Όταν μιλάμε για το καλοκαίρι, σκεφτόμαστε συνήθως ήλιο, θάλασσα, όμορφες στιγμές, διακοπές, ανεβασμένη ψυχολογία, χαλάρωση και ανεμελιά. Ωστόσο για κάποιους ανθρώπους, μπορεί να είναι μία περίοδος κρίσης, με έντονα καταθλιπτικά συμπτώματα. Όσο κι αν φαίνεται παράξενο η κατάθλιψη κάνει αισθητή την παρουσία της στις ζωές πολλών ανθρώπων κατά τους καλοκαιρινούς μήνες. Σύμφωνα με έρευνες, τα ποσοστά κατάθλιψης Παγκοσμίως αυξάνονται από Μάιο μέχρι αρχές Σεπτέμβρη.
Η Καλοκαιρινή Κατάθλιψη ανήκει στις Εποχιακές Συναισθηματικές Διαταραχές (Seasonal Affective Disorder- SAD), διαταραχές που αφορούν επαναλαμβανόμενα καταθλιπτικά συμπτώματα σε συγκεκριμένες περιόδους του έτους, χωρίς να υπάρχει κάποια άλλη σημαντική αλλαγή στην καθημερινότητα. Σκεφτείτε για παράδειγμα την κατάθλιψη των εορτών. Αυτή ακούγεται πιο οικεία.
Συμπτώματα καλοκαιρινής κατάθλιψης
Τα συμπτώματα της καλοκαιρινής κατάθλιψης είναι συχνά τα αντίθετα από εκείνα που σχετίζονται με τη φθινοπωρινή και τη χειμερινή SAD. Ξεκινούν στα τέλη της άνοιξης ή στις αρχές του καλοκαιριού και τελειώνουν το φθινόπωρο. Μερικά από τα πιο κοινά συμπτώματα περιλαμβάνουν:
- Άγχος
- Ανησυχία
- Ευερεθιστότητα, εκνευρισμός
- Δυσκολία συγκέντρωσης
- Ασθήματα αβοηθησίας και απελπισίας
- Κενό προσδοκιών
- Απογοήτευση
- Σκέψεις ότι το άτομο δεν έχει αξία, ενοχές
- Απώλεια βάρους
- Κακό ύπνο, λιγότερο ύπνο ή αϋπνία
- Μείωση της όρεξης
- Καταθλιπτική διάθεση για το μεγαλύτερος μέρος της ημέρας, σχεδόν κάθε μέρα
- Απώλεια ενδιαφέροντος για δραστηριότητες που άλλοτε ευχαριστούσαν το άτομο
Αιτίες θερινής κατάθλιψης
1. Η αύξηση του φωτός, η έκθεση σε υπερβολική ηλιακή ακτινοβολία και το γεγονός ότι η μέρα μεγαλώνει, οδηγούν στη μείωση της παραγωγής μελατονίνης, της ορμόνης που ρυθμίζει τον ύπνο. Ακόμα και με το να ανάψει κανείς το φως στη μέση της νύχτας, μπορεί να ελαττώσει προσωρινά την παραγωγή μελατονίνης. Η μείωση της επηρεάζει άμεσα έναν άλλο νευροδιαβιβαστή, υπεύθυνο για τη ρύθμιση της διάθεσης, τη σεροτονίνη. Με αυτόν τον τρόπο αυξάνονται οι πιθανότητες εκδήλωσης κάποιας διαταραχής της διάθεσης.
2. Υψηλές θερμοκρασίες και υγρασία: Η άνοδος της θερμοκρασίας και τα υψηλά επίπεδα υγρασίας είναι ιδιαίτερα επιβαρυντικά για κάποια άτομα, προκαλώντας τόσο σωματική δυσφορία όσο και εκνευρισμό, κάτι που πολύ συχνά τείνει να ρίχνει την ψυχολογία μας.
3. Υψηλές προσδοκίες για το καλοκαίρι: Το καλοκαίρι και οι διακοπές συνδέονται συνήθως με έντονες προσδοκίες για μια περίοδο ξεγνοιασιάς και ευτυχίας. Όταν υπάρξει απόσταση μεταξύ της προσδοκίας σας και της πραγματικότητας, αυτό το «κενό» μπορεί να προκαλέσει απογοήτευση, μεγάλο άγχος ή ακόμα και κατάθλιψη — ειδικά αν αισθάνεστε, ότι είστε ο μόνος που δεν διασκεδάζει και δεν απολαμβάνει το καλοκαίρι όσο αναμενόταν.
4. Αρνητική εικόνα σώματος: Καλοκαίρι σημαίνει θάλασσα. Ωστόσο η έκθεση του σώματος δυσκολεύει τα άτομα με διαστρεβλωμένη εικόνα σώματος. Αν αναλογιστούμε τις μη ρεαλιστικές προσδοκίες των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, για το πώς πρέπει να φαινόμαστε, δεν προκαλεί έκπληξη το γεγονός, ότι η εικόνα του σώματος είναι έναυσμα κατάθλιψης το καλοκαίρι. Πολλοί άνθρωποι που δεν είναι ικανοποιημένοι με την εξωτερική τους εμφάνιση, δε μπορούν να απολαύσουν τις καλοκαιρινές στιγμές. Όλο αυτό οδηγεί στην αύξηση των επιπέδων άγχους καθώς και των αρνητικών συναισθημάτων.
5. Έλλειψη ύπνου: Οι μεγάλες ηλιόλουστες μέρες μπορεί να σημαίνουν ότι ξυπνάτε νωρίτερα και μένετε ξύπνιοι αργότερα -η έλλειψη ύπνου, είναι πιο κοινή το καλοκαίρι από οποιαδήποτε άλλη εποχή του χρόνου. Το σώμα σας απελευθερώνει περισσότερη από την ορμόνη του στρες, την κορτιζόλη όταν στερείται ύπνου, η οποία μπορεί να οδηγήσει σε κακή διάθεση και να αυξήσει τη συναισθηματική ευαισθησία και την ευερεθιστότητα.
6. Έλλειψη ρουτίνας ή δομής: Οι διακοπές είναι άρρηκτα συνδεδεμένες στο μυαλό όλων με την έλλειψη προγράμματος, αυστηρών κανόνων και την ελευθερία. Όμως ταυτόχρονα προκαλούν μεγάλη αλλαγή στη ρουτίνα μας -ειδικά όταν διαρκούν πολύ Στην πραγματικότητα όμως μαζί με τη ρουτίνα χάνεται και αυτή η αίσθηση της ασφάλειας που είχαμε. Ένα σταθερό, προβλέψιμο πρόγραμμα, όσο ανιαρό κι αν μοιάζει πολλές φορές, ταυτόχρονα μας προσφέρει μια ασφάλεια η οποία αντικαθίσταται συχνά από στρες όταν κάτι αλλάξει.
7. Αισθήματα μοναξιάς: Όλοι συζητούν για τις διακοπές τους και για τα σχέδια τους. Εσείς, πού είστε μέσα σε όλο αυτό; Μάλλον νιώθετε ακόμη πιο μόνη/ος αλλά δεν είστε οι μόνοι. Υπάρχουν πολλοί άνθρωποι που δεν έχουν φιλικές ή ερωτικές σχέσεις και βιώνουν μια περίοδο μοναξιάς, με αποτέλεσμα να αισθάνονται μεγαλύτερη θλίψη κατά τους καλοκαιρινούς μήνες και ζήλεια για όλους τους άλλους που ξέρουν που θα πάνε διακοπές και κυρίως έχουν παρέα για να πάνε.
8. Οικονομικές δυσκολίες –απουσία διακοπών: Στις δύσκολες εποχές που ζούμε, είναι πολλοί αυτοί που δεν έχουν την οικονομική δυνατότητα να πάνε διακοπές. Το αποτέλεσμα είναι αίσθημα ανικανότητας, απογοήτευση και θλίψη. Όλοι στα social media φαίνεται να έχουν καλύτερο κήπο, μεγαλύτερο σπίτι, πιο ευτυχισμένο γάμο από εσάς και φυσικά πάνε διακοπές. Εσείς όμως θέλετε αλλά δεν μπορείτε και αυτό μπορεί να είναι καταθλιπτικό.
Διάγνωση Θερινής Κατάθλιψης
Ενώ τόσο η χειμερινή όσο και η θερινή εποχική κατάθλιψη μπορεί να επηρεάσει οποιονδήποτε, εμφανίζεται τέσσερις φορές πιο συχνά στις γυναίκες από ότι στους άνδρες. Η ηλικία έναρξης εκτιμάται ότι είναι μεταξύ 18 και 30 ετών.
Για να διαγνωστείτε με καλοκαιρινή κατάθλιψη, πρέπει να πληροίτε τα πλήρη κριτήρια για μείζονα κατάθλιψη, που συμπίπτει με μια συγκεκριμένη εποχή -σε αυτήν την περίπτωση το καλοκαίρι – και τα συμπτώματα πρέπει να υπάρχουν τουλάχιστον τα τελευταία δύο χρόνια.
Αντιμετώπιση
Οι περισσότεροι νιώθουμε πιο ευδιάθετοι και ενεργητικοί όταν ο ήλιος λάμπει και οι μέρες είναι μεγαλύτερες. Ωστόσο αυτό δεν ισχύει για όλους. Εάν η καλοκαιρινή κατάθλιψη παρεμβαίνει στις καθημερινές σας δραστηριότητες, η συνεργασία με έναν ειδικό ψυχικής υγείας, για την ανάπτυξη ενός σχεδίου θεραπείας θα πρέπει να είναι το πρώτο βήμα. Πέρα από αυτό, υπάρχουν τροποποιήσεις στον τρόπο ζωής(σωστή διατροφή, καλός ύπνος κ.λ.π), που μπορεί να βοηθήσουν στην ανακούφιση των συμπτωμάτων και να τονώσουν τη διάθεσή σας. Καλοκαίρι είναι, θα περάσει.
Πηγές:
American Psychiatric Association. (2013). Diagnostic and statistical manual of mental disorders (DSM-5®). American Psychiatric Pub.
Sharif, M. A., Mogilner, C., & Hershfield, H. E. (2021). Having too little or too much time is linked to lower subjective well-being. Journal of Personality and Social Psychology, 121(4), 933–947.
Asher, G. N., Gartlehner, G., Gaynes, B. N., Amick, H. R., Forneris, C., Morgan, L. C., … & Bann, C. (2017). Comparative benefits and harms of complementary and alternative medicine therapies for initial treatment of major depressive disorder: systematic review and meta-analysis. The Journal of Alternative and Complementary Medicine, 23(12), 907-919.
