Αν και εξακολουθεί μέχρι και σήμερα να είναι μέλος της Κοινοπολιτείας των Εθνών, η Νέα Ζηλανδία έχει δώσει αμέτρητους αγώνες προκειμένου να αποποιηθεί κάθε καταλοίπου της πολυτάραχης αποικιοκρατικής της ιστορίας, με τους αγώνες να συνεχίζονται ακόμα και μετά τη θέσπιση της ανεξαρτησίας του νησιωτικού κράτους, το 1947.
Η Νέα Ζηλανδία κατοικήθηκε για πρώτη φορά από μετανάστες που, με αφετηρία την Ανατολική Πολυνησία, δημιούργησαν την αυτόχθονη κοινότητα των Μαορί. Όπως συνέβη με κάθε κράτος που υπέπεσε στη λαίλαπα της αποικιοκρατίας, οι Βρετανοί κατακτητές επιχείρησαν να εξαφανίσουν από το χάρτη κάθε ίχνος των ιθαγενών της Αοτεαρόα, όπως ήταν γνωστή η προ-αποικιακή Νέα Ζηλανδία.
Στο πλαίσιο τόσο της προαγωγής της σημασίας που έχει η διατήρηση της κουλτούρας των Μαορί για τις νεότερες -και όχι μόνο- γενιές του ιθαγενούς πληθυσμού της Νέας Ζηλανδίας, όσο και της έμπρακτης υποστήριξης της Τζασίντα Άρντερν, μιας από τις πλέον προοδευτικές πρωθυπουργούς της χώρας, η μειονότητα των Μαορί διεκδικεί και κερδίζει αποζημιώσεις για τα δεινά της αποικιοκρατίας.
Οι διεκδικήσεις από τη μειονότητα των Μαορί
Οι προσπάθειες των ιθαγενών της Νέας Ζηλανδίας ανέκαθεν βρίσκονταν έτη φωτός μπροστά σε σχέση με εκείνες τρίτων πρώην αποικιών, ως προς τη διαχείριση του αποικιοκρατικού τους παρελθόντος. Με τη Συνθήκη του Γουαϊτάνγκι, ένα σύντομο έγγραφο με τεράστια, όμως, ιστορική σημασία, καθώς προστατεύει τη νομική υπόσταση του λαού των Μαορί, οι αυτόχθονες της Αοτεαρόα απέκτησαν τη δυνατότητα να διεκδικήσουν χρηματικές και μη αποζημιώσεις απέναντι στο Στέμμα, με αφορμή μία ακόμα προσπάθεια αφανισμού ενός λαού και της κουλτούρας του δια χειρός της πάλαι ποτέ Βρετανικής Αυτοκρατορίας.
Η επίσημη απολογία του Στέμματος
«Το Στέμμα αναγνωρίζει ότι η σχέση του με τους ιθαγενείς Ngāti Maru (σ.σ. μία από τις επιμέρους φυλετικές ομάδες των Μαορί) χαρακτηρίζεται από απώλεια της γης, της ταυτότητας και της αυτονομίας τους. Για τους Ngāti Maru, η απώλεια αυτή άφησε για κληρονομιά τον διωγμό και την οικειοποίηση», δήλωσε ο Andrew Little, Νεοζηλανδός Υπουργός με τομέα ευθύνης τα θέματα που αφορούν στη Συνθήκη του Γουαϊτάνγκι, που τεκμαίρεται από πολλούς ως το έγγραφο ίδρυσης του κράτους της Νέας Ζηλανδίας, προτού απολογηθεί εκ μέρους του Στέμματος για τα βάσανα που βίωσαν οι αυτόχθονες από τους Βρετανούς αποικιοκράτες.
Η καταβολή των αποζημιώσεων
Η απολογία για τις εχθροπραξίες και την επιβολή μέτρων οικονομικού αποκλεισμού από το Στέμμα, που ξεκίνησε με την άφιξη των Βρετανών αποικιοκρατών, δεν επαρκεί για το λαό των Μαορί, που ανέκαθεν επιζητούσε χρηματικές αποζημιώσεις για την απώλεια της γης του. Διαβάζοντας μια εκτενή λίστα με τις απώλειες των Μαορί, ο Andrew Little δεσμεύτηκε για την καταβολή του ποσού των 30 εκατομμυρίων δολαρίων, συν τόκους, καθώς και για την επιστροφή 16 τοποθεσιών πολιτισμικής σημασίας. Στο πρόγραμμα των αποζημιώσεων προστέθηκε και το ποσό του 1,23 εκατομμυρίου δολαρίων για την πολιτισμική αναζωογόνηση και την ενίσχυση του δικαιώματος των Ngāti Maru να διεκδικήσουν εκ νέου το δάσος Te Wera.
Η ιστορική σπουδαιότητα της απόφασης
Οι έντονες προσπάθειες των Μαορί είχαν ως πηγή έμπνευσης ένα από τα σπουδαιότερα κινήματα διεκδίκησης δικαιωμάτων στην Ιστορία, εκείνο των Ηνωμένων Πολιτειών κατά τις δεκαετίες του ‘60 και ‘70. Η Νέα Ζηλανδία, όμως, έκανε, εν πολλοίς, αυτό που οι Ηνωμένες Πολιτείες αρνούνται να επιχειρήσουν: δημιούργησε ένα σύστημα αποζημιώσεων που αναγνωρίζει το φαύλο παρελθόν, αποκαθιστά τις υλικές και ηθικές βλάβες και επιζητά την ισότητα μιας μειονότητας απέναντι στο νόμο. Και, φυσικά, το πιο σημαντικό: αφηγείται την ιστορία ενός φτωχού λαού που υπέστη αμέτρητες βαρβαρότητες για χάρη της οικονομικής ευημερίας μιας Αυτοκρατορίας. Για το λόγο αυτό, η απόφαση της καταβολής των αποζημιώσεων ενέχει ασύλληπτη ιστορική σημασία για την εθνοτική μειονότητα των Μαορί, το κράτος της Νέας Ζηλανδίας και τις διμερείς τους σχέσεις.
Το μέλλον των πρώην αποικιών
Αν και η πρώτη απολογία της Μεγάλης Βρετανίας για την αποικιοποίηση της γης των Μαορί πραγματοποιήθηκε επί Ελισάβετ Β’, η ιστορική αυτή στιγμή δείχνει ένα διαφορετικό πρόσωπο του Στέμματος, καλωσορίζοντάς το μεν σε μία νέα εποχή, ανεγείροντας δε τα ίδια ερωτήματα σχετικά με τα κατάλοιπα της αποικιοκρατίας. Η στάση της κυβέρνησης του Εργατικού Κόμματος της Νέας Ζηλανδίας αφήνει περιθώρια για νέες διεκδικήσεις, όπως εκείνη της υιοθέτησης της γλώσσας των Μαορί ως πρώτη επίσημη γλώσσα της Νέας Ζηλανδίας. Ο πλέον σπουδαίος αντίκτυπος, ωστόσο, είναι η δημιουργία προηγούμενου της έμπρακτης αναγνώρισης των λαθών του παρελθόντος, που ενθαρρύνει αμέτρητους αυτόχθονες λαούς να πράξουν αναλόγως.
Πηγές: www.vox.com, www.justiceinfo.net, www.nytimes.com, en.wikipedia.org
