Στέκεστε σε ένα μπαλκόνι ή στην άκρη ενός γκρεμού και ξαφνικά περνά από το μυαλό σας μια σκέψη: «Κι αν πηδούσα;» ή «Κι αν έπεφτα;». Δεν θέλετε να το κάνετε. Δεν έχετε πρόθεση. Κι όμως, η σκέψη εμφανίζεται για μια στιγμή — και σας τρομάζει. Αυτό το φαινόμενο έχει ονομαστεί «κάλεσμα του κενού» (l’appel du vide) και είναι πολύ πιο συνηθισμένο απ’ όσο νομίζουμε.
Το «κάλεσμα του κενού»: Είναι φυσιολογικό;
Ναι. Οι λεγόμενες «παρεισφρητικές σκέψεις» (intrusive thoughts) αποτελούν κοινό ψυχολογικό φαινόμενο. Ο εγκέφαλος παράγει γρήγορα σενάρια κινδύνου ως μηχανισμό προστασίας. Όταν βρισκόμαστε σε ύψος, το σύστημα επιβίωσης ενεργοποιείται. Η αμυγδαλή — περιοχή του εγκεφάλου που σχετίζεται με τον φόβο — στέλνει σήμα συναγερμού: «Πρόσεχε!».
Ορισμένοι ερευνητές υποστηρίζουν ότι η φευγαλέα σκέψη της πτώσης ίσως είναι παρερμηνεία ενός εσωτερικού σήματος ασφαλείας: το μυαλό λέει «Κάνε πίσω», αλλά το βιώνουμε ως «Κι αν έπεφτα;».
Σημαίνει ότι θέλω να το κάνω;
Όχι. Το «κάλεσμα του κενού» δεν σχετίζεται απαραίτητα με αυτοκτονικό ιδεασμό. Στις περισσότερες περιπτώσεις, αφορά ανθρώπους χωρίς καμία πρόθεση αυτοτραυματισμού. Μάλιστα, το γεγονός ότι η σκέψη μας τρομάζει είναι ένδειξη ότι δεν θέλουμε να συμβεί.
Γιατί είναι τόσο έντονη;
Ο εγκέφαλος έχει εξελιχθεί για να προβλέπει κινδύνους. Δημιουργεί στιγμιαία σενάρια «χειρότερης περίπτωσης» ώστε να μας κρατήσει ασφαλείς. Η ταχύτητα με την οποία παράγονται αυτές οι σκέψεις μπορεί να μας δώσει την εντύπωση ότι προέρχονται από επιθυμία — ενώ στην πραγματικότητα είναι προειδοποίηση. Επιπλέον, όταν συνειδητοποιούμε ότι μπορούμε να κάνουμε κάτι επικίνδυνο, η επίγνωση της ελευθερίας επιλογής προκαλεί ένα στιγμιαίο σοκ.
Πότε χρειάζεται προσοχή;
Αν οι σκέψεις είναι επαναλαμβανόμενες, έντονες ή συνοδεύονται από πραγματική επιθυμία βλάβης, τότε είναι σημαντικό να ζητηθεί βοήθεια από ειδικό ψυχικής υγείας. Όμως ως μεμονωμένη, φευγαλέα εμπειρία, το «κάλεσμα του κενού» θεωρείται φυσιολογικό.
Ένα παράδοξο της ανθρώπινης συνείδησης
Το φαινόμενο αυτό αποκαλύπτει κάτι βαθύτερο: ο ανθρώπινος νους δεν παράγει μόνο επιθυμίες, αλλά και υποθετικά σενάρια. Η σκέψη δεν είναι ταυτόσημη με την πρόθεση. Το ότι περνά μια ιδέα από το μυαλό μας δεν σημαίνει ότι την επιθυμούμε. Σημαίνει απλώς ότι ο εγκέφαλος εξετάζει πιθανότητες — ακόμη και ακραίες — για να μας προστατεύσει. Και ίσως αυτό το παράδοξο να είναι απόδειξη όχι αδυναμίας, αλλά λειτουργίας επιβίωσης.
Πηγή: healthline.com
