαρακτηριστικών.
