Η βιταμίνη Β12 είναι απαραίτητη για τη φυσιολογική λειτουργία του νευρικού συστήματος, τον σχηματισμό ερυθρών αιμοσφαιρίων και τη σύνθεση DNA. Βρίσκεται κυρίως σε τρόφιμα ζωικής προέλευσης, όπως κρέας, ψάρια, αυγά και γαλακτοκομικά, ενώ μπορεί επίσης να λαμβάνεται μέσω εμπλουτισμένων τροφίμων ή συμπληρωμάτων.
Η έλλειψή της μπορεί να αναπτυχθεί σταδιακά και τα πρώτα συμπτώματα να είναι αρκετά γενικά, όπως κόπωση ή αδυναμία. Για αυτό δεν είναι πάντα εύκολο να αναγνωριστεί χωρίς εξετάσεις αίματος. Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται επειδή, όταν η ανεπάρκεια παραμένει για μεγάλο χρονικό διάστημα, μπορεί να επηρεάσει και το νευρικό σύστημα.
Ποια είναι τα πιο συχνά συμπτώματα;
Ένα από τα πιο συνηθισμένα σημάδια είναι η έντονη κόπωση. Η βιταμίνη Β12 συμμετέχει στην παραγωγή φυσιολογικών ερυθρών αιμοσφαιρίων, επομένως η έλλειψή της μπορεί να οδηγήσει σε μεγαλοβλαστική αναιμία. Όταν μειώνεται η αποτελεσματική μεταφορά οξυγόνου στους ιστούς, μπορεί να εμφανιστούν αδυναμία, εύκολη κόπωση και μειωμένη αντοχή.
Άλλα πιθανά συμπτώματα είναι η δύσπνοια κατά την προσπάθεια, οι ταχυπαλμίες, η ζάλη και η ωχρότητα. Σε ορισμένες περιπτώσεις το δέρμα μπορεί να αποκτήσει ελαφρώς κιτρινωπή απόχρωση.
Η έλλειψη Β12 μπορεί επίσης να επηρεάσει το πεπτικό σύστημα. Μπορεί να εμφανιστούν απώλεια όρεξης, ναυτία, διάρροια ή δυσκοιλιότητα, ενώ ορισμένοι άνθρωποι παρουσιάζουν απώλεια βάρους χωρίς σαφή εξήγηση.
Χαρακτηριστική μπορεί να είναι και η γλωσσίτιδα, δηλαδή μια κόκκινη, λεία και επώδυνη γλώσσα. Μερικές φορές συνυπάρχουν πληγές στο στόμα ή αίσθημα καύσου στη γλώσσα.
Τα συμπτώματα αυτά δεν είναι ειδικά μόνο για την έλλειψη Β12. Μπορούν να εμφανιστούν και σε πολλές άλλες καταστάσεις, γι’ αυτό η διάγνωση δεν πρέπει να βασίζεται μόνο στην κλινική εικόνα.
Ποια νευρολογικά σημάδια χρειάζονται προσοχή;
Η βιταμίνη Β12 είναι ιδιαίτερα σημαντική για τα νεύρα. Για αυτό, όταν η ανεπάρκεια είναι σημαντική ή παραμένει για μεγάλο χρονικό διάστημα, μπορεί να εμφανιστούν νευρολογικά συμπτώματα ακόμη και χωρίς έντονη αναιμία.
Συχνά αναφέρονται μούδιασμα, μυρμήγκιασμα ή αίσθημα «βελονών» στα χέρια και στα πόδια. Μπορεί επίσης να υπάρχει μειωμένη αίσθηση αφής, δυσκολία στην ισορροπία ή ασταθές βάδισμα.
Σε πιο προχωρημένες περιπτώσεις μπορεί να εμφανιστούν μυϊκή αδυναμία, προβλήματα συντονισμού ή αλλαγές στα αντανακλαστικά. Ορισμένοι άνθρωποι περιγράφουν επίσης προβλήματα συγκέντρωσης, δυσκολία στη μνήμη ή ένα γενικό αίσθημα νοητικής «θολούρας».
Η διάθεση μπορεί επίσης να επηρεαστεί. Έχουν αναφερθεί ευερεθιστότητα, καταθλιπτικά συμπτώματα και άλλες αλλαγές στη συμπεριφορά, αν και αυτά δεν σημαίνουν αυτόματα ότι υπάρχει ανεπάρκεια Β12.
Η έγκαιρη αναγνώριση είναι σημαντική, επειδή ορισμένες νευρολογικές βλάβες μπορεί να γίνουν δύσκολα αναστρέψιμες όταν η ανεπάρκεια παραμένει για πολύ καιρό. Για αυτό τα επίμονα μουδιάσματα, οι διαταραχές ισορροπίας ή η ανεξήγητη αδυναμία χρειάζονται ιατρικό έλεγχο.
Ποιοι έχουν μεγαλύτερο κίνδυνο έλλειψης;
Η ανεπάρκεια δεν οφείλεται πάντα σε χαμηλή πρόσληψη. Ακόμη και όταν η διατροφή περιέχει αρκετή Β12, μπορεί να υπάρχει πρόβλημα στην απορρόφησή της.
Μεγαλύτερο κίνδυνο έχουν άτομα που ακολουθούν αυστηρή vegan διατροφή χωρίς εμπλουτισμένα τρόφιμα ή συμπλήρωμα, καθώς η φυσική Β12 βρίσκεται κυρίως σε ζωικά προϊόντα.
Αυξημένο κίνδυνο μπορεί να έχουν επίσης ηλικιωμένοι, επειδή με την ηλικία μπορεί να μειωθεί η παραγωγή γαστρικού οξέος που βοηθά στην απελευθέρωση της Β12 από τις τροφές.
Προβλήματα μπορεί να εμφανιστούν και σε άτομα με κακοήθη αναιμία, όπου ο οργανισμός δεν παράγει αρκετό ενδογενή παράγοντα, μια ουσία απαραίτητη για την απορρόφηση της βιταμίνης. Παθήσεις του στομάχου ή του εντέρου, όπως κοιλιοκάκη ή νόσος Crohn, αλλά και ορισμένες χειρουργικές επεμβάσεις στο πεπτικό, μπορούν επίσης να περιορίσουν την απορρόφηση.
Ορισμένα φάρμακα, όπως η μετφορμίνη και φάρμακα που μειώνουν το γαστρικό οξύ όταν λαμβάνονται για μεγάλο διάστημα, μπορεί επίσης να επηρεάσουν τα επίπεδα Β12 σε ορισμένα άτομα.
Η διάγνωση γίνεται με εξετάσεις αίματος και, ανάλογα με την περίπτωση, μπορεί να χρειαστούν πρόσθετοι δείκτες για πιο σαφή εικόνα. Η λήψη συμπληρώματος χωρίς έλεγχο δεν είναι πάντα η καλύτερη λύση, καθώς έχει σημασία να εντοπιστεί και η αιτία της ανεπάρκειας.
Η έλλειψη βιταμίνης Β12 μπορεί λοιπόν να εκδηλωθεί με κόπωση, αδυναμία, προβλήματα στη γλώσσα και στο πεπτικό, αλλά και με πιο χαρακτηριστικά νευρολογικά σημάδια όπως μούδιασμα και διαταραχές ισορροπίας. Όταν τέτοια συμπτώματα επιμένουν, ιδιαίτερα αν υπάρχουν παράγοντες κινδύνου, ένας απλός εργαστηριακός έλεγχος μπορεί να βοηθήσει να εντοπιστεί έγκαιρα το πρόβλημα.
