Όταν αναφερόμαστε στους σημαντικότερους εκπροσώπους της Τέχνης, παραδείγματα όπως ο Λεονάρντο Ντα Βίντσι, ο Μιχαήλ Άγγελος, ο Ντονατέλο, ο Ρέμπραντ, ο Πικάσο, ο Σαλβαντόρ Νταλί και ο Βίνσεντ Βαν Γκογκ είναι από τα πρώτα που εύλογα έρχονται στο μυαλό μας – δικαίως, καθότι μιλάμε για προσωπικότητες με, αν μη τι άλλο, ανυπολόγιστη επιρροή στην πορεία της Τέχνης.
Σε έναν κατεξοχήν ανδροκρατούμενο κόσμο, ωστόσο, η συμβολή διαφόρων γυναικών στις περισσότερες πτυχές της κοινωνίας τείνει να παραλείπεται, με την Τέχνη να μην αποτελεί εξαίρεση. Αρχής γενομένης από την Αρχαία Ελληνική, τη Βυζαντινή και την Ρωμαϊκή περίοδο, που έθεσαν τα θεμέλια για τα εμβληματικά κινήματα του Μεσαίωνα και της Αναγέννησης, η απουσία των γυναικών από τα βιβλία της Ιστορίας της Τέχνης είναι παραπάνω από αισθητή.
Κι όμως, οι γυναίκες της Τέχνης υπήρξαν, και η συμβολή τους στη γένεση και την εξέλιξη αρκετών κινημάτων ήταν -και είναι- ανεκτίμητη. Η Ιστορία, όμως, είναι δύσκολο να ξαναγραφτεί. Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα της Γυναίκας, ας πραγματοποιήσουμε μία αναδρομή στις ιστορίες πέντε σπουδαίων αφανών ηρωίδων της Τέχνης, η αναγνώριση των οποίων παραμένει, μέχρι και σήμερα, από ελλιπής έως μηδαμινή.
Λαβίνια Φοντάνα
Η Λαβίνια Φοντάνα έγινε γνωστή για το ταλέντο της στη δημιουργία προσωπογραφιών και τη σημασία στη λεπτομέρεια, που τη βοήθησε να μείνει στην Ιστορία ως η πρώτη επαγγελματίας ζωγράφος της Δυτικής Ευρώπης. Γαλουχήθηκε από τον πατέρα της Πρόσπερο Φοντάνα, καθηγητή του Πανεπιστημίου της Μπολόνια, ενώ η έντονη παρουσία της γυμνής θηλυκότητας στους πίνακές της αποτέλεσε αντικείμενο διχογνωμίας κατά την περίοδο της Αναγέννησης.
Σε μία εποχή κατά την οποία η ενασχόληση των γυναικών με τις Τέχνες ήταν οριακά ανεπίτρεπτη, η Φοντάνα είναι ίσως η μόνη καλλιτέχνιδα της γενιάς της που κατάφερε να σημειώσει τεράστια επιτυχία, με τις αναφορές στο έργο της, παρόλα αυτά, να θεωρούνται τουλάχιστον πενιχρές.
Λουσία Μόχολι
Μία από τις πλέον αδικημένες προσωπικότητες της Τέχνης δεν είναι άλλη από τη Λουσία Μόχολι, σύζυγο του Λάζλο Μόχολι. Καθ’ όλη τη διάρκεια της καριέρας της, το έργο της αποφοίτου του Πανεπιστημίου του Καρόλου στην Πράγα ανέκαθεν πιστωνόταν είτε στο σύζυγό της, είτε στον εμπνευστή του Μπάουχαους, Βάλτερ Γκρόπιους – ακόμα και από σπουδαία ιδρύματα όπως το Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης της Νέας Υόρκης. Το εξαιρετικό φωτογραφικό της υλικό θεωρείται καθοριστικό για την παγκόσμια εξάπλωση του Μπάουχαους. Ο συστηματικός παραγκωνισμός του έργου της, ωστόσο, αποτελεί τρανταχτό παράδειγμα του φυλετικού σκοταδισμού που ανέκαθεν κυρίευε την Τέχνη.
Αρτεμίζια Τζεντιλέσκι
Σε όλο το εύρος του έργου της, η Αρτεμίζια Τζεντιλέσκι άντλησε αστείρευτη έμπνευση από δημιουργίες του Καραβάτζο, η οποία αντικατοπτρίζεται στην πρόδηλη θεατρικότητα και το έντονο δραματικό στοιχείο. Καταλυτικό ρόλο στο έργο της Τζεντιλέσκι έπαιξε το τραύμα της σεξουαλικής κακοποίησης που υπέστη, το οποίο την οδήγησε σε μία άκρως ρεαλιστική απεικόνιση της βίας ενάντια σε ανδρικές φιγούρες και στην έντονη παρουσία της θηλυκής δυναμικότητας (κατ’ άλλους, γυναικείας εκδίκησης) στους πίνακές της. Η Τζεντιλέσκι ξεκίνησε να ζωγραφίζει στα 15 της και σήμερα θεωρείται ως μία από τις ζωγράφους με τη μεγαλύτερη επιρροή στο πρώιμο φεμινιστικό κίνημα.
Σοφονίσμπα Ανγκουίσσολα
Το ταλέντο της Σοφονίσμπα Ανγκουίσσολα αναγνωρίστηκε από εμβληματικές μορφές των ιταλικών Τεχνών, όπως ο Μιχαήλ Άγγελος και ο Τζόρτζο Βαζάρι. Ο περιορισμός των γυναικών από την απεικόνιση του γυμνού στοιχείου κατά την περίοδο της Αναγέννησης, όμως, έθεσε αμέτρητα εμπόδια στην καλλιτεχνική της εξέλιξη. Παρόλα αυτά, το πλούσιο έργο της χαρακτηρίζεται από σαφείς αιχμές για τους φυλετικούς ρόλους και νόρμες της εποχής και, για το λόγο αυτό, αποτέλεσε πηγή έμπνευσης για αμέτρητες γυναίκες της Αναγέννησης, όπως οι προαναφερθείσες Αρτεμίζια Τζεντιλέσκι και Λαβίνια Φοντάνα.
Πάουλα Μόντερζον-Μπέκερ
Με έντονες επιρροές από τον Πικάσο, τον Βαν Γκογκ και τον Σεζάν, η Πάουλα Μόντερζον-Μπέκερ συγκαταλέγεται στις πλέον σημαντικές εκπροσώπους του πρώιμου εξπρεσιονισμού και θεωρείται από αρκετούς ιστορικούς της Τέχνης ως η πρώτη μοντέρνα καλλιτέχνιδα της Ιστορίας. Χάρη στο μουσείο της στη Βρέμη, έγινε η πρώτη γυναίκα με έναν ολόκληρο χώρο έκθεσης αποκλειστικά αφιερωμένο στα έργα της. Η φήμη της, παρόλα αυτά, δεν ήταν τόσο διαδεδομένη, μέχρι τον απρόσμενο θάνατό της κατά τη διάρκεια της γέννας του πρώτου της παιδιού, στην ηλικία των 31 ετών. Το ποίημα «Ρέκβιεμ για μια φίλη» του Ράινερ Μαρία Ρίλκε αποτελεί φόρο τιμής στην ισχυρή φιλία ανάμεσά τους.
