Τα τελευταία χρόνια, το Διαδίκτυο και ειδικά τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης έχουν γεμίσει με περιεχόμενο γύρω από τη ΔΕΠΥ (Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής και Υπερκινητικότητας). Βίντεο, λίστες «συμπτωμάτων» και εμπειρίες χρηστών έχουν δημιουργήσει ένα παράδοξο φαινόμενο: πολλοί άνθρωποι πιστεύουν ότι έχουν ΔΕΠΥ, χωρίς ποτέ να έχουν διαγνωστεί επίσημα. Τι συμβαίνει όμως πραγματικά; Πρόκειται για μαζική αυτοπαρατήρηση ή για μια νέα μορφή παρεξήγησης γύρω από την ψυχική υγεία;
Η εποχή της υπερπληροφόρησης και της ταύτισης
Η διάδοση της ψυχολογικής πληροφορίας στο Tik Tok, το Instagram ή το YouTube έχει βοηθήσει να αποστιγματιστούν οι ψυχικές διαταραχές. Όμως, έχει δημιουργήσει και ένα νέο φαινόμενο: την «ψυχολογική ταύτιση». Όταν βλέπουμε βίντεο που περιγράφουν κοινές εμπειρίες — όπως αφηρημάδα, αναβλητικότητα, δυσκολία συγκέντρωσης ή συναισθηματικές διακυμάνσεις — είναι εύκολο να σκεφτούμε: «Αυτό είμαι εγώ!».
Η αλήθεια είναι πως πολλά από αυτά τα «συμπτώματα» είναι καθολικά ανθρώπινα και δεν αποτελούν από μόνα τους ένδειξη ΔΕΠΥ. Η δυσκολία συγκέντρωσης, για παράδειγμα, μπορεί να προέρχεται από άγχος, υπερβολική χρήση οθονών, έλλειψη ύπνου ή υπερκόπωση — όχι απαραίτητα από νευροαναπτυξιακή διαταραχή.
Η ψυχολογία της αυτοδιάγνωσης
Η ανάγκη να βάλουμε «όνομα» σε ό,τι μας δυσκολεύει είναι βαθιά ανθρώπινη. Μέσα από τις αυτοδιαγνώσεις, οι άνθρωποι προσπαθούν να κατανοήσουν τη συμπεριφορά τους, να νιώσουν λιγότερη ενοχή και περισσότερη αποδοχή. Πολλοί ανακουφίζονται στην ιδέα ότι η δυσκολία τους έχει εξήγηση — ειδικά σε έναν κόσμο που απαιτεί διαρκή συγκέντρωση, οργάνωση και παραγωγικότητα.
Ωστόσο, οι ειδικοί τονίζουν ότι η ΔΕΠΥ είναι μια πολύπλοκη νευροαναπτυξιακή διαταραχή με σαφή διαγνωστικά κριτήρια: η εμφάνιση των συμπτωμάτων από την παιδική ηλικία, η διάρκεια τους στον χρόνο και η σημαντική επίδραση στην καθημερινή λειτουργικότητα. Δεν είναι απλώς «δυσκολεύομαι να συγκεντρωθώ».
Ο ρόλος των social media
Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης λειτουργούν συχνά ως καθρέφτης της συλλογικής κόπωσης. Σε έναν κόσμο γεμάτο περισπασμούς, η υπερφόρτωση πληροφοριών κάνει όλους μας να αισθανόμαστε λίγο «αφηρημένοι» ή «ανήσυχοι». Έτσι, όταν βλέπουμε βίντεο που περιγράφουν αυτά τα συναισθήματα υπό την ετικέτα «ADHD», εύκολα υιοθετούμε την ταμπέλα.
Επιπλέον, ο αλγόριθμος των social media ενισχύει τη διάδοση τέτοιου περιεχομένου. Όσο περισσότερο αλληλεπιδρά κάποιος με ψυχολογικά θέματα, τόσο περισσότερα παρόμοια βίντεο του εμφανίζονται — δημιουργώντας έναν φαύλο κύκλο ενίσχυσης της πεποίθησης.
Η ισορροπία ανάμεσα στην επίγνωση και την υπεραπλούστευση
Η ενημέρωση για τη ΔΕΠΥ και άλλες διαταραχές είναι σημαντική, αρκεί να συνοδεύεται από κριτική σκέψη. Το να αναγνωρίζουμε δυσκολίες στη συγκέντρωση δεν σημαίνει ότι πρέπει να αυτοδιαγνωστούμε. Η σωστή πορεία είναι να ζητήσουμε επαγγελματική αξιολόγηση από ψυχολόγο ή ψυχίατρο, ώστε να κατανοήσουμε αν πράγματι πρόκειται για ΔΕΠΥ ή για κάτι άλλο.
Δεν έχουμε όλοι ΔΕΠΥ — έχουμε, όμως, όλοι λόγους να νιώθουμε αποσυντονισμένοι σε έναν υπερβολικά απαιτητικό κόσμο. Η αυξανόμενη συζήτηση γύρω από τη ΔΕΠΥ είναι ένα θετικό βήμα για την αποδοχή της ψυχικής διαφορετικότητας. Αρκεί να θυμόμαστε ότι η γνώση δεν αντικαθιστά τη διάγνωση, και ότι η ψυχική υγεία χρειάζεται φροντίδα, όχι ετικέτες.
Πηγή: psychology.org.
