Το έκζεμα είναι ένας γενικός όρος που χρησιμοποιείται για μια ομάδα φλεγμονωδών παθήσεων του δέρματος. Η πιο γνωστή μορφή είναι η ατοπική δερματίτιδα, η οποία μπορεί να εμφανιστεί σε παιδιά και ενήλικες και συχνά χαρακτηρίζεται από ξηρότητα, κοκκινίλα, κνησμό και εξάρσεις που εναλλάσσονται με περιόδους ύφεσης.
Δεν πρόκειται για μεταδοτική πάθηση και δεν προκαλείται από ένα μόνο αίτιο. Συνήθως σχετίζεται με έναν συνδυασμό γενετικής προδιάθεσης, δυσλειτουργίας του δερματικού φραγμού και αυξημένης αντίδρασης του ανοσοποιητικού συστήματος. Σε αρκετές περιπτώσεις, το έκζεμα συνυπάρχει με αλλεργικές καταστάσεις, όπως άσθμα ή αλλεργική ρινίτιδα.
Τι προκαλεί το έκζεμα και ποιοι παράγοντες το επιδεινώνουν
Στο υγιές δέρμα, ο εξωτερικός φραγμός βοηθά στη διατήρηση της υγρασίας και προστατεύει από ερεθιστικούς παράγοντες. Στο έκζεμα, αυτός ο φραγμός μπορεί να λειτουργεί λιγότερο αποτελεσματικά, με αποτέλεσμα το δέρμα να χάνει πιο εύκολα νερό και να γίνεται ξηρό και ευαίσθητο.
Παράλληλα, το ανοσοποιητικό σύστημα μπορεί να αντιδρά πιο έντονα σε ερεθίσματα που κανονικά δεν θα προκαλούσαν σημαντικό πρόβλημα. Έτσι δημιουργείται φλεγμονή, η οποία οδηγεί σε κνησμό, ερυθρότητα και ερεθισμό.
Οι εξάρσεις μπορεί να πυροδοτούνται από διαφορετικούς παράγοντες. Συχνά ενοχοποιούνται τα πολύ ζεστά μπάνια, τα σκληρά σαπούνια, τα αρωματισμένα προϊόντα περιποίησης, ο ξηρός αέρας, ο ιδρώτας και ορισμένα υφάσματα, όπως το μαλλί.
Το άγχος μπορεί επίσης να επιδεινώσει τα συμπτώματα σε ορισμένα άτομα. Δεν προκαλεί από μόνο του το έκζεμα, αλλά μπορεί να επηρεάσει την ένταση των εξάρσεων.
Οι αλλεργίες δεν ευθύνονται πάντα για το έκζεμα. Σε κάποιες περιπτώσεις μπορεί να υπάρχει σύνδεση με συγκεκριμένα αλλεργιογόνα, αλλά η αυθαίρετη απομάκρυνση τροφίμων από τη διατροφή δεν θεωρείται σωστή πρακτική χωρίς ιατρική αξιολόγηση.
Πώς εκδηλώνεται και πότε χρειάζεται ιατρική εκτίμηση
Τα συμπτώματα διαφέρουν από άνθρωπο σε άνθρωπο. Το πιο χαρακτηριστικό είναι ο έντονος κνησμός, ο οποίος συχνά προηγείται ακόμη και της εμφάνισης του εξανθήματος. Το δέρμα μπορεί να είναι ξηρό, κόκκινο, πρησμένο ή να παρουσιάζει μικρές φυσαλίδες.
Με την πάροδο του χρόνου και λόγω συνεχούς ξυσίματος, το δέρμα μπορεί να γίνει πιο παχύ και τραχύ. Σε ορισμένες περιπτώσεις δημιουργούνται μικρές πληγές, κρούστες ή ρωγμές.
Η θέση των συμπτωμάτων μπορεί επίσης να διαφέρει ανάλογα με την ηλικία. Στα βρέφη είναι συχνό το έκζεμα στο πρόσωπο και στο τριχωτό της κεφαλής, ενώ σε μεγαλύτερα παιδιά και ενήλικες εμφανίζεται συχνά στις πτυχές των αγκώνων, πίσω από τα γόνατα, στα χέρια και στον λαιμό.
Το συνεχές ξύσιμο μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο λοίμωξης. Αν εμφανιστούν πόνος, πύον, έντονη ευαισθησία, πυρετός ή ξαφνική επιδείνωση, χρειάζεται ιατρική αξιολόγηση.
Επίσκεψη σε δερματολόγο είναι επίσης σημαντική όταν τα συμπτώματα είναι επίμονα, επηρεάζουν τον ύπνο ή την καθημερινότητα ή δεν βελτιώνονται παρά τη σωστή ενυδάτωση και φροντίδα του δέρματος.
Πώς μπορεί να ελεγχθεί το έκζεμα
Η αντιμετώπιση βασίζεται κυρίως στην προστασία του δερματικού φραγμού και στη μείωση της φλεγμονής. Η καθημερινή χρήση ενυδατικής κρέμας ή αλοιφής είναι από τα πιο σημαντικά μέτρα, ακόμη και όταν το δέρμα φαίνεται σχετικά καλά.
Ιδανικά, η ενυδάτωση εφαρμόζεται αμέσως μετά το μπάνιο, όταν το δέρμα είναι ακόμη ελαφρώς νωπό. Προϊόντα χωρίς άρωμα και με απλή σύνθεση είναι συχνά καλύτερα ανεκτά από πολύ αρωματισμένες λοσιόν.
Τα μπάνια και τα ντους είναι προτιμότερο να γίνονται με χλιαρό και όχι πολύ ζεστό νερό και να έχουν σχετικά μικρή διάρκεια. Η χρήση ήπιων καθαριστικών μπορεί επίσης να περιορίσει τον ερεθισμό.
Σε εξάρσεις, ο γιατρός μπορεί να συστήσει τοπικά κορτικοστεροειδή ή άλλες αντιφλεγμονώδεις θεραπείες. Σε πιο σοβαρές περιπτώσεις υπάρχουν πλέον και συστηματικές θεραπείες, συμπεριλαμβανομένων βιολογικών παραγόντων και στοχευμένων φαρμάκων, που χρησιμοποιούνται μετά από αξιολόγηση ειδικού.
Εξίσου σημαντική είναι η αποφυγή των προσωπικών παραγόντων που πυροδοτούν τα συμπτώματα. Δεν είναι οι ίδιοι για όλους, γι’ αυτό η παρατήρηση του πότε εμφανίζονται οι εξάρσεις μπορεί να βοηθήσει.
Το έκζεμα συνήθως δεν θεραπεύεται οριστικά με μία παρέμβαση, αλλά μπορεί να ελεγχθεί αποτελεσματικά. Η σωστή ενυδάτωση, η αποφυγή ερεθιστικών παραγόντων και η κατάλληλη θεραπεία όταν χρειάζεται μπορούν να μειώσουν σημαντικά τα συμπτώματα και τις εξάρσεις.
Η συνέπεια στη φροντίδα του δέρματος είναι το βασικότερο στοιχείο. Όταν το έκζεμα αντιμετωπίζεται συστηματικά και όχι μόνο στις περιόδους έντονης έξαρσης, είναι πιο εύκολο να διατηρηθεί ο δερματικός φραγμός σε καλύτερη κατάσταση και να περιοριστεί η ενόχληση στην καθημερινότητα.
