Κάθε φορά που ανοίγουμε το κινητό μας, κάποιος ανταγωνίζεται για την προσοχή μας. Social media, ειδησεογραφικά sites, streaming πλατφόρμες, εφαρμογές αγορών — όλες διεκδικούν το ίδιο πράγμα: τον χρόνο μας. Στον ψηφιακό κόσμο, η προσοχή δεν είναι απλώς μια ανθρώπινη ικανότητα. Είναι νόμισμα.
Από το προϊόν στον χρήστη
Παλαιότερα, οι εταιρείες πουλούσαν προϊόντα. Σήμερα, πολλές πλατφόρμες προσφέρουν «δωρεάν» υπηρεσίες. Αν δεν πληρώνουμε με χρήματα, πληρώνουμε με δεδομένα και χρόνο.
Το επιχειρηματικό μοντέλο βασίζεται στη διαφήμιση. Όσο περισσότερο χρόνο περνάμε σε μια πλατφόρμα, τόσο περισσότερες διαφημίσεις βλέπουμε. Και όσο περισσότερα δεδομένα συλλέγονται για τις προτιμήσεις μας, τόσο πιο στοχευμένες — και αποτελεσματικές — γίνονται αυτές οι διαφημίσεις. Ουσιαστικά, ο χρήστης γίνεται το προϊόν.
Σχεδιασμός για εθισμό
Οι πλατφόρμες δεν είναι ουδέτερες. Χρησιμοποιούν τεχνικές ψυχολογίας και νευροεπιστήμης:
- Ατελείωτο scroll
- Ειδοποιήσεις που ενεργοποιούν ντοπαμίνη
- Αλγόριθμοι που προβλέπουν τι μας κρατάει περισσότερο
Το σύστημα ανταμοιβής του εγκεφάλου ενεργοποιείται με μικρές, απρόβλεπτες «ανταμοιβές» — ένα like, ένα σχόλιο, ένα νέο βίντεο. Το μοτίβο θυμίζει μηχανισμό τυχερών παιχνιδιών.
Οι συνέπειες στη συγκέντρωση
Η συνεχής εναλλαγή ερεθισμάτων μειώνει τη διάρκεια συγκέντρωσης. Η βαθιά εργασία (deep work) γίνεται δυσκολότερη. Ο εγκέφαλος συνηθίζει σε γρήγορη, αποσπασματική πληροφορία. Δεν είναι τυχαίο ότι όλο και περισσότεροι άνθρωποι δυσκολεύονται να διαβάσουν μεγάλα κείμενα ή να παραμείνουν χωρίς ψηφιακό ερέθισμα.
Επιπτώσεις στη δημοκρατία και την κοινωνία
Οι αλγόριθμοι προωθούν περιεχόμενο που προκαλεί έντονη συναισθηματική αντίδραση — θυμό, φόβο, ενθουσιασμό. Αυτό αυξάνει την αλληλεπίδραση, άρα και τον χρόνο παραμονής. Το αποτέλεσμα; Πόλωση, παραπληροφόρηση και «φούσκες» πληροφόρησης, όπου ο καθένας βλέπει κυρίως ό,τι επιβεβαιώνει τις απόψεις του.
Μπορούμε να πάρουμε πίσω την προσοχή μας;
Η απάντηση δεν είναι να εγκαταλείψουμε την τεχνολογία. Είναι να την χρησιμοποιούμε συνειδητά:
- Απενεργοποίηση μη απαραίτητων ειδοποιήσεων
- Χρονικά όρια σε εφαρμογές
- Χώρος χωρίς οθόνες μέσα στη μέρα
Η προσοχή είναι πεπερασμένη. Και ό,τι κερδίζει την προσοχή μας, διαμορφώνει τη σκέψη μας. Στην οικονομία της προσοχής, το πραγματικό ερώτημα δεν είναι ποιος κερδίζει από τον χρόνο μας — αλλά αν εμείς επιλέγουμε πού τον επενδύουμε.
Πηγή: medium.com
