Έχετε αισθανθεί ποτέ το κινητό σας να δονείται μέσα στην τσέπη ή την τσάντα σας, μόνο και μόνο για να διαπιστώσετε ότι δεν υπάρχει καμία ειδοποίηση; Το φαινόμενο αυτό είναι αρκετά συνηθισμένο και έχει αποκτήσει τη δική του ονομασία: Phantom Vibration Syndrome, δηλαδή σύνδρομο φανταστικής δόνησης. Πρόκειται για μια ενδιαφέρουσα εμπειρία που συνδέεται με τον τρόπο με τον οποίο ο εγκέφαλός μας επεξεργάζεται τα αισθητηριακά ερεθίσματα και με τη θέση που έχει αποκτήσει το κινητό στην καθημερινότητά μας.
Τι είναι το Phantom Vibration Syndrome;
Το Phantom Vibration Syndrome περιγράφει την αίσθηση ότι το κινητό μας δονείται, παρόλο που στην πραγματικότητα δεν έχει συμβεί κάτι τέτοιο. Δεν αποτελεί αναγνωρισμένη ψυχιατρική διαταραχή, αλλά ένα φαινόμενο λανθασμένης ερμηνείας αισθητηριακών ερεθισμάτων. Μάλιστα, έρευνα που δημοσιεύθηκε το 2012 στο επιστημονικό περιοδικό Computers in Human Behavior διαπίστωσε ότι περίπου το 89% των συμμετεχόντων είχε βιώσει τουλάχιστον μία φορά φανταστικές δονήσεις από το κινητό του.
Γιατί ο εγκέφαλός μας δημιουργεί αυτή την αίσθηση;
Ο ανθρώπινος εγκέφαλος επεξεργάζεται συνεχώς πληροφορίες από το περιβάλλον και προσπαθεί να αναγνωρίσει γνωστά μοτίβα. Όταν έχουμε συνηθίσει να αισθανόμαστε συχνά τη δόνηση του κινητού, είναι πιθανό να ερμηνεύσουμε ένα άσχετο σωματικό ερέθισμα ως ειδοποίηση. Για παράδειγμα, η κίνηση των ρούχων, μια μικρή μυϊκή σύσπαση ή η πίεση που ασκείται στο σώμα μπορεί να δημιουργήσουν μια αίσθηση παρόμοια με τη δόνηση της συσκευής. Ο εγκέφαλος, έχοντας συνδέσει τέτοιες αισθήσεις με το κινητό, ενδέχεται να τις αναγνωρίσει λανθασμένα ως εισερχόμενο μήνυμα ή κλήση.
Πώς συνδέεται με τη συχνή χρήση του κινητού;
Τα smartphones αποτελούν πλέον βασικό εργαλείο επικοινωνίας, εργασίας και ψυχαγωγίας. Πολλοί άνθρωποι ελέγχουν τις ειδοποιήσεις τους δεκάδες φορές μέσα στην ημέρα, συχνά χωρίς να το συνειδητοποιούν. Αυτή η επαναλαμβανόμενη συμπεριφορά μπορεί να αυξήσει την προσδοκία μιας νέας ειδοποίησης. Όταν περιμένουμε ένα σημαντικό μήνυμα ή τηλεφώνημα, ενδέχεται να είμαστε ακόμη πιο προσεκτικοί σε αισθήσεις που θυμίζουν δόνηση. Ορισμένες μελέτες έχουν εξετάσει επίσης τη σχέση του φαινομένου με το άγχος και τη συναισθηματική εξάρτηση από την επικοινωνία μέσω κινητού, χωρίς ωστόσο να έχει αποδειχθεί ότι υπάρχει μία και μοναδική αιτία.
Πρέπει να μας ανησυχεί;
Στις περισσότερες περιπτώσεις, οι φανταστικές δονήσεις είναι ακίνδυνες και δεν αποτελούν ένδειξη κάποιου προβλήματος υγείας. Συνήθως διαρκούν ελάχιστα δευτερόλεπτα και δεν επηρεάζουν ουσιαστικά την καθημερινότητά μας. Αν, ωστόσο, συνοδεύονται από έντονο άγχος ή διαρκή ανάγκη ελέγχου της συσκευής, ίσως αξίζει να επανεξετάσουμε τη σχέση μας με την τεχνολογία.
Πώς μπορούμε να περιορίσουμε το φαινόμενο;
Μερικές απλές αλλαγές μπορούν να βοηθήσουν. Μπορούμε να απενεργοποιήσουμε τη δόνηση για μη σημαντικές ειδοποιήσεις, να τοποθετούμε το κινητό σε διαφορετικό σημείο ή να περιορίσουμε τους συνεχείς ελέγχους της οθόνης.
Το Phantom Vibration Syndrome αποτελεί ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα του πόσο στενά συνδέονται οι καθημερινές μας συνήθειες με τον τρόπο που αντιλαμβανόμαστε το περιβάλλον. Και ίσως την επόμενη φορά που θα αισθανθούμε το κινητό να δονείται χωρίς λόγο, να καταλάβουμε ότι δεν ευθύνεται η συσκευή, αλλά ο τρόπος με τον οποίο ο εγκέφαλός μας έχει μάθει να την περιμένει.
Πηγή: Rothberg et al. (2010), Phantom vibration syndrome among medical staff