Οι κρίσεις πανικού είναι μία κατάσταση, όπου κάποιος βιώνει έντονο φόβο, αγωνία και άγχος. Είναι μία κατάσταση ιδιαίτερα επώδυνη και δυσάρεστη, που συνοδεύεται από σοβαρές σωματικές αντιδράσεις. Ο φόβος αυτός δεν σχετίζεται με κάποιον πραγματικό κίνδυνο ή με κάποια προφανή αιτία. Το άτομο νιώθει ξαφνικά, ότι χάνει τον έλεγχο, ότι τρελαίνεται ή ακόμη και ότι πεθαίνει.
Περίπου το 1-4% του πληθυσμού παθαίνει κάποια στιγμή στη ζωή του κρίσεις πανικού σε διαφορετικές ηλικίες. Η συχνότητα πάντως είναι μεγαλύτερη σε ανθρώπους μεταξύ 20 και 35 ετών και στις γυναίκες.
Fight or flight: «Φυγή ή πάλη»
Όταν το σώμα βρίσκεται αντιμέτωπο με άμεσο κίνδυνο, ο εγκέφαλος διατάζει το αυτόνομο νευρικό σύστημα να ενεργοποιήσει την αντίδραση «φυγή ή πάλη». Τότε ορισμένες χημικές ουσίες στο σώμα, όπως η αδρεναλίνη, προκαλούν φυσιολογικές αλλαγές για να προετοιμάσουν το σώμα είτε για μάχη είτε για φυγή. Μια κρίση πανικού συμβαίνει, όταν ενεργοποιείται η αντίδραση «φυγή-ή-μάχη», χωρίς να υπάρχει κίνδυνος, όπως π.χ όταν διαβάζει κάποιος ένα βιβλίο ή όταν κοιμάται.
Συμπτώματα
Κατά τη διάρκεια μιας κρίσης πανικού, τα σωματικά συμπτώματα μπορούν να συσσωρευτούν πολύ γρήγορα και μπορεί να περιλαμβάνουν:
- ταχυπαλμία
- αίσθημα λιποθυμία ή ζάλης
- αίσθημα πολύ ζέστης -έξαψη ή πολύ κρύου-ρίγη
- εφίδρωση
- τρέμουλο
- ναυτία (αίσθημα αδιαθεσίας)
- πόνο στο στήθος ή κράμπες στην κοιλιά
- δυσκολία στην αναπνοή
- στεγνό στόμα
- πονοκέφαλο
- νιώθετε ότι τα πόδια σας τρέμουν ή δε σας κρατούν
- αίσθημα αποσύνδεσης από το μυαλό, το σώμα ή το περιβάλλον
- αίσθηση απώλειας ελέγχου
- αίσθηση επικείμενης καταστροφής ή κινδύνου
Κατά τη διάρκεια μιας κρίσης πανικού μπορεί να φοβάστε, ότι:
- χάνετε τον έλεγχο
- πρόκειται να λιποθυμήσετε
- παθαίνετε καρδιακή προσβολή
- θα πεθάνετε
Αιτίες
Τα βαθύτερα αίτια της κρίσης πανικού δεν έχουν ακόμα καθοριστεί με ακρίβεια. Αν και υπάρχουν πολλοί λόγοι για τους οποίους μπορεί να βιώσετε κρίση πανικού, αυτές μπορεί να συμβούν χωρίς κανένα εμφανή λόγο και μπορούν να συμβούν ανά πάσα στιγμή.
Παράγοντες που θεωρείται ότι παίζουν σημαντικό ρόλο είναι οι εξής:
- Γενετικοί παράγοντες: Όταν έχεις συγγενή πρώτου βαθμού, που υποφέρει από κρίσεις πανικού, είναι πιο πιθανό να εμφανίσεις και εσύ κάποια στιγμή στη ζωή σου.
- Η χημεία του εγκεφάλου και ορισμένες βιολογικές διεργασίες μπορεί να παίζουν κρίσιμο ρόλο στον φόβο και το άγχος. Έχει βρεθεί, ότι άνθρωποι που πάσχουν από διαταραχή πανικού παρουσιάζουν αυξημένα επίπεδα σε κάποιες ουσίες (π.χ. τη νοραδρεναλίνη) που σχετίζονται με την αίσθηση του φόβου.
- Μια προϋπάρχουσα ψυχική διαταραχή, όπως κατάθλιψη, ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή ή μετατραυματικό στρες.
- Φοβίες – οι άνθρωποι μπορεί να εμφανίσουν κρίσεις πανικού ως άμεσο αποτέλεσμα της έκθεσης σε ένα φοβικό αντικείμενο ή κατάσταση.
- Παθητικότητα- η έρευνα υποστηρίζει, ότι όσοι υποφέρουν από κρίσεις πανικού τείνουν να έχουν ένα παθητικό στυλ επικοινωνίας ή αλληλεπιδράσεων με άλλους.
- Χρόνιο στρες
- Χαμηλή αυτοεκτίμηση
- Στέρηση αλκοόλ, ναρκωτικών ή φαρμάκων
- Φαρμακευτικές παρενέργειες
- Υπερβολική πρόσληψη καφεΐνης
- Χρόνιες σωματικές ασθένειες όπως ο καρκίνος
- Σημαντικές αλλαγές στη ζωή, όπως η απώλεια δουλειάς ή το να γίνετε γονιός
- Τραυματικά γεγονότα
- Μια σημαντική προσωπική απώλεια
Πότε μπορεί να πάθω κρίση πανικού;
Οι κρίσεις πανικού συμβαίνουν σε διαφορετικές χρονικές στιγμές για τον καθένα:
- Μερικοί άνθρωποι παθαίνουν μια κρίση πανικού και δεν βιώνουν ποτέ άλλη
- Σε άλλους να συμβαίνουν τακτικά
- Άλλοι βιώνουν πολλές κρίσεις σε σύντομο χρονικό διάστημα
- Μπορεί επίσης να παρατηρήσετε, ότι συγκεκριμένα μέρη, καταστάσεις ή δραστηριότητες σας προκαλούν κρίσεις πανικού
Πόσο διαρκεί μια κρίση πανικού
Οι περισσότερες κρίσεις πανικού διαρκούν από 5 έως 20 λεπτά. Τα συμπτώματά είναι συνήθως πιο έντονα στα πρώτα 10 λεπτά. Ορισμένες φορές μπορεί να εμφανίσετε συμπτώματα για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα. Αυτό μπορεί να οφείλεται είτε στο ότι παθαίνετε δεύτερη κρίση πανικού ή ότι αντιμετωπίζετε άλλα συμπτώματα άγχους.
Τι βοηθά στη διαχείριση των κρίσεων πανικού;
Οι κρίσεις πανικού μπορεί να είναι τρομακτικές, αλλά υπάρχουν πράγματα που μπορείτε να κάνετε για να βοηθήσετε τον εαυτό σας να αντεπεξέλθει.
Κατά τη διάρκεια μιας κρίσης πανικού:
- Εστιάστε στην αναπνοή σας. Μπορεί να σας βοηθήσει να συγκεντρωθείτε στην αργή αναπνοή -εισπνοή, εκπνοή- ενώ μετράτε μέχρι το πέντε.
- Εστιάστε στις αισθήσεις σας. Δοκιμάστε κάτι γλυκό, μια καραμέλα για παράδειγμα, μασήστε τσίχλα, πιείτε νερό, βρέξτε το πρόσωπο σας ή αγγίξτε ή αγκαλιάστε κάτι απαλό.
- Αποφύγετε να εστιάσετε την προσοχή σας στα συμπτώματά σας.
- Υπενθυμίστε στον εαυτό σας, ότι τα συμπτώματα μιας κρίσης πανικού είναι δυσάρεστα, αλλά όχι απειλητικά για τη ζωή.
- Διαβεβαιώστε τον εαυτό σας, ότι έχετε νιώσει αυτά τα συναισθήματα στο παρελθόν και δεν σας συνέβη τίποτα κακό.
- Εστιάστε την προσοχή σας σε κάτι έξω από το σώμα και τα συμπτώματά σας. Π.χ αποσπάστε την προσοχή σας μετρώντας αντίστροφα ανά τρία από το 100 ή προσπαθήστε να θυμηθείτε τους στίχους από ένα αγαπημένο τραγούδι.
- Αντιμετωπίστε τα συναισθήματα αντί να τα πολεμήσετε και θα γίνουν λιγότερο έντονα.
- Μην αυξάνετε τον πανικό ρωτώντας “Και αν…;” Μείνετε στο παρόν και μην εστιάζετε σε αυτό που νομίζετε ότι μπορεί να συμβεί.
- Βαθμολογήστε το φόβο σας από το 1 έως το 10 και δείτε τον να αλλάζει. Παρατηρήστε ότι δεν μένει σε υψηλό επίπεδο για περισσότερο από μερικά δευτερόλεπτα.
Ζητήστε τη βοήθεια ειδικού
Οι κρίσεις πανικού, αν και είναι έντονα δυσάρεστες, δεν είναι επικίνδυνες. Μπορεί όμως να είναι δύσκολο να τις διαχειριστείτε μόνοι σας και μπορεί να επιδεινωθούν χωρίς θεραπεία. Εάν έχετε συμπτώματα κρίσης πανικού, αναζητήστε ιατρική βοήθεια το συντομότερο δυνατό.
Τα συμπτώματα κρίσης πανικού μπορεί επίσης να μοιάζουν με συμπτώματα άλλων σοβαρών προβλημάτων υγείας, όπως καρδιακή προσβολή, επομένως είναι σημαντικό να αξιολογηθείτε από τον πάροχο πρωτοβάθμιας περίθαλψης εάν δεν είστε σίγουροι τι προκαλεί τα συμπτώματά σας.
Επίλογος
Όταν έρθει ο φόβος, περίμενε τον και αποδέξου τον. Περίμενε και δώστε του χρόνο να περάσει- Κανείς δεν πέθανε ποτέ από κρίση πανικού.
Πηγές: www.betterhealth.vic.gov.au, uhs.umich.edu, www.mind.org.uk
