Η «τεμπελιά» μπορεί να είναι ένας ασήμαντος και υπερβολικά απλοϊκός τρόπος για να εκλογικεύσουμε τη φαινομενική αδιαφορία ή αδράνεια ενός ατόμου. Συχνά, οι άνθρωποι αποφεύγουν την εργασία όχι από τεμπελιά αλλά επειδή έχουν ζητήματα με την αυτοεκτίμηση τους ή μπορεί να μην υπάρχουν τα κίνητρα για την ολοκλήρωση μιας εργασίας, κάνοντας ένα άτομο να φαίνεται «τεμπέλης».
Τι είναι λοιπόν η τεμπελιά;
Είναι να αργείς να κάνεις κάτι (αυτό που συνήθως ονομάζουμε αναβλητικότητα);
Ή για να κάνεις κάτι αργά;
Ή να μην το κάνεις καθόλου;
Ή, τελικά, πρόκειται για το να μην θέλει κανείς να κάνει κάτι επαρκώς;
Και αν αυτή η τελευταία εναλλακτική είναι αληθινή, όταν χαρακτηρίζουμε κάποιον τεμπέλη, μιλάμε πραγματικά για νωθρότητα ;
Ή μήπως συμβαίνει κάτι άλλο που δεν έχει ακόμη εκτιμηθεί;
Η όλη ιδέα ότι κάποιος είναι γεννημένοςτεμπέλης —ή έχει μια «προσωπικότητα τεμπέλη»— είναι βασικά ένας μύθος. Η τεμπελιά ως εξήγηση της ανθρώπινης συμπεριφοράς είναι πρακτικά άχρηστη. Η αναφορά σε —ή μάλλον, η απαξίωση, ή ακόμα και απόρριψη— ενός ατόμου ως τεμπέλης, είναι ένας ασήμαντος και υπερβολικά απλοϊκός τρόπος να εκλογικευτεί η φαινομενική αδιαφορία ή η αδράνεια ενός ατόμου. Και το να καταφεύγουμε σε αυτόν τον όρο για να κατηγοριοποιήσουμε την αδράνεια ενός ατόμου, υποδηλώνει τεμπελιά περισσότερο από την πλευρά αυτού που περιγράφει κάποιον παρά αυτού που περιγράφεται.
Τι μπορεί να κρύβεται πίσω από την τεμπελιά
Έλλειψη αίσθησης αυτο-αποτελεσματικότητας
Χωρίς επαρκή αυτοπεποίθηση, μπορεί να μην πιστεύουμε ότι είμαστε ικανοί να κάνουμε κάτι με επιτυχία, οπότε καταλήγουμε να μην το επιχειρούμε. Χωρίς την πεποίθηση «μπορώ να κάνω», δυστυχώς περιοριζόμαστε να κάνουμε μόνο αυτό που βρίσκεται ήδη εντός της ζώνης ασφαλείας μας. Μια άλλη πιθανότητα εδώ είναι ότι ακόμα και αφού έχουμε αναλάβει με επιτυχία κάτι, επειδή εξακολουθούμε να τρέφουμε αμφιβολίες για την αυτο-αποτελεσματικότητά μας, συνεχίζουμε να καθυστερούμε, να χρονοτριβούμε, να αμφιταλαντευόμαστε κ.λπ.
Απουσία επαρκούς συναισθηματικής υποστήριξης
Χωρίς αρκετή ενθάρρυνση από έξω, μπορεί απλώς να μην είμαστε σε θέση να παρακινήσουμε τον εαυτό μας αρκετά από μέσα. Ως ενήλικες, θα έπρεπε να μην χρειαζόμαστε εξωτερική βοήθεια για να παραμείνουμε αποφασισμένοι να ολοκληρώσετε μια εργασία. Αλλά πολλοί από εμάς εξακολουθούμε να εξαρτιόμαστε από τους άλλους για το κίνητρο —ή την έμπνευση— ή την θετική ανατροφοδότηση, για να κάνουμε αυτό που, τεχνικά, θα έπρεπε να μπορούμε να κάνουμε ανεξάρτητοι.
Έλλειψη αυτοπειθαρχίας
Μπορεί να είναι αλήθεια ότι μπορούμε να κάνουμε σχεδόν οτιδήποτε βάλουμε στο μυαλό μας. Αλλά αν το μυαλό μας είναι ο χειρότερος εχθρός μας, μπορεί απλώς να μην μπορούμε να πιστέψουμε αυτό το κατά τα άλλα εμπνευσμένο (και κίνητρο!) αξίωμα. Όποια αγωνία μπορεί να έχουμε για την αποτυχία, καθώς και η κακή αίσθηση της αυτο-αποτελεσματικότητάς μας, μπορεί είτε να μας εμποδίσουν είτε να ξεκινήσουμε μια εργασία είτε να την ολοκληρώσουμε. Και ακόμη κι αν καταλήξουμε να την τελειώσουμε, το μοτίβο καθυστερήσεων θα συνεχίσει να υπάρχει. Οι άλυτες αμφιβολίες για τον εαυτό μας (βαθιά ριζωμένες μέσα μας) δεν διαγράφονται αυτόματα μετά από μια επιτυχημένη ενέργεια και θα επιβεβαιωθούν (μέσω κάποιου είδους αναβλητικότητας) την επόμενη φορά που θα πρέπει να κάνουμε κάτι.
Έλλειψη ενδιαφέροντος για την ίδια την προσπάθεια
Αυτό που μας παρακινεί γενικά να αποφεύγουμε μια εργασία δεν είναι στην πραγματικότητα η τεμπελιά, αλλά το γεγονός, ότι είναι βαρετή ή δεν έχει αρκετό ενδιαφέρον για εμάς και θέλουμε να την αποφύγουμε εντελώς. Εάν είναι απαραίτητο να το κάνουμε, πιθανότατα θα το κάνουμε—αλλά με τον ένα ή τον άλλο τρόπο θα «εκδηλώσουμε» τη δυσαρέσκειά μας διστάζοντας ή κάνοντας με μισή καρδιά, μια μέτρια δουλειά. Όταν δυσφημούμε κάποιον ως τεμπέλη, συχνά αυτό στο οποίο πραγματικά αναφερόμαστε, είναι μια εργασία που το άτομο βρίσκει τόσο βαρετή ή αδιάφορη, που απλά δεν μπορεί και δεν θέλει να το κάνει. Εξάλλου, είναι στην ανθρώπινη φύση να αποφεύγει εκείνα τα πράγματα που θεωρούνται ενόχληση ή βάρος.
Απουσία πίστης ότι η δράση θα αξίζει τον κόπο
Μπορεί να μην είμαστε πεπεισμένοι ότι η ενέργεια που εξετάζουμε —ή που μας έχει προταθεί— θα είναι τόσο χρήσιμη, πολύτιμη ή ικανοποιητική για εμάς. Και έτσι δεν μπορούμε να δεσμευτούμε να την εκτελέσουμε. Χωρίς την πεποίθηση, ότι μια συγκεκριμένη πράξη ή δουλειά θα βελτιώσει κατά κάποιο τρόπο την ποιότητα της ζωής μας, είναι δύσκολο (αν όχι αδύνατο) να καλλιεργήσουμε την απαραίτητη πρωτοβουλία για την ανάληψη αυτής.
Ο φόβος της αποτυχίας
Ενώ η ανεπαρκής αίσθηση της αυτο-αποτελεσματικότητας μειώνει το κίνητρό μας, επειδή δεν πιστεύουμε ότι μπορούμε να ολοκληρώσουμε κάτι με επιτυχία, ο φόβος της αποτυχίας επικεντρώνεται πολύ περισσότερο στην έλλειψη των συναισθηματικών πόρων, για να αντιμετωπίσουμε την πιθανή αρνητική έκβαση των προσπαθειών μας. Υπάρχει μια παλιά έκφραση, “Τίποτα δεν τολμήσαμε, τίποτα δεν κερδίσαμε”, που υποδηλώνει, ότι αν θέλουμε να πετύχουμε, πρέπει τουλάχιστον να είμαστε πρόθυμοι να προσπαθήσουμε. Στην παιδική ηλικία οι περισσότεροι μάθαμε, ότι ήταν καλύτερα να μην αναλάβουμε κάτι, εκτός αν ήμασταν σίγουροι εκ των προτέρων ότι μπορούσαμε να το κάνουμε καλά. Στην πραγματικότητα, πολλά από αυτά που περιγράφουμε ως τελειομανία προέρχονται από το ότι μεγαλώσαμε σε ένα σπίτι όπου οι γονείς μας μας κρατούσαν σε εξωπραγματικά υψηλά πρότυπα που μας οδήγησαν στη συνεχή αυτοκριτική μας.
Φόβος άρνησης ή απόρριψης
Εάν χρειαζόμαστε βοήθεια για να επιτύχουμε κάτι και φοβόμαστε ότι το άτομο που θέλουμε να μας βοηθήσει μπορεί να αρνηθεί το αίτημά μας, ίσως αποφασίσουμε —μόνο για αυτόν τον λόγο— να μην ξεκινήσουμε καθόλου το έργο. Όσον αφορά τον φόβο της απόρριψής μας, εάν εξαρτόμαστε από τους άλλους για να νιώθουμε καλά με τον εαυτό μας, τότε δεν θα μπορέσουμε να αναλάβουμε κάτι, που θα μπορούσε να οδηγήσει κάποιον άλλο να απογοητευτεί μαζί μας, να μας κρίνει ή ίσως και να μας απορρίψει εντελώς.
Κατάσταση απάθειας
Πολλά συναισθήματα ή ψυχικές καταστάσεις μπορούν να μας ρίξουν σε απάθεια, όπου δεν μας ενδιαφέρει πλέον να κάνουμε οτιδήποτε. Και σε μια τέτοια κατάσταση ουσιαστικά καμία εργασία δεν φαίνεται να αξίζει να γίνει. Γιατί είναι αδύνατο να φανταστούμε, ότι το να την αναλάβουμε θα μας βοηθούσε να νιώσουμε καλύτερα για τον εαυτό μας ή για τη ζωή γενικά. Και έτσι η ληθαργική μας αποφυγή -που σε κάποιον απέξω, μπορεί να φαίνεται ως τεμπελιά- στην πραγματικότητα δεν έχει καμία σχέση με την τεμπελιά και έχει περισσότερο να κάνει με την κατάθλιψη.
Απαισιοδοξία, κυνισμός, εχθρότητα ή πικρία.
Ένας τελευταίος λόγος για να εξηγήσουμε την έλλειψη κινήτρων για να κάνουμε κάποια εργασία, έχει να κάνει με το ότι είμαστε τόσο κουρασμένοι, που θεωρούμε ότι οι προσπάθειές μας ωφελούν μόνο άλλους και όχι εμάς τους ίδιους. Ή έχουμε γίνει τόσο δύσπιστοι για τις μελλοντικές μας προοπτικές, που δεν πιστεύουμε πλέον ότι έχει νόημα να πιέζουμε τον εαυτό μας να κάνει οτιδήποτε. Αυτό θα μπορούσε να το αποκαλέσει κάνεις ως “εξέγερση” που μεταμφιέζεται ως “τεμπελιά”. Κάτω από αυτό κρύβεται ο θυμός (ή οργή) από απογοητεύσεις του παρελθόντος, που μας ωθεί σε επίμονη αρνητικότητα.
Γενικά, η αλήθεια είναι πως κάνεις δε γεννιέται τεμπέλης. Και σε καμία περίπτωση το να κάνεις ή να μην κάνεις κάτι δεν λέει τίποτα για την «τεμπελιά» ενός ατόμου. Σε τελική ανάλυση, αυτό που μπορεί να είναι βαρετό καθήκον για ένα άτομο, μπορεί να είναι απόλυτη απόλαυση για ένα άλλο. Ας ελπίσουμε ότι, ως αποτέλεσμα της ανάγνωσης αυτού του άρθρου, οι αναγνώστες θα αρχίσουν να αναρωτιούνται, εάν πρέπει να ξανασκεφτούν κάποιες από τις προηγούμενες υποθέσεις τους σχετικά με αυτήν την τόσο υπεραπλουστευμένη έννοια. Ο γνωστός κωμικός W. C. Fields — είχε δηλώσει κάποτε: «Ο πιο τεμπέλης άντρας που γνώρισα ποτέ έβαλε ποπ κορν στις τηγανίτες του για να αναποδογυρίσουν μόνες τους στο τηγάνι» (!). Αυτό το απόσπασμα ακούγεται πιο περιγραφικό της αληθινής τεμπελιάς από οτιδήποτε έχει αναφερθεί νωρίτερα. Αλλά πρέπει ακόμα να αναρωτηθούμε αν αυτή η απεικόνιση του Fields μας θυμίζει πραγματικά κάποιον που γνωρίσαμε ποτέ.
Πηγή: psychologytoday.com
