Στην εποχή της αδιάκοπης ροής πληροφοριών, το φαινόμενο του doomscrolling —η συνεχής κατανάλωση αρνητικών ειδήσεων στα κοινωνικά δίκτυα ή στα μέσα ενημέρωσης— έχει γίνει καθημερινή συνήθεια για πολλούς. Η τάση αυτή, που εντάθηκε ιδιαίτερα μετά την πανδημία και σε περιόδους κοινωνικής αβεβαιότητας, δεν είναι απλώς ένα κακό «scroll» πριν τον ύπνο· αποτελεί μια συναισθηματικά επιβαρυντική διαδικασία που επηρεάζει βαθιά τον τρόπο που σκεφτόμαστε, νιώθουμε και αντιδρούμε.
Η ψυχολογία πίσω από το doomscrolling
Ο εγκέφαλος είναι προγραμματισμένος να αναζητά πληροφορίες που μπορεί να σχετίζονται με απειλές ή κινδύνους. Αυτή η εξελικτική λειτουργία, γνωστή ως negativity bias, μας ωθεί να εστιάζουμε περισσότερο στις αρνητικές ειδήσεις παρά στις θετικές. Το διαδίκτυο και τα social media, με τον αλγόριθμο να προβάλλει όλο και πιο έντονο και σοκαριστικό περιεχόμενο, ενισχύουν αυτή την τάση.
Καθώς ο χρήστης «κατεβαίνει» ασταμάτητα στη ροή ειδήσεων, ο εγκέφαλος λαμβάνει μικρές δόσεις ντοπαμίνης κάθε φορά που εμφανίζεται κάτι νέο ή συναισθηματικά φορτισμένο. Έτσι δημιουργείται ένας φαύλος κύκλος: όσο περισσότερο βλέπουμε αρνητικές ειδήσεις, τόσο περισσότερο αναζητούμε τις επόμενες, παρότι μας προκαλούν άγχος ή θλίψη.
Οι επιπτώσεις στην ψυχική υγεία
Το συνεχές doomscrolling συνδέεται με αυξημένα επίπεδα άγχους, κατάθλιψης και ψυχικής εξουθένωσης. Οι ειδήσεις που σχετίζονται με κρίσεις, πολέμους, φυσικές καταστροφές ή κοινωνικές αδικίες δημιουργούν μια αίσθηση αδυναμίας και απώλειας ελέγχου. Ο χρήστης καταλήγει να νιώθει ότι ο κόσμος βρίσκεται σε συνεχή κρίση και ότι τίποτα θετικό δεν συμβαίνει.
Μελέτες δείχνουν ότι η υπερβολική έκθεση σε αρνητικές πληροφορίες μπορεί να επηρεάσει τη συγκέντρωση, τον ύπνο και τη διάθεση, οδηγώντας ακόμη και σε σωματικά συμπτώματα όπως πονοκεφάλους ή ένταση. Επιπλέον, το doomscrolling μπορεί να ενισχύσει το αίσθημα απομόνωσης, καθώς αντικαθιστά ουσιαστικές κοινωνικές επαφές με μια ψηφιακή, τοξική «πραγματικότητα».
Πώς μπορούμε να σπάσουμε τον κύκλο
Η αντιμετώπιση του doomscrolling απαιτεί συνειδητή προσπάθεια. Ένα πρώτο βήμα είναι η ενσυνειδητότητα (mindfulness): η παρατήρηση της δικής μας συμπεριφοράς χωρίς κριτική. Αν αντιληφθούμε ότι καταναλώνουμε υπερβολικά πολύ αρνητικό περιεχόμενο, μπορούμε να περιορίσουμε τον χρόνο στα μέσα ενημέρωσης, να απενεργοποιήσουμε ειδοποιήσεις ή να ακολουθήσουμε πηγές που προβάλλουν και θετικές εξελίξεις.
Η δημιουργία «ψηφιακών ορίων» —όπως ένα χρονικό όριο για το scroll ή η αποχή από την ενημέρωση πριν τον ύπνο— βοηθά στην αποκατάσταση της ψυχικής ισορροπίας. Παράλληλα, η επαφή με την πραγματικότητα εκτός οθόνης, η φυσική δραστηριότητα και οι κοινωνικές σχέσεις δρουν ως αντίβαρο στη συνεχή αρνητικότητα.
Το doomscrolling είναι σύμπτωμα της εποχής μας, όμως η επίγνωση του φαινομένου και η ενεργή διαχείρισή του μπορούν να μετατρέψουν την πληροφορία από πηγή άγχους σε εργαλείο γνώσης και ενσυναίσθησης.
