Μία ομάδα Αμερικανών και Ελβετών ερευνητών, αποφάσισε να ερευνήσει σε βάθος, τη σχέση χρήματος και τιμιότητας. Ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός, ότι στην ομάδα συμμετείχαν επιστήμονες από διάφορους επιστημονικούς τομείς, της πληροφορικής, του μάνατζμεντ και των οικονομικών.
Επρόκειτο για ένα «κοινωνικό πείραμα», όπου οι επιστήμονες βγήκαν από το χώρο του εργαστηρίου, για να μελετήσουν τις αντιδράσεις των ανθρώπων σε «πραγματικές συνθήκες», έξω, στην πραγματική, καθημερινή ζωή.
Η ιδέα πίσω από το πείραμα ήταν απλή: Έντεκα άντρες και δύο γυναίκες ταξίδεψαν σε 355 μεγάλες πόλεις, σε 40 διαφορετικές χώρες, ανάμεσά τους και η Ελλάδα και «έχασαν» 17.000 πορτοφόλια.
Ο σκοπός του πειράματος
Στόχος των επιστημόνων ήταν, να δουν, πόσο, διαφορετικά θα αντιδρούσαν οι πολίτες διαφορετικών χωρών, όταν έφτανε στα χέρια τους ένα χαμένο πορτοφόλι. Θα το επέστρεφαν; Θα κρατούσαν τα χρήματα; Ποιά ήταν η λογική και τα κίνητρα πίσω από την αντίδρασή τους;
Παραδόθηκαν 17.000 «χαμένα» πανομοιότυπα πλαστικά πορτοφόλια σε διάφορες δημόσιες υπηρεσίες, τράπεζες, ταχυδρομεία, σε ξενοδοχεία, εστιατόρια κλπ.
Κάθε πορτοφόλι εκτός από χρήματα, περιείχε τρεις επαγγελματικές κάρτες με τα στοιχεία του ιδιοκτήτη (αυτός ήταν πάντα άνδρας) ή το e-mail του, ένα κλειδί, καθώς και μια λίστα με ψώνια.
Το ποσό που είχαν τα πορτοφόλια ήταν 13.45 δολάρια (στο νόμισμα κάθε χώρας). Να σημειωθεί πως κάποια πορτοφόλια, δεν είχαν καθόλου χρήματα.
Το πείραμα διεξήχθη ως εξής: ένας άγνωστος, ο οποίος είναι στην πραγματικότητα συνεργός του ερευνητή, παραδίδει ένα πορτοφόλι στην ρεσεψιόν μιας τυχαίας δημόσιας υπηρεσίας, ενός ξενοδοχείου, ενός εστιατορίου, μιας τράπεζας, κ.α.
Ισχυρίζεται, ότι το βρήκε έξω και το αφήνει στον υπάλληλο. Του ζητά τέλος, να προσπαθήσει αυτός να βρει τον ιδιοκτήτη του και να το παραδώσει, γιατί ο ίδιος έχει μια επείγουσα δουλειά και δεν μπορεί να το αναλάβει.
Οι ερευνητές υπέθεσαν, ότι οι υπάλληλοι της ρεσεψιόν, ήταν πιθανότερο να αναζητήσουν τον ιδιοκτήτη αν το πορτοφόλι δεν είχε χρήματα.
Δε συνέβη όμως αυτό!
Στις 38 από τις 40 πόλεις, το μεγαλύτερο ποσοστό των υπαλλήλων, αναζήτησαν τον ιδιοκτήτη και επέστεψαν τα πορτοφόλια, που ΕΙΧΑΝ χρήματα. Στις υπόλοιπες δύο χώρες, η διαφορά δεν ήταν στατιστικά σημαντική.
Η χώρα μας βρίσκεται κάπου στη μέση. Συγκεκριμένα:
- 51% των πορτοφολιών με χαρτονομίσματα επιστράφηκαν στον ιδιοκτήτη σε σύγκριση με αυτά που περιείχαν μόνο κάποια κέρματα, όπου επιστράφηκαν το 40%.
- Από τα πορτοφόλια που επιστράφηκαν το 98% περιείχε μέσα όλα τα χρήματα!
- Μεγαλύτερο ποσοστό πορτοφολιών με πολλά χρήματα επιστράφηκε.
- Επιστράφηκαν πολύ περισσότερα πορτοφόλια με χρήματα, ανεξάρτητα από το ποσό, αν περιείχαν και κλειδιά, από ότι πορτοφόλια με χρήματα αλλά χωρίς κλειδιά. Τα κλειδιά θεωρήθηκαν σημαντικά για τον ιδιοκτήτη, όποτε και συμπεριφέρθηκαν αλτρουιστικά. (εκτός φυσικά από επίδοξους διαρρήκτες)
- Σε 38 από τις 40 χώρες, που έγινε το πείραμα, διαπιστώθηκε ότι τα πορτοφόλια με μικροποσά είχαν λιγότερες πιθανότητες να επιστραφούν από αυτά με μεγάλα ποσά.
Οι ερευνητές εξεπλάγησαν
Τα ποσοστά «τιμιότητας» ήταν πολύ μεγαλύτερα από αυτά που περίμεναν. Σκέφτηκαν, μήπως το ποσό των 13.45 δολαρίων, ήταν πολύ μικρό για βάλει κάποιον σε πειρασμό. Έτσι επανέλαβαν το πείραμα, αυξάνοντας χρήματα μέχρι και 94 δολάρια.
Αλλά και πάλι διαψεύστηκαν
Το 72% των πορτοφολιών με πολλά χρήματα επιστράφηκαν, εν αντιθέσει με το 61% αυτών που περιείχαν λίγα χρήματα αλλά και το 46% αυτών που δεν περιείχαν καθόλου χρήματα.
Να σημειωθεί, ότι ο παράγοντας των κυρώσεων και του φόβου (κάμερες ασφαλείας, παρουσία τρίτου προσώπου, ενημέρωση του εργοδότη κλπ.) ελέγχθηκε και δε φάνηκε να παίζει ρόλο, στο πως, τελικά αντέδρασαν οι άνθρωποι.
Παρά τις διαφορές, που παρατηρήθηκαν ανάμεσα στις διάφορες χώρες, το γενικό συμπέρασμα ήταν ένα: όσο περισσότερα χρήματα είχε ένα πορτοφόλι, τόσο πιθανότερο ήταν να επιστραφεί στον κάτοχό του.
Όπως φαίνεται λοιπόν, περισσότεροι άνθρωποι, από όσοι νομίζουμε, συμπεριφέρονται αλτρουιστικά, έχουν το κίνητρο να μπουν στη θέση του άλλου και να πράξουν το σωστό. Οι άνθρωποι στην πλειοψηφία τους, θέλουν να θεωρούν τον εαυτό τους ως τίμιο και όχι ως κλέφτη. Το ψυχολογικό κόστος, που θα υποστούν, τους αποτρέπει από το να αφήσουν μία κλοπή να βαρύνει τη συνείδηση τους.
Σε μια νέα έρευνα, σε Αμερική, Αγγλία και Πολωνία, τα υποκείμενα ρωτήθηκαν πόσο «κλέφτες» θα ένιωθαν, αν κρατούσαν ένα πορτοφόλι που δεν τους ανήκει, με ή χωρίς χρήματα. Τα αποτελέσματα έδειξαν πως όσο πιο πολλά χρήματα περιείχε το πορτοφόλι τόσο πιο κλέφτες αισθάνονται αυτοί που το κρατάνε. Στις τρεις αυτές χώρες είχαν επιστραφεί και περισσότερα πορτοφόλια με τα μεγάλα χρηματικά ποσά.
Μήπως τελικά οι άνθρωποι είναι περισσότερο έντιμοι και εμείς υπερβολικά καχύποπτοι;
Και όπως επισημαίνει ο καθηγητής οικονομικών του Πανεπιστημίου του Michigan, Alain Cohn, «πολλές φορές υποθέτουμε λανθασμένα πως οι συνάνθρωποι μας, θα συμπεριφερθούν εγωιστικά και για δικό τους όφελος.
Στην πραγματικότητα, μία εικόνα του εαυτού τους ως ειλικρινή και έντιμα άτομα, είναι πιο σημαντική για αυτούς από ένα βραχυπρόθεσμο οικονομικό κέρδος».
Πηγές: www.latimes.com, www.theguardian.com
