Το κρεμμύδι αποτελεί βασικό συστατικό σε αμέτρητες συνταγές παγκοσμίως. Ωστόσο, σχεδόν όλοι έχουν βιώσει τη δυσάρεστη εμπειρία των δακρύων κατά τη διάρκεια του καθαρισμού ή του κοψίματός του. Γιατί όμως ένα τόσο συνηθισμένο λαχανικό προκαλεί αυτή την αντίδραση; Η απάντηση κρύβεται σε μια εντυπωσιακή χημική διαδικασία που ενεργοποιείται τη στιγμή που κόβουμε το κρεμμύδι.
Τι συμβαίνει όταν κόβουμε ένα κρεμμύδι;
Όταν το κρεμμύδι είναι άθικτο, οι χημικές ουσίες που περιέχει παραμένουν αποθηκευμένες σε διαφορετικά τμήματα των κυττάρων του. Μόλις το κόψουμε, τα κύτταρα σπάνε και οι ουσίες αυτές έρχονται σε επαφή μεταξύ τους. Τότε ενεργοποιούνται ειδικά ένζυμα που μετατρέπουν ορισμένες ενώσεις θείου σε νέα χημικά συστατικά.
Το αέριο που προκαλεί τα δάκρυα
Η αντίδραση αυτή οδηγεί στη δημιουργία μιας πτητικής ουσίας που απελευθερώνεται στον αέρα. Όταν το αέριο φτάσει στα μάτια μας, αντιδρά με την υγρασία της επιφάνειάς τους και δημιουργεί μια ήπια ερεθιστική ουσία. Ο εγκέφαλος αντιλαμβάνεται τον ερεθισμό ως απειλή και δίνει εντολή στους δακρυϊκούς αδένες να παράγουν περισσότερα δάκρυα, με σκοπό να ξεπλύνουν και να απομακρύνουν την ερεθιστική ουσία.
Γιατί κάποιοι άνθρωποι δακρύζουν περισσότερο;
Η αντίδραση δεν είναι ίδια για όλους. Ορισμένοι άνθρωποι είναι πιο ευαίσθητοι στις ενώσεις που απελευθερώνει το κρεμμύδι, ενώ άλλοι επηρεάζονται λιγότερο. Επίσης, η ποικιλία του κρεμμυδιού παίζει ρόλο. Τα πιο πικάντικα ή δυνατά κρεμμύδια περιέχουν συνήθως μεγαλύτερες ποσότητες θειούχων ενώσεων και τείνουν να προκαλούν περισσότερα δάκρυα.
Υπάρχουν τρόποι να μειώσουμε τα δάκρυα;
Υπάρχουν αρκετά μικρά κόλπα που μπορούν να βοηθήσουν:
- Η ψύξη του κρεμμυδιού στο ψυγείο πριν από το κόψιμο μειώνει την απελευθέρωση των πτητικών ουσιών.
- Ένα πολύ κοφτερό μαχαίρι προκαλεί μικρότερη καταστροφή των κυττάρων.
- Ο καλός αερισμός της κουζίνας βοηθά στην απομάκρυνση των αερίων.
- Η χρήση προστατευτικών γυαλιών μπορεί να περιορίσει σημαντικά τον ερεθισμό των ματιών.
Μια φυσική άμυνα του φυτού
Οι επιστήμονες πιστεύουν ότι η παραγωγή αυτών των ουσιών αποτελεί αμυντικό μηχανισμό του κρεμμυδιού απέναντι σε έντομα και ζώα που θα επιχειρούσαν να το καταναλώσουν. Με άλλα λόγια, τα δάκρυα που προκαλεί στους ανθρώπους είναι μια παρενέργεια ενός συστήματος προστασίας που ανέπτυξε το φυτό κατά την εξέλιξή του.
Το κλάμα που προκαλεί το κρεμμύδι δεν είναι τυχαίο αλλά αποτέλεσμα μιας πολύπλοκης χημικής αντίδρασης που ξεκινά μόλις κοπούν τα κύτταρά του. Η απελευθέρωση ειδικών ενώσεων θείου ερεθίζει τα μάτια και ενεργοποιεί την παραγωγή δακρύων ως μηχανισμό άμυνας του οργανισμού. Παρότι η διαδικασία είναι ενοχλητική, αποτελεί ένα από τα πιο ενδιαφέροντα παραδείγματα του πώς η φύση έχει εξοπλίσει τα φυτά με αποτελεσματικούς τρόπους προστασίας.
Πηγή: npr.org
