Το να δίνεις δώρα είναι μια μακροχρόνια παράδοση που συνδέεται στενά με την περίοδο των Χριστουγέννων, μια παράδοση που ξεπερνά κατά πολύ τη διαδεδομένη εμπορικότητα και τις έξυπνες εκστρατείες μάρκετινγκ που συνδέονται με τις γιορτές και τον Άγιο Βασίλη. Ενώ τα χριστουγεννιάτικα δώρα συνδέονται στενά με τον εορτασμό της γέννησης του Ιησού Χριστού, αντικατοπτρίζοντας τα δώρα που δόθηκαν στον Ιησού από τους Τρεις Μάγους, οι παραδόσεις των Χριστουγεννιάτικων δώρων σήμερα, είναι ένα μείγμα πολιτιστικών εξελίξεων από διάφορα σημεία της ιστορίας, συμπεριλαμβανομένων των ρωμαϊκών, πρώιμων χριστιανικών και βικτωριανών χρόνων. Πράγματι, για πολλούς η προσφορά δώρων έχει να κάνει τόσο με την απόδοση των κοινωνικών προσδοκιών της μεσαίας τάξης όσο και με την παροχή βοήθειας σε όσους έχουν μεγαλύτερη ανάγκη τους πιο σκοτεινούς και κρύους μήνες του χρόνου. Διαβάστε παρακάτω για να μάθετε περισσότερα για αυτήν την παγιωμένη πρακτική που σηματοδοτεί την εορταστική περίοδο.
Τα δώρα στην αρχαία Ρώμη
Ακόμη και πριν από την έλευση των χριστιανικών αφηγήσεων γύρω από τα Χριστούγεννα, τα δώρα είχαν υιοθετηθεί από τους αρχαίους Ρωμαίους περίπου την εποχή του χειμερινού ηλιοστασίου, σηματοδοτώντας το τέλος του ημερολογιακού έτους. Η γιορτή Saturnalia λάμβανε χώρα από τις 17 έως τις 23 Δεκεμβρίου, προς τιμήν του Κρόνου, του Ρωμαίου θεού της γεωργίας. Μαζί με τα γλέντια και τα πάρτι, οι Ρωμαίοι αντάλλασσαν μικρά δώρα στις 19 Δεκεμβρίου, ημέρα γνωστή ως Sigillaria, όπως ειδώλια από κερί και αγγεία, κεριά, χτένες και κύπελλα με ζάρια. Τα δώρα είχαν συχνά σκοπό να διασκεδάσουν ή να τρομάξουν τον παραλήπτη, λειτουργώντας ως μια μορφή ψυχαγωγίας. Εν τω μεταξύ, όταν έφτανε η νέα χρονιά, οι Ρωμαίοι αντάλλασσαν κλαδιά δάφνης, ξηρούς καρπούς και χρυσά νομίσματα για να τιμήσουν τη Strenia, τη θεά της υγείας και της ευημερίας.
Οι τρεις Μάγοι
Ήταν κατά τον 4ο αιώνα που εμφανίστηκε για πρώτη φορά η χριστιανική αφήγηση των Μάγων, ή Τριών Σοφών. Σύμφωνα με τη Βιβλική γραφή, οι Μάγοι έδωσαν στο νεογέννητο βρέφος Ιησού Χριστό τα δώρα του χρυσού, του λιβανιού και του μύρου στις 6 Ιανουαρίου, μια ημέρα που σήμερα είναι γνωστή στη χριστιανική πρακτική ως Θεοφάνεια. Μετά από αρκετά χρόνια, η πραγματική ημερομηνία γέννησης του Χριστού στις 25 Δεκεμβρίου έγινε η ημέρα ανταλλαγής δώρων μεταξύ φίλων και οικογένειας. Η γέννηση είναι δημοφιλής χριστουγεννιάτικη εικόνα εδώ και αρκετούς αιώνες, την οποία πολλοί συνδέουν με την πράξη της προσφοράς δώρων τα Χριστούγεννα.
Ο Άγιος Νικόλαος
Μια άλλη βασική επιρροή στα δώρα από τη χριστιανική ιστορία είναι η αφήγηση που περιβάλλει τον χριστιανό επίσκοπο του 4ου αιώνα Άγιο Νικόλαο, ο οποίος αργότερα εξελίχθηκε στον δημοφιλή παιδικό χαρακτήρα του Άγιου Βασίλη ή του Πατέρα των Χριστουγέννων. Ο Άγιος Νικόλαος έγινε γνωστός για τα θαύματα, τις πράξεις καλοσύνης και την παροχή ανώνυμων δώρων σε όσους είχαν μεγαλύτερη ανάγκη. Ακολουθώντας το καλοπροαίρετο παράδειγμά του, η προσφορά δώρων έγινε κοινή πρακτική κατά τη διάρκεια του χειμώνα για τους Χριστιανούς, ιδιαίτερα την ημέρα των Χριστουγέννων. Με την πάροδο του χρόνου, ο Άγιος Νικόλαος εξελίχθηκε σε διάφορους κοσμικούς χαρακτήρες, όπως π.χ του Ολλανδού Sinterklass, του οποίου η γιορτή αφορούσε την παροχή βοήθειας στους φτωχούς και άπορους. Αυτές οι παραδόσεις μεταφέρθηκαν στις Ηνωμένες Πολιτείες από πρώην Ολλανδούς αποίκους, ανοίγοντας το δρόμο για τον Άγιο Βασίλη.
Τα δώρα το Μεσαίωνα
Το να δίνεις δώρα κατά τη διάρκεια του χειμώνα ήταν κοινή πρακτική στην Ευρώπη κατά τη Μεσαιωνική εποχή. Ιδιαίτερα ο βασιλιάς Ερρίκος Η’ αγαπούσε να λαμβάνει δώρα από τους υπηκόους του, όπως οικιακά στολίδια ή τρόφιμα. Καθ’ όλη τη διάρκεια του 16ου αιώνα, η προσφορά δώρων κατά την περίοδο των Χριστουγέννων έγινε δημοφιλής πρακτική σε μεγάλα τμήματα της ευρωπαϊκής κοινωνίας. Τέτοιες πρακτικές δώρων επικεντρώνονταν κυρίως στα παιδιά και στις εργατικές τάξεις που λάμβαναν συχνά τρόφιμα και ποτά από πλουσιότερα μέλη της κοινωνίας κατά τους δύσκολους χειμερινούς μήνες, που τους βοηθούσαν να επιβιώσουν.
Ο καπιταλισμός αλλάζει την προσφορά δώρων
Μέχρι τον 19ο αιώνα, η εστίαση στην ανταλλαγή δώρων την ημέρα των Χριστουγέννων, μαζί με το γλέντι και το κέφι, είχε γίνει κοινή πρακτική σε μεγάλο μέρος του δυτικού, χριστιανικού κόσμου. Ιστορίες όπως το A Christmas Carol του Dickens και το The Night Before Christmas του Clement Clarke Moore- που εξακολουθούν να παραμένουν δημοφιλή κλασικά έργα μέχρι σήμερα- αποτύπωσαν την προσμονή για την Ημέρα των Χριστουγέννων, που ήταν τόσο διαδεδομένη στη βικτωριανή εποχή. Κατά τη διάρκεια των επόμενων αιώνων, καθώς ο καπιταλισμός άκμασε, η προσφορά δώρων έχει γίνει μια περίοδος μαζικής κατανάλωσης και επιθετικών εκστρατειών μάρκετινγκ, καθιστώντας εύκολο να ξεχάσουμε από πού και για ποιο λόγο ξεκίνησε αυτή η πρακτική. Καθώς η κοινωνία γίνεται όλο και πιο κοσμική, η πράξη της προσφοράς δώρων έχει χάσει για πολλούς την πνευματική σημασία που είχε κάποτε – αντίθετα, πολλοί τείνουν να κλίνουν προς τη νοοτροπία «δίνω για πάρω».
Αξίζει όμως να θυμόμαστε πάντα, ότι το έθιμο της προσφοράς δώρων έχει βαθύτερες ρίζες από την σύγχρονη εμπορευματοποίηση, αυτές που συνδέονται με τις παγανιστικές τελετουργίες, τον Χριστιανισμό και, ίσως το πιο σημαντικό, την έννοια της προσφοράς σε όσους έχουν μεγαλύτερη ανάγκη το χειμώνα, μια από τις πιο δύσκολες περιόδους της χρονιάς για πολλούς.
Πηγή: thecollector.com
