Η κακιά άσχημη μάγισσα με το πράσινο δέρμα, που πετάει πάνω στο μαγικό της σκουπόξυλο μπορεί να είναι ένα εικονίδιο του Halloween—και ένα πολυφορεμένο στερεότυπο. Αλλά η πραγματική ιστορία πίσω από το, πώς οι μάγισσες συνδέθηκαν με ένα τέτοιο καθημερινό οικιακό αντικείμενο είναι κάθε άλλο παρά βαρετή.
Ένα ισχυρό σύμβολο της γυναίκας νοικοκυράς.
Δεν είναι σαφές πότε ακριβώς εφευρέθηκε για πρώτη φορά η ίδια η σκούπα, αλλά η πράξη του σκουπίσματος ανάγεται στην αρχαιότητα, όταν οι άνθρωποι πιθανότατα χρησιμοποιούσαν τσαμπιά από λεπτά ραβδιά, καλάμια και άλλες φυσικές ίνες για να σκουπίσουν τη σκόνη ή τη στάχτη από μια φωτιά ή εστία.
Από την αρχή, οι σκούπες συνδέονταν κυρίως με τις γυναίκες και αυτό το πανταχού παρόν οικιακό αντικείμενο έγινε ένα ισχυρό σύμβολο της γυναίκας νοικοκυράς.
Παρά ταύτα, η πρώτη μάγισσα που ομολόγησε, ότι καβάλησε μια σκούπα ήταν στην πραγματικότητα ένας άντρας! Ο Γκιγιόμ Εντελίν ήταν ιερέας από το Saint-Germain-en-Laye, κοντά στο Παρίσι. Συνελήφθη και δικάστηκε για μαγεία, αφού επέκρινε δημόσια τις πρακτικές της εκκλησίας κατά των μαγισσών. Υποβλήθηκε σε βασανιστήρια και τελικά μετάνιωσε, αλλά παρέμεινε φυλακισμένος ισόβια.
Η παλαιότερη γνωστή εικόνα μαγισσών σε σκούπες
Η παλαιότερη γνωστή εικόνα μαγισσών σε σκούπες χρονολογείται από το 1451, στο χειρόγραφο “Le Champion des Dames”, (Ο υπερασπιστής των κυριών) του Γάλλου ποιητή Martin Le Franc, όπου εμφανίζεται γυναίκα να πετάει στον αέρα πάνω σε μια σκούπα, ενώ μία άλλη πετάει πάνω σε ένα απλό λευκό ραβδί. Και οι δύο φορούν μαντίλες που τους προσδιορίζουν ως Βαλδένσιες, μέλη μιας χριστιανικής οργάνωσης, που ιδρύθηκε τον 12ο αιώνα και χαρακτηρίστηκε ως αιρετική από την Καθολική Εκκλησία, εν μέρει επειδή επέτρεπαν στις γυναίκες να γίνουν ιερείς.
Ο χορός με σκουπόξυλα
Η συσχέτιση μεταξύ μαγισσών και σκούπας μπορεί επίσης, να έχει τις ρίζες της σε ένα παγανιστικό τελετουργικό γονιμότητας, στο οποίο οι αγρότες της υπαίθρου πηδούσαν και χόρευαν καβάλα σε κοντάρια, τσουγκράνες ή σκούπες υπό το φως της πανσελήνου, για να ενθαρρύνουν την ανάπτυξη των καλλιεργειών τους. Αυτός ο «χορός με τα σκουπόξυλα», μπερδεύτηκε κάπου στην πορεία με τις κοινές αφηγήσεις για μάγισσες, που πετούσαν όλη τη νύχτα και έκαναν όργια και άλλες παράνομες συναντήσεις.
Οι μαγικές αλοιφές και τα παραισθησιογόνα φυτά
Τα σκουπόξυλα θεωρούνταν επίσης τα «τέλεια οχήματα» για τις ειδικές αλοιφές, που έφτιαχναν οι μάγισσες, για να έχουν την ικανότητα να πετούν. Το 1324, όταν η πλούσια Ιρλανδή χήρα Lady Alice Kyteler δικάστηκε ως μάγισσα, λέγεται, ότι κατά την έρευνα στο σπίτι της, βρήκαν «ένα σωληνάριο αλοιφής, με τον οποίο άλειψε ένα ραβδί, πάνω στο οποίο έτρεχε και κάλπαζε».
Ο φαρμακολόγος Ντέιβιντ Κρολ γράφει, ότι οι υποτιθέμενες μάγισσες στον Μεσαίωνα θεωρούνταν, ότι έφτιαχναν τα παρασκευάσματα τους από φυτά όπως η Μπελαντόνα (θανατηφόρο νυχτολούλουδο), ο Μανδραγόρας και το Διαβολόχορτο, που είχαν παραισθησιογόνες ιδιότητες. Σύμφωνα με ορισμένες ιστορικές μαρτυρίες, αντί να καταναλώνουν αυτές τις ουσίες που «αλλοιώνουν το μυαλό» τρώγοντας ή πίνοντας τες, πράγμα που θα προκαλούσε εντερική δυσφορία, οι μάγισσες επέλεξαν να τις «απορροφήσουν» μέσω του δέρματος —συχνά στις απόκρυφες περιοχές του σώματός τους.
Το έθιμο με τη σκούπα έξω από την πόρτα
Ξεκινώντας τον 17ο αιώνα, οι αφηγήσεις για μάγισσες, που χρησιμοποιούσαν σκουπόξυλα για να πετάνε πάνω και έξω από τις καμινάδες έγιναν πιο συνηθισμένες, ακόμη και όταν οι γυναίκες συνδέθηκαν πιο στενά με την οικιακή σκούπα από ποτέ. Σύμφωνα με ένα έθιμο, οι γυναίκες έστηναν μια σκούπα έξω από την πόρτα ή την έβαζαν στην καμινάδα, για να ενημερώσουν τους άλλους, ότι έλειπαν από το σπίτι. Ίσως εξαιτίας αυτού, ο δημοφιλής θρύλος αγκάλιασε την ιδέα, ότι οι μάγισσες έφευγαν από τα σπίτια τους μέσω των καμινάδων τους, παρόλο που πολύ λίγες κατηγορούμενες μάγισσες ομολόγησαν ποτέ ότι το έκαναν.
Το άγχος για τη μαγεία οδηγεί σε θρύλους
Είναι αδύνατο να γνωρίζουμε αν τέτοιες ιστορίες, που αναφέρθηκαν στο απόγειο του άγχους για τη μαγεία στην Ευρώπη τον Μεσαίωνα, αντανακλούσαν την πραγματικότητα ή όχι. Τα περισσότερα από όσα γνωρίζουμε για τη μεσαιωνική μαγεία σήμερα,προέρχονται από τα αρχεία θρησκευτικών ιεροεξεταστών, νομικών αξιωματούχων και μαρτυρίες από τις ίδιες τις κατηγορούμενες μάγισσες (συχνά ματα τη διάρκεια που βασανίζονταν).
Η λαϊκή ανησυχία για τη μαγεία είχε υποχωρήσει από τον 18ο αιώνα. Αλλά η εικόνα των μαγισσών που πετούν με σκουπόξυλα αντέχει και εξακολουθεί να είναι δημοφιλής —ειδικά την περίοδο του Halloween, όπου και είναι από τις αγαπημένες μεταμφιέσεις μικρών και μεγάλων.
Πηγή: www.history.com