Μπορεί η πλήξη να μας σκοτώσει;

Η φράση «πεθαίνω από την πλήξη» χρησιμοποιείται συνήθως υπερβολικά. Η ίδια η πλήξη δεν θεωρείται άμεση αιτία θανάτου, ούτε υπάρχει κάποιος βιολογικός μηχανισμός που να κάνει έναν άνθρωπο να πεθαίνει απλώς επειδή βαριέται. Παρ’ όλα αυτά, η χρόνια ή έντονη πλήξη μπορεί να συνδέεται με συμπεριφορές και καταστάσεις που επιβαρύνουν την υγεία.

Η επιστημονική έρευνα δείχνει ότι η τάση να βιώνεται συχνά πλήξη σχετίζεται με περισσότερο άγχος, καταθλιπτικά συμπτώματα, παρορμητικότητα, χρήση ουσιών και άλλες δυσλειτουργικές συμπεριφορές. Αυτό δεν σημαίνει ότι η πλήξη προκαλεί απαραίτητα αυτά τα προβλήματα. Συχνά αποτελεί μέρος ενός ευρύτερου συνδυασμού κοινωνικών, ψυχολογικών και υγειονομικών παραγόντων.

Υπάρχει πραγματικά σύνδεση ανάμεσα στην πλήξη και τη θνησιμότητα;

Μια από τις πιο γνωστές μελέτες για το θέμα δημοσιεύθηκε το 2010 με τον χαρακτηριστικό τίτλο «Bored to death?». Οι ερευνητές χρησιμοποίησαν στοιχεία από τη μελέτη Whitehall II και παρακολούθησαν 7.524 άνδρες και γυναίκες δημοσίους υπαλλήλους στο Λονδίνο, οι οποίοι στην αρχή της έρευνας ήταν ηλικίας 35 έως 55 ετών.

Οι συμμετέχοντες είχαν ερωτηθεί πόσο συχνά αισθάνονταν πλήξη. Όσοι δήλωναν πολύ υψηλά επίπεδα πλήξης παρουσίαζαν μεγαλύτερη θνησιμότητα κατά τη διάρκεια της μακροχρόνιας παρακολούθησης. Η μελέτη βρήκε επίσης συσχέτιση με θανάτους από καρδιαγγειακά αίτια.

Το κρίσιμο σημείο, όμως, είναι ότι οι ίδιοι οι ερευνητές δεν υποστήριξαν ότι η πλήξη «σκοτώνει» άμεσα. Τόνισαν ότι πιθανότατα λειτουργεί ως δείκτης άλλων παραγόντων κινδύνου. Οι άνθρωποι που ανέφεραν περισσότερη πλήξη είχαν, μεταξύ άλλων, χαμηλότερη φυσική δραστηριότητα, χειρότερη αυτοαξιολόγηση της υγείας και διαφορετικό κοινωνικοοικονομικό προφίλ.

Επομένως, η σωστή ερμηνεία δεν είναι ότι κάποιος μπορεί κυριολεκτικά να «πεθάνει από βαρεμάρα». Είναι ότι η χρόνια πλήξη μπορεί να συνοδεύει έναν τρόπο ζωής ή μια ψυχολογική κατάσταση που αυξάνει έμμεσα τους κινδύνους για την υγεία.

Γιατί η χρόνια πλήξη μπορεί να γίνει πρόβλημα;

Η προσωρινή πλήξη είναι φυσιολογική. Μπορεί να εμφανιστεί σε μια βαρετή συνάντηση, σε μια μεγάλη αναμονή ή κατά τη διάρκεια μιας επαναλαμβανόμενης εργασίας. Υπάρχει όμως διαφορά ανάμεσα σε μια περιστασιακή στιγμή πλήξης και στη σταθερή τάση κάποιου να αισθάνεται ότι τίποτα δεν τον ενδιαφέρει.

Η χρόνια πλήξη φαίνεται να συνδέεται ιδιαίτερα με δυσκολίες στη ρύθμιση της προσοχής και της συμπεριφοράς. Πρόσφατη ανασκόπηση του 2026 τη συνδέει με ένα ευρύ φάσμα ψυχολογικών προβλημάτων, μεταξύ των οποίων διαταραχές διάθεσης και άγχους, εξαρτήσεις και δυσκολίες αυτορρύθμισης. Οι ερευνητές επισημαίνουν πάντως ότι η σχέση είναι σύνθετη και δεν αποδεικνύει απλή σχέση αιτίας και αποτελέσματος.

Η πλήξη μπορεί επίσης να οδηγήσει ορισμένους ανθρώπους στην αναζήτηση έντονων ερεθισμάτων. Έχουν καταγραφεί συσχετίσεις με υπερφαγία, αυξημένη κατανάλωση αλκοόλ ή άλλων ουσιών, τυχερά παιχνίδια και ριψοκίνδυνες συμπεριφορές.

Υπάρχει ακόμη και ένα γνωστό πείραμα στο οποίο ορισμένοι συμμετέχοντες προτίμησαν να προκαλέσουν στον εαυτό τους ένα δυσάρεστο ηλεκτρικό ερέθισμα αντί να μείνουν για λίγα λεπτά μόνοι χωρίς κάποια δραστηριότητα. Το εύρημα δεν σημαίνει ότι η πλήξη οδηγεί γενικά σε αυτοτραυματισμό, δείχνει όμως πόσο δυσάρεστη μπορεί να γίνει η έλλειψη νοητικής διέγερσης για ορισμένους ανθρώπους.

Είναι πάντα κακή η πλήξη;

Όχι. Η πλήξη δεν χρειάζεται να αντιμετωπίζεται σαν ασθένεια. Σε μικρές δόσεις μπορεί ακόμη και να λειτουργήσει σαν χρήσιμο μήνυμα: κάτι στην παρούσα κατάσταση δεν προκαλεί αρκετό ενδιαφέρον και χρειάζεται αλλαγή.

Ένα διάστημα χωρίς συνεχή ερεθίσματα μπορεί να δημιουργήσει χώρο για σκέψη, δημιουργικότητα ή αναζήτηση μιας νέας δραστηριότητας. Το πρόβλημα εμφανίζεται περισσότερο όταν η πλήξη γίνεται επίμονη, συνοδεύεται από απάθεια και το άτομο δυσκολεύεται να βρει νόημα ή ενδιαφέρον σχεδόν σε οτιδήποτε.

Σε αυτές τις περιπτώσεις μπορεί να είναι χρήσιμη η αλλαγή της καθημερινής ρουτίνας. Φυσική δραστηριότητα, κοινωνικές επαφές, εκμάθηση μιας νέας δεξιότητας, δημιουργικές δραστηριότητες και στόχοι που απαιτούν πραγματική συγκέντρωση μπορούν να προσφέρουν περισσότερη ουσιαστική διέγερση.

Χρειάζεται επίσης να αποφεύγεται η αυτόματη κάλυψη κάθε στιγμής πλήξης με κινητό τηλέφωνο ή ατελείωτο περιεχόμενο. Η συνεχής αναζήτηση γρήγορων ερεθισμάτων μπορεί να κάνει τις πιο αργές δραστηριότητες να φαίνονται ακόμη λιγότερο ενδιαφέρουσες.

Αν η επίμονη πλήξη συνοδεύεται από έντονη θλίψη, απώλεια ενδιαφέροντος για δραστηριότητες που παλαιότερα ήταν ευχάριστες, κοινωνική απόσυρση ή σημαντικές αλλαγές στον ύπνο και στην καθημερινή λειτουργικότητα, χρειάζεται αξιολόγηση από επαγγελματία ψυχικής υγείας. Η πλήξη μπορεί σε αυτές τις περιπτώσεις να αποτελεί σύμπτωμα ενός βαθύτερου προβλήματος και όχι το ίδιο το πρόβλημα.

Άρα, μπορεί η πλήξη να μας σκοτώσει; Όχι άμεσα. Υπάρχουν όμως ενδείξεις ότι η χρόνια πλήξη συνδέεται με ψυχολογικούς και συμπεριφορικούς παράγοντες που μπορούν να επηρεάσουν μακροπρόθεσμα την υγεία.

Ίσως λοιπόν η φράση «πεθαίνω από την πλήξη» να μην είναι κυριολεκτικά σωστή, αλλά κρύβει μια μικρή επιστημονική αλήθεια: όταν η πλήξη γίνεται μόνιμη κατάσταση ζωής, αξίζει να μην αγνοείται.