Η λέξη «τραύμα» προέρχεται από το αρχαιοελληνικό ρήμα «τιτρώσκω» που σημαίνει «πληγώνω». Κάθε ένας από εμάς βιώνει κατά τη διάρκεια της ζωής του διάφορα στρεσογόνα γεγονότα, που δοκιμάζουν τις αντοχές του. Κάποια καταφέρνουμε και τα επεξεργαζόμαστε μέσα από επανορθωτικές εμπειρίες, την υποστήριξη των αγαπημένων μας και τους προσωπικούς μας μηχανισμούς. Κάποια άλλα ωστόσο, προκαλούν τόσο μεγάλα ρήγματα στον ψυχισμό μας, που είναι αδύνατο να ενώσουμε τα κομμάτια μόνοι μας. Τα γεγονότα αυτά απωθούνται από την ενσυνείδητη μνήμη μας, και μπορούν να οδηγήσουν στην εκδήλωση σοβαρής διαταραχής με μακροχρόνιες επιπτώσεις στον ψυχισμό.
Το τραύμα δεν είναι «αυτό που συνέβη στο παρελθόν»
Το ψυχικό τραύμα δεν είναι αυτό που συνέβη στο παρελθόν. Είναι αυτό που μένει ακόμη ΖΩΝΤΑΝΟ μέσα μας, επηρεάζει το παρόν και συχνά και το μέλλον. Τα τραύμα είναι μία ανοιχτή πληγή, συνεχίζει να πονά και να καθορίζει επιλογές και συμπεριφορές μας. Συχνά όμως, επειδή έχουμε εξοικειωθεί τόσο πολύ με αυτή την πληγή, «ξεχνάμε» την ύπαρξή της και έτσι δεν μπορούμε να εξηγήσουμε, γιατί νιώθουμε αυτά που νιώθουμε και γιατί αντιδράμε με τον τρόπο που αντιδράμε. Το τραύμα μπορεί να είναι απλό ή σύνθετο. Το απλό τραύμα είναι μεμονωμένο και αντιμετωπίζεται σχετικά πιο εύκολα ενώ τα σύνθετα τραύματα σχετίζονται με βαθύτερες, διαχρονικές αρνητικές εμπειρίες, που αρχίζουν από την πρώιμη ηλικία, ενώ ταυτόχρονα δεν υπάρχουν άλλες, θετικές εμπειρίες, αρκετές και ικανές να λειτουργήσουν αντισταθμιστικά.
Δυσμενείς εμπειρίες ζωής έναντι τραύματος
Είναι απαραίτητο να γνωρίζουμε τη διαφορά μεταξύ ενός τραύματος και μιας δυσάρεστης εμπειρίας. Περίπου το 75% των ανθρώπων αναφέρουν, ότι έχουν εκτεθεί σε ένα τραύμα – ένα γεγονός όπου υπήρχε απειλή για τον εαυτό τους ή κάποιο άλλο άτομο, και αυτό τους αφήνει με έντονο φόβο ή αδυναμία. Όμως η λέξη «τραύμα» έχει κατά κάποιο τρόπο ευτελιστεί στην κοινωνία μας. Της αποδίδουμε διάφορες καθημερινές ερμηνείες, οι οποίες συγχέουν και υποβαθμίζουν το νόημά της. Η λέξη τραύμα φέρνει στον νου εικόνες από καταστροφικά γεγονότα: σεισμούς, τυφώνες, κακοποίηση, ακραία παραμέληση, πόλεμο κ.α. Αυτό έχει το παραπλανητικό αποτέλεσμα, να τοποθετούμε ακούσια το τραύμα στη σφαίρα του ασυνήθιστου, της εξαίρεσης. Απαιτείται όμως σαφής και περιεκτική αποσαφήνιση, ειδικά στον τομέα της υγείας.
«Οι περισσότερες δυσμενείς εμπειρίες ζωής είναι παρόμοιες με το τσίμπημα κουνουπιού», λέει ο ψυχολόγος Δρ Montalto. «Τα τσιμπήματα κουνουπιών είναι πραγματικά ενοχλητικά και για λίγες στιγμές μας τραβούν την προσοχή γιατί φαγουρίζουν. Όμως όποιος έχει τσιμπηθεί από κουνούπι θα σας πει ότι η ενόχληση θα περάσει. Ένα τσίμπημα μέλισσας όμως, θα μπορούσε να είναι ένα παράδειγμα μιας πολύ μεγαλύτερης δυσμενούς εμπειρίας ζωής. Φαίνεται εκείνη τη στιγμή, να είναι το πιο σημαντικό πράγμα στον κόσμο – πονάει πολύ και συχνά υπάρχει ένα κεντρί που πρέπει να αφαιρεθεί. Τα τσιμπήματα μελισσών χρειάζονται λίγο περισσότερο χρόνο για να ξεπεραστούν, αλλά τελικά σβήνουν από τη μνήμη». Ωστόσο, εάν ένα άτομο είναι αλλεργικό στις μέλισσες και τσιμπηθεί, ανάλογα με το πόσο κακή είναι η αντίδραση και αν υπάρχει επινεφρίνη διαθέσιμη-αυτό μπορεί πράγματι να είναι αρκετά τραυματικό και σε αυτή την περίπτωση, δεν ξεχνιέται τόσο εύκολα.
Η αφορμή που οδηγεί στο τραύμα
Το τραύμα δεν είναι αυτό που σας συνέβηκε κάποτε, αλλά αυτό που συμβαίνει μέσα σας από τότε. Αφορμή ενός τραύματος είναι πάντοτε ένα πραγματικό, ιδιαίτερα στρεσογόνο γεγονός. Σύμφωνα με τους Fischer & Riedesser (1998), μια εμπειρία μπορεί να οδηγήσει σε τραύμα, όταν το άτομο νιώσει: ανίκανο να αμυνθεί, αβοήθητο και χωρίς να είναι σε θέση να ξεφύγει από ένα σοβαρό απειλητικό γεγονός, το οποίο δεν είναι σε θέση να επεξεργαστεί χρησιμοποιώντας προηγούμενες εμπειρίες του. Το τραύμα παραμένει στο νευρικό μας σύστημα, στο μυαλό και στο σώμα, και διαρκεί πολύ μετά το αρχικό συμβάν, έτοιμο να ενεργοποιηθεί ανά πάσα στιγμή. Στην πραγματικότητα όμως, αν ένα γεγονός θεωρηθεί στρεσογόνο ή όχι, εξαρτάται αποκλειστικά από το ίδιο το άτομο που το βιώνει, από την προσωπικότητα του, τον ψυχισμό του, τις προηγούμενες εμπειρίες του και από τη μετέπειτα αντίδραση και στήριξη του περιβάλλοντός του.
Τα συμπτώματα του τραύματος
Πολύ συχνά και εμείς οι ίδιοι δεν γνωρίζουμε, ότι κάτι που κάποτε βιώσαμε ήταν τραυματικό ή μπορεί ακόμη και να μην το θυμόμαστε. Από τους ανθρώπους που βιώνουν ένα τραύμα, περίπου το 8 με 12 % εμφανίζουν συμπτώματα που περιλαμβάνουν:
- αποφυγή των ερεθισμάτων που σχετίζονται με το τραύμα
- αυξημένη αντιδραστικότητα
- άγχος/ πανικό
- φόβο, θυμό, ντροπή
- συναισθηματικό μούδιασμα
- εκ νέου βίωση του τραύματος σε διαφορετικά σημεία της ημέρας
- σωματικά συμπτώματα
Οι επιπτώσεις του ψυχικού τραύματος στην σκέψη, τα συναισθήματα και τη συμπεριφορά μας μπορεί να είναι πολλές και να επηρεάσουν σημαντικά την ποιότητα της ζωής μας. Οι περισσότεροι θα βιώσουμε ένα γεγονός στη ζωή μας, που θα μπορούσε να θεωρηθεί τραυματικό, είτε είναι ένα μεμονωμένο περιστατικό ή ένα συνεχιζόμενο γεγονός, που συμβαίνει για μεγάλο χρονικό διάστημα. Το τραύμα, απλό ή σύνθετο, προσωπικό ή συλλογικό, είναι αντικείμενο κλινικής έρευνας και θεραπείας. Ο κλάδος της ψυχοτραυματολογίας και τραυματοθεραπείας, συμπεριλαμβάνει εξειδικευμένες θεραπευτικές μεθόδους που στοχεύουν στη βοήθεια θυμάτων τραυματικών εμπειριών. Μη διστάσετε να ζητήσετε βοήθεια. Μην το περνάτε μόνοι/ες.
Πηγές: Το σώμα δεν ξεχνά: Bessel.A, Van Der Colk M.D, Ο μύθος του φυσιολογικού: Gabor Maté, Trauma: The invisible epidemic, Dr.Paul Conti
