Η πλασμαφαίρεση είναι μια ιατρική διαδικασία κατά την οποία το πλάσμα διαχωρίζεται από τα υπόλοιπα συστατικά του αίματος. Ανάλογα με τον λόγο για τον οποίο πραγματοποιείται, το πλάσμα μπορεί να συλλεχθεί ή να απομακρυνθεί και να αντικατασταθεί με κατάλληλα υγρά. Η διαδικασία χρησιμοποιείται τόσο για τη συλλογή πλάσματος από δότες όσο και θεραπευτικά σε ορισμένες παθήσεις. Στη δεύτερη περίπτωση συναντάται συχνά ο όρος θεραπευτική ανταλλαγή πλάσματος (therapeutic plasma exchange).
Τι ακριβώς είναι το πλάσμα;
Το αίμα δεν αποτελείται μόνο από ερυθρά και λευκά αιμοσφαίρια. Περίπου το μισό του όγκου του είναι πλάσμα, ένα κιτρινωπό υγρό που αποτελείται κυρίως από νερό και περιέχει πρωτεΐνες, αντισώματα, παράγοντες πήξης, ηλεκτρολύτες, ορμόνες και άλλες ουσίες. Σε ορισμένες ασθένειες, στο πλάσμα μπορεί να κυκλοφορούν παθολογικά αντισώματα ή άλλες ουσίες που συμμετέχουν στην εκδήλωση της νόσου. Η απομάκρυνσή τους αποτελεί τον βασικό στόχο της θεραπευτικής ανταλλαγής πλάσματος.
Πώς γίνεται η πλασμαφαίρεση;
Το αίμα λαμβάνεται μέσω φλέβας ή, όταν απαιτείται, ειδικού φλεβικού καθετήρα και περνά από ένα μηχάνημα που διαχωρίζει το πλάσμα από τα κύτταρα του αίματος. Στη θεραπευτική ανταλλαγή πλάσματος, το πλάσμα που απομακρύνεται δεν επιστρέφει στον ασθενή. Τα ερυθρά και τα υπόλοιπα κύτταρα επιστρέφουν στην κυκλοφορία μαζί με υγρά αναπλήρωσης, όπως διάλυμα λευκωματίνης και, σε συγκεκριμένες περιπτώσεις, πλάσμα δότη. Η συνεδρία συνήθως διαρκεί μερικές ώρες, ενώ ο αριθμός και η συχνότητα των συνεδριών εξαρτώνται από την πάθηση και την κατάσταση του ασθενούς.
Σε ποιες παθήσεις χρησιμοποιείται;
Η θεραπευτική ανταλλαγή πλάσματος δεν αποτελεί γενική «κάθαρση» ή «αποτοξίνωση» του αίματος. Πρόκειται για εξειδικευμένη ιατρική θεραπεία με συγκεκριμένες ενδείξεις. Μπορεί να χρησιμοποιηθεί, μεταξύ άλλων, σε ορισμένα σοβαρά αυτοάνοσα, νευρολογικά και αιματολογικά νοσήματα. Χαρακτηριστικά παραδείγματα αποτελούν η θρομβωτική θρομβοπενική πορφύρα (TTP), το σύνδρομο Guillain-Barré και ορισμένες σοβαρές εκδηλώσεις της μυασθένειας gravis. Χρησιμοποιείται επίσης σε επιλεγμένες περιπτώσεις άλλων παθήσεων, ανάλογα με τις διεθνείς κατευθυντήριες οδηγίες. Σημαντικό είναι ότι η πλασμαφαίρεση δεν θεραπεύει απαραίτητα την υποκείμενη αιτία. Μπορεί να απομακρύνει γρήγορα επιβλαβείς ουσίες από την κυκλοφορία και συχνά συνδυάζεται με άλλες θεραπείες που στοχεύουν την ίδια τη νόσο.
Είναι το ίδιο με την αιμοκάθαρση;
Όχι. Παρότι και στις δύο περιπτώσεις το αίμα περνά μέσα από ειδικό εξοπλισμό και επιστρέφει στον οργανισμό, πρόκειται για διαφορετικές διαδικασίες. Η αιμοκάθαρση χρησιμοποιείται κυρίως όταν οι νεφροί δεν μπορούν να απομακρύνουν αποτελεσματικά άχρηστες ουσίες και περίσσεια υγρών από το αίμα. Η πλασμαφαίρεση, αντίθετα, επικεντρώνεται στο πλάσμα και στην απομάκρυνση συγκεκριμένων συστατικών που βρίσκονται σε αυτό.
Υπάρχουν παρενέργειες;
Όπως κάθε ιατρική διαδικασία, η πλασμαφαίρεση μπορεί να προκαλέσει ανεπιθύμητες ενέργειες. Μεταξύ αυτών μπορεί να εμφανιστούν πτώση της αρτηριακής πίεσης, ζάλη, ναυτία, αίσθημα ψύχους ή μυρμήγκιασμα, ενώ μπορεί να προκύψουν μεταβολές στα επίπεδα ασβεστίου εξαιτίας του αντιπηκτικού που χρησιμοποιείται κατά τη διαδικασία. Ανάλογα με τα υγρά αναπλήρωσης και τον τρόπο φλεβικής πρόσβασης, υπάρχουν επίσης κίνδυνοι αλλεργικών αντιδράσεων, αιμορραγίας, λοίμωξης ή άλλων επιπλοκών. Για τον λόγο αυτό πραγματοποιείται υπό στενή ιατρική παρακολούθηση.
Πλασμαφαίρεση και δωρεά πλάσματος: Ποια είναι η διαφορά;
Η ίδια βασική τεχνολογία μπορεί να χρησιμοποιηθεί και σε υγιείς δότες. Στη δωρεά πλάσματος, το μηχάνημα συλλέγει το πλάσμα και επιστρέφει στον δότη τα υπόλοιπα συστατικά του αίματος. Το πλάσμα που συλλέγεται μπορεί να χρησιμοποιηθεί για μεταγγίσεις ή για την παραγωγή φαρμακευτικών προϊόντων. Η θεραπευτική πλασμαφαίρεση, αντίθετα, πραγματοποιείται σε ασθενείς με συγκεκριμένη ιατρική ένδειξη και έχει ως στόχο την απομάκρυνση ουσιών που συμβάλλουν σε μια νόσο.
Μια εξειδικευμένη θεραπεία με σημαντικό ρόλο
Η πλασμαφαίρεση μπορεί να ακούγεται σαν μια σύγχρονη μέθοδος «καθαρισμού» του αίματος, όμως ο όρος αυτός είναι υπεραπλουστευτικός. Στην πραγματικότητα πρόκειται για μια στοχευμένη και αυστηρά ελεγχόμενη ιατρική διαδικασία, η οποία μπορεί να έχει καθοριστικό ρόλο σε συγκεκριμένες σοβαρές παθήσεις. Το αν είναι κατάλληλη για έναν ασθενή, πόσες συνεδρίες χρειάζονται και με ποια άλλη θεραπεία θα συνδυαστεί αποφασίζεται από την ιατρική ομάδα με βάση τη διάγνωση και την κλινική εικόνα.
Πηγή: my.clevelandclinic.org
