Για πολλά χρόνια υπάρχει διχόνοια στον ακαδημαϊκό κόσμο, ως προς τον ορισμό της δημιουργικότητας. Τι σημαίνει τελικά το να είναι κάποιος δημιουργικός;
Η επικρατούσα άποψη υποστηρίζει ότι η δημιουργικότητα προϋποθέτει δύο αποτελέσματα, την καινοτομία αλλά και την λειτουργικότητα.
Όπως και η ευφυΐα, μπορεί να θεωρηθεί ένα χαρακτηριστικό που όλοι κατέχουν σε κάποιο βαθμό – όχι μόνο οι δημιουργικές “ιδιοφυΐες” όπως ο Πικάσο και ο Στιβ Τζομπς.
Τι είναι η δημιουργικότητα;
Η δημιουργικότητα δεν είναι μόνο η ικανότητά μας να ζωγραφίζουμε μια εικόνα ή να σχεδιάζουμε ένα προϊόν. Όλοι μας πρέπει να σκεφτόμαστε δημιουργικά στην καθημερινή μας ζωή, είτε πρόκειται για το πώς θα φτιάξουμε δείπνο χρησιμοποιώντας τα περισσεύματα ή για το πώς θα φτιάξουμε μια αποκριάτικη στολή από τα ρούχα της ντουλάπας μας.
Οι δημιουργικές εργασίες κυμαίνονται από αυτό που οι ερευνητές αποκαλούν “μικρής κλίμακας” δημιουργικότητα – δημιουργώντας ένα διακοσμητικό, φτιάχνοντας ένα δώρο γενεθλίων ή επινοώντας ένα αστείο ανέκδοτο – μέχρι τη “μεγάλη κλίμακα” δημιουργικότητας: γράφοντας μια ομιλία, συνθέτοντας ένα ποίημα ή σχεδιάζοντας ένα επιστημονικό πείραμα.
Ο δημιουργικός εγκέφαλος
Οι ερευνητές της ψυχολογίας και των νευροεπιστημών έχουν αρχίσει να εντοπίζουν διαδικασίες σκέψης και περιοχές του εγκεφάλου που σχετίζονται με τη δημιουργικότητα.
Πρόσφατα στοιχεία δείχνουν ότι η δημιουργικότητα περιλαμβάνει μια σύνθετη αλληλεπίδραση μεταξύ αυθόρμητης και ελεγχόμενης σκέψης – την ικανότητα τόσο του αυθόρμητου brainstorming όσο και της σκόπιμης αξιολόγησής τους για να διαπιστωθεί αν θα λειτουργήσουν πραγματικά.
Τα ευρήματα δείχνουν ότι ο δημιουργικός εγκέφαλος είναι διαφορετικά “καλωδιωμένος” και ότι οι δημιουργικοί άνθρωποι είναι πιο ικανοί να εμπλέκουν συστήματα του εγκεφάλου που συνήθως δεν συνεργάζονται μεταξύ τους.
Μπορούμε να γίνουμε πιο δημιουργικοί;
Είναι ενδιαφέρον ότι τα αποτελέσματα συνάδουν με πρόσφατες μελέτες fMRI σε επαγγελματίες καλλιτέχνες, συμπεριλαμβανομένων των μουσικών της τζαζ που αυτοσχεδιάζουν μελωδίες, των ποιητών που γράφουν νέους στίχους ποίησης και των εικαστικών καλλιτεχνών που σχεδιάζουν ιδέες για το εξώφυλλο ενός βιβλίου.
Χρειάζεται μελλοντική έρευνα για να προσδιοριστεί αν αυτά τα δίκτυα είναι εύπλαστα ή σχετικά σταθερά. Για παράδειγμα, η παρακολούθηση μαθημάτων ζωγραφικής οδηγεί σε μεγαλύτερη συνδεσιμότητα μέσα σε αυτά τα δίκτυα του εγκεφάλου; Είναι δυνατόν να ενισχυθεί η γενική ικανότητα δημιουργικής σκέψης μέσω της τροποποίησης των συνδέσεων των δικτύων; Προς το παρόν, τα ερωτήματα αυτά παραμένουν αναπάντητα.
