Πώς θα «χακάρουμε» τον εγκέφαλό μας;

Ο όρος «brain hacking» ακούγεται εντυπωσιακός, αλλά στην πράξη δεν σημαίνει ότι υπάρχει κάποιο μυστικό κόλπο που μπορεί να μετατρέψει απότομα τον εγκέφαλο σε πιο γρήγορο ή πιο έξυπνο. Αυτό που πραγματικά μπορεί να γίνει είναι να αξιοποιηθούν καλύτερα οι φυσικοί μηχανισμοί του: η προσοχή, η μνήμη, η επανάληψη, η ανταμοιβή και η δημιουργία συνηθειών.

Ο εγκέφαλος είναι πλαστικός, δηλαδή μπορεί να προσαρμόζεται μέσα από την εμπειρία και την εξάσκηση. Αυτό σημαίνει ότι μικρές αλλαγές στον τρόπο με τον οποίο οργανώνεται η καθημερινότητα μπορούν να βελτιώσουν την απόδοση, τη συγκέντρωση και την εκμάθηση. Όχι με μαγικό τρόπο, αλλά μέσα από συνεπή εφαρμογή.

Μπορούμε να «ξεγελάσουμε» την προσοχή μας;

Ένα από τα βασικά προβλήματα της καθημερινότητας είναι η διάσπαση προσοχής. Ο εγκέφαλος δεν λειτουργεί καλά όταν αλλάζει συνεχώς ανάμεσα σε ειδοποιήσεις, μηνύματα, εφαρμογές και διαφορετικές εργασίες. Το λεγόμενο multitasking είναι συνήθως γρήγορη εναλλαγή προσοχής και αυτή η εναλλαγή έχει κόστος.

Ένα πρακτικό «hack» είναι η μείωση των ερεθισμάτων πριν ξεκινήσει μια απαιτητική εργασία. Κλειστές ειδοποιήσεις, καθαρό γραφείο και συγκεκριμένος στόχος μπορούν να περιορίσουν τις ευκαιρίες διάσπασης.

Βοηθά επίσης η εργασία σε χρονικά διαστήματα. Για παράδειγμα, ένα διάστημα συγκεντρωμένης δουλειάς και στη συνέχεια ένα σύντομο διάλειμμα μπορεί να είναι πιο αποτελεσματικό από την προσπάθεια για αδιάκοπη συγκέντρωση επί ώρες.

Ακόμη πιο σημαντικό είναι να μειώνεται η «τριβή» για τις καλές συνήθειες. Αν ένα βιβλίο βρίσκεται ήδη πάνω στο γραφείο, είναι πιθανότερο να ανοιχτεί. Αν το κινητό βρίσκεται σε άλλο δωμάτιο, είναι δυσκολότερο να διακόψει τη συγκέντρωση.

Ο εγκέφαλος ανταποκρίνεται έντονα στο περιβάλλον. Συχνά, λοιπόν, το καλύτερο «hack» δεν είναι περισσότερη θέληση, αλλά καλύτερος σχεδιασμός του χώρου και της ρουτίνας.

Πώς μπορεί να γίνει πιο αποτελεσματική η μνήμη;

Η επανάληψη είναι σημαντική, αλλά ο τρόπος επανάληψης έχει ακόμη μεγαλύτερη σημασία. Η συνεχής ανάγνωση της ίδιας πληροφορίας δημιουργεί την αίσθηση οικειότητας, χωρίς απαραίτητα να σημαίνει ότι η πληροφορία έχει αποθηκευτεί σωστά.

Πιο αποτελεσματική είναι η ενεργητική ανάκληση. Αντί να διαβάζεται ξανά ένα κείμενο, είναι προτιμότερο να κλείνει και να επιχειρείται η αναπαραγωγή των βασικών σημείων από μνήμης.

Χρήσιμη είναι επίσης η επανάληψη σε αραιά χρονικά διαστήματα. Μια πληροφορία που επανέρχεται μετά από μία ημέρα, μερικές ημέρες και στη συνέχεια έπειτα από μεγαλύτερο διάστημα έχει περισσότερες πιθανότητες να παραμείνει στη μακροπρόθεσμη μνήμη.

Ένα ακόμη ισχυρό εργαλείο είναι η σύνδεση της νέας γνώσης με κάτι ήδη γνωστό. Μια πληροφορία που συνδέεται με εικόνα, ιστορία, χώρο ή προσωπική εμπειρία αποκτά περισσότερα «μονοπάτια» ανάκλησης.

Ακόμη και η εξήγηση ενός θέματος σε κάποιον άλλο μπορεί να λειτουργήσει ως τεστ. Αν κάτι δεν μπορεί να εξηγηθεί με απλά λόγια, συνήθως δεν έχει κατανοηθεί πλήρως.

Ο ύπνος παίζει επίσης καθοριστικό ρόλο. Η μάθηση δεν ολοκληρώνεται τη στιγμή της μελέτης. Κατά τη διάρκεια του ύπνου, ο εγκέφαλος συμμετέχει στην εδραίωση της μνήμης. Για αυτό η στέρηση ύπνου μπορεί να ακυρώσει μέρος της προσπάθειας που έχει προηγηθεί.

Οι συνήθειες είναι το πιο ισχυρό «hack»

Ο εγκέφαλος προσπαθεί συνεχώς να εξοικονομεί ενέργεια. Για αυτό μετατρέπει επαναλαμβανόμενες συμπεριφορές σε συνήθειες. Όταν μια πράξη γίνει αρκετά αυτόματη, χρειάζεται λιγότερη συνειδητή προσπάθεια.

Αυτό μπορεί να αξιοποιηθεί θετικά. Αν μια νέα συνήθεια συνδεθεί με κάτι που ήδη γίνεται καθημερινά, είναι ευκολότερο να διατηρηθεί. Για παράδειγμα, λίγα λεπτά διαβάσματος μετά τον πρωινό καφέ ή ένας σύντομος περίπατος μετά το μεσημεριανό δημιουργούν σαφή «σήματα» που βοηθούν τον εγκέφαλο να αυτοματοποιήσει τη συμπεριφορά.

Οι μικρές ανταμοιβές μπορούν επίσης να βοηθήσουν. Ο εγκέφαλος μαθαίνει καλύτερα όταν μια συμπεριφορά συνδέεται με θετικό αποτέλεσμα. Δεν χρειάζεται όμως η ανταμοιβή να είναι μεγάλη. Η αίσθηση ολοκλήρωσης, η καταγραφή προόδου ή ένα μικρό διάλειμμα μπορεί να είναι αρκετά.

Εξίσου σημαντικός είναι ο ύπνος, η άσκηση και η σωστή διατροφή. Καμία τεχνική παραγωγικότητας δεν λειτουργεί στο μέγιστο όταν υπάρχει χρόνια κόπωση, έλλειψη κίνησης ή συνεχές στρες.

Η τακτική άσκηση μπορεί να βοηθήσει τη διάθεση και τη γνωστική λειτουργία, ενώ ο ποιοτικός ύπνος υποστηρίζει την προσοχή, τη μάθηση και τη λήψη αποφάσεων.

Το πραγματικό «brain hacking», λοιπόν, δεν είναι η προσπάθεια να ξεπεραστούν τα βιολογικά όρια. Είναι η καλύτερη συνεργασία με αυτά.

Περισσότερη συγκέντρωση, σωστή επανάληψη, έξυπνος σχεδιασμός συνηθειών, άσκηση και ύπνος μπορούν να κάνουν τον εγκέφαλο να λειτουργεί πολύ πιο αποτελεσματικά. Το πιο χρήσιμο «hack» τελικά δεν είναι κάποιο μυστικό τέχνασμα, αλλά η δημιουργία ενός περιβάλλοντος που κάνει τις σωστές συμπεριφορές πιο εύκολες και τις λάθος πιο δύσκολες.